Trả lời nhanh
Mối quan hệ giữa văn minh và văn hóa là: văn hóa ra đời trước, khi phát triển đến một trình độ nhất định thì sinh ra văn minh. Văn hóa xuất hiện cùng con người từ thời nguyên thủy, còn văn minh chỉ có khi xã hội đã có nhà nước, chữ viết, đô thị và sự phân công lao động rõ rệt.
Điền vào chỗ trống thế nào cho đúng?
Câu hỏi thường gặp ở dạng điền khuyết: “Mối quan hệ giữa văn minh và văn hóa là: văn hóa ra đời trước, phát triển đến trình độ … thì sinh ra văn minh”. Phần cần điền là “nhất định” (trình độ cao nhất định của xã hội). Ý nghĩa: không phải văn hóa nào cũng lập tức thành văn minh, mà phải đạt tới một ngưỡng phát triển.
Nếu đề cho sẵn các phương án, hãy chọn phương án nói đúng hai ý: (1) văn hóa có trước; (2) văn minh là kết quả ở giai đoạn phát triển cao hơn của văn hóa. Mọi phương án đảo ngược thứ tự hoặc cho rằng hai khái niệm hoàn toàn đồng nhất đều sai.
Vì sao văn hóa có trước văn minh?
- Văn hóa là toàn bộ giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong lịch sử. Ngay từ khi người nguyên thủy biết chế tác công cụ, dùng lửa, chôn cất người chết, vẽ hình trong hang động, đã có văn hóa.
- Văn minh chỉ trình độ phát triển của xã hội về vật chất và tinh thần, gắn với những dấu hiệu như nhà nước, chữ viết, thành thị, phân hóa xã hội. Các dấu hiệu này xuất hiện muộn, khi xã hội nguyên thủy tan rã (ở Ai Cập, Lưỡng Hà là khoảng cuối thiên niên kỉ IV TCN).
Vì vậy có thể hình dung: văn hóa là “dòng chảy dài”, văn minh là “đoạn dòng chảy đã lên tới trình độ cao”.
Bảng so sánh văn hóa và văn minh
| Tiêu chí | Văn hóa | Văn minh |
|---|---|---|
| Thời điểm xuất hiện | Cùng với con người, từ thời nguyên thủy | Muộn hơn, khi xã hội có nhà nước, chữ viết, đô thị |
| Phạm vi | Mọi cộng đồng người đều có văn hóa | Chỉ những xã hội đạt trình độ phát triển nhất định |
| Nội dung nhấn mạnh | Giá trị, bản sắc riêng của từng dân tộc, cộng đồng | Trình độ phát triển chung của xã hội (kĩ thuật, tổ chức, tri thức) |
| Tính chất | Đa dạng, mang dấu ấn riêng | Có xu hướng lan tỏa, dễ trở thành thành tựu chung của nhân loại |
Mối quan hệ hai chiều
Tuy văn hóa có trước, hai khái niệm không tách rời. Văn minh phát triển lại làm văn hóa phong phú hơn: có chữ viết thì xuất hiện văn học, sử học; có đô thị thì có kiến trúc, lễ hội, nghệ thuật. Ngược lại, bản sắc văn hóa tạo nên nét riêng cho mỗi nền văn minh, chẳng hạn văn minh Ai Cập với kim tự tháp, văn minh Ấn Độ với đạo Phật, đạo Hindu.
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo nhớ: “Văn hóa – có từ đầu; văn minh – có từ khi có nhà nước”.
- Lỗi 1: cho rằng văn minh có trước hoặc cùng lúc với văn hóa. Sai, vì người nguyên thủy đã có văn hóa nhưng chưa có văn minh.
- Lỗi 2: coi hai khái niệm là một. Văn hóa có ở mọi cộng đồng; văn minh gắn với trình độ cao của xã hội.
- Lỗi 3: nghĩ rằng dân tộc chưa có văn minh thì chưa có văn hóa. Mọi dân tộc đều có văn hóa riêng.
Bài luyện tập
- Nhận định “Người nguyên thủy đã có văn hóa nhưng chưa có văn minh” đúng hay sai? Đáp án: Đúng, vì họ đã sáng tạo công cụ, nghệ thuật, tín ngưỡng nhưng chưa có nhà nước, chữ viết, đô thị.
- Kể hai dấu hiệu cho thấy một xã hội bước vào thời kì văn minh. Đáp án gợi ý: nhà nước ra đời; có chữ viết; xuất hiện thành thị (nêu hai trong các ý này).
- Vì sao nói mỗi nền văn minh đều mang bản sắc văn hóa riêng? Gợi ý: vì văn minh hình thành trên nền văn hóa của cộng đồng cư dân, chịu ảnh hưởng điều kiện tự nhiên, tín ngưỡng, tập quán nên kiến trúc, chữ viết, tôn giáo mỗi nơi khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Văn hóa và văn minh cái nào ra đời trước?
Văn hóa ra đời trước. Văn hóa có cùng với sự xuất hiện của con người, còn văn minh chỉ có khi xã hội phát triển đến trình độ nhất định với nhà nước, chữ viết, đô thị.
Văn minh là gì?
Văn minh là trình độ phát triển cao của xã hội loài người về vật chất và tinh thần, thường gắn với sự xuất hiện của nhà nước, chữ viết và thành thị.
Văn hóa khác văn minh ở điểm nào?
Văn hóa nhấn mạnh giá trị, bản sắc của từng cộng đồng và có ở mọi thời kì; văn minh nhấn mạnh trình độ phát triển của xã hội và chỉ có từ khi xã hội có nhà nước.
Người nguyên thủy đã có văn minh chưa?
Chưa. Người nguyên thủy đã có văn hóa (công cụ, nghệ thuật, tín ngưỡng) nhưng chưa có nhà nước, chữ viết, đô thị nên chưa bước vào thời kì văn minh.