Trả lời nhanh
Đơn vị của tốc độ là đơn vị đo độ dài chia cho đơn vị đo thời gian. Hai đơn vị hay dùng nhất là mét trên giây (m/s), đơn vị chuẩn trong hệ SI, và kilômét trên giờ (km/h). Khi gặp câu hỏi “đơn vị nào là đơn vị của tốc độ”, hãy chọn đáp án có dạng “quãng đường / thời gian”, chẳng hạn m/s hoặc km/h.
Vì sao tốc độ có đơn vị là m/s, km/h?
Tốc độ cho biết một vật chuyển động nhanh hay chậm, tính bằng quãng đường đi được trong một đơn vị thời gian:
v = s / t
Trong đó s là quãng đường, t là thời gian. Đơn vị của v được suy ra từ chính công thức này: đơn vị của s chia cho đơn vị của t. Nếu s tính bằng mét và t tính bằng giây thì v tính bằng m/s. Nếu s tính bằng kilômét và t tính bằng giờ thì v tính bằng km/h.
Các đơn vị tốc độ thường gặp
| Đơn vị | Đọc là | Hay dùng khi |
|---|---|---|
| m/s | mét trên giây | Đơn vị chuẩn SI, dùng trong bài tập vật lí |
| km/h | kilômét trên giờ | Xe cộ, biển báo tốc độ giao thông |
| cm/s | xăng-ti-mét trên giây | Vật chuyển động chậm trong thí nghiệm |
| hải lí/giờ (nút) | nút | Tàu thuỷ, máy bay (1 hải lí = 1,852 km) |
Cách đổi giữa m/s và km/h
Ta có 1 km = 1000 m và 1 h = 3600 s, nên:
1 km/h = 1000 m / 3600 s = 5/18 m/s ≈ 0,278 m/s, tức là 1 m/s = 3,6 km/h.
- Đổi từ m/s sang km/h: nhân với 3,6.
- Đổi từ km/h sang m/s: chia cho 3,6.
Mẹo nhớ: số đo m/s “nhỏ” hơn nên khi sang km/h (số “to” hơn) ta nhân; ngược lại thì chia.
Loại trừ những đơn vị không phải của tốc độ
Khi làm trắc nghiệm, các phương án nhiễu thường là đơn vị của đại lượng khác. Hãy kiểm tra xem đơn vị có dạng “độ dài / thời gian” hay không:
- m, km, cm: đơn vị của quãng đường (độ dài), không phải tốc độ.
- s, h, phút: đơn vị của thời gian.
- m/s²: đơn vị của gia tốc. Có thêm số mũ 2 ở giây nên không phải tốc độ.
- kg, N, J: khối lượng, lực, năng lượng, không liên quan đến tốc độ.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “km/h” thành “km.h” hoặc “km·giờ”: tốc độ là phép chia, không phải phép nhân.
- Thay số vào công thức khi đơn vị chưa đồng nhất, ví dụ s tính bằng km nhưng t tính bằng giây. Hãy đổi về cùng hệ trước khi tính.
- Đổi nhầm chiều: lấy 36 km/h nhân 3,6 thay vì chia 3,6.
Bài luyện tập
- Đổi 54 km/h sang m/s.
Đáp án: 54 : 3,6 = 15 m/s. - Một xe khách đi được 150 km trong 2,5 giờ. Tính tốc độ theo km/h và m/s.
Đáp án: v = 150 : 2,5 = 60 km/h. Đổi sang m/s: 60 : 3,6 ≈ 16,7 m/s. - Bạn Nam chạy 100 m hết 12,5 s. Tốc độ của Nam là bao nhiêu km/h?
Đáp án: v = 100 : 12,5 = 8 m/s; 8 × 3,6 = 28,8 km/h.
Dụng cụ đo tốc độ
Trên xe máy, ô tô, tốc kế thường hiển thị theo km/h. Trong phòng thí nghiệm, ta có thể đo quãng đường bằng thước, đo thời gian bằng đồng hồ bấm giây hoặc cổng quang điện, rồi tính tốc độ bằng công thức v = s / t và ghi kết quả theo m/s.
Câu hỏi thường gặp
Đơn vị chuẩn (hợp pháp) của tốc độ là gì?
Trong hệ SI, đơn vị chuẩn của tốc độ là mét trên giây, kí hiệu m/s. Trong đời sống, người ta còn dùng km/h rất phổ biến.
1 m/s bằng bao nhiêu km/h?
1 m/s = 3,6 km/h vì 1 m = 0,001 km và 1 s = 1/3600 h. Muốn đổi từ m/s sang km/h thì nhân với 3,6, ngược lại thì chia cho 3,6.
m/s² có phải đơn vị của tốc độ không?
Không. m/s² là đơn vị của gia tốc, cho biết vận tốc thay đổi bao nhiêu mét trên giây trong mỗi giây.
Công thức tính tốc độ là gì?
v = s / t, với s là quãng đường đi được và t là thời gian đi hết quãng đường đó. Đơn vị của v phụ thuộc đơn vị của s và t.