Trả lời nhanh
Mỗi chất hóa học đều gồm vô số các hạt vô cùng nhỏ bé hợp thành, các hạt ấy là nguyên tử hoặc phân tử. Kim loại, than, kim cương… do các nguyên tử xếp sát nhau tạo thành. Nước, khí oxi, khí cacbonic… do các phân tử tạo thành, mỗi phân tử gồm các nguyên tử liên kết với nhau.
Đề bài dạng này yêu cầu em điền các từ hoặc cụm từ vào chỗ trống để hoàn chỉnh một đoạn kiến thức mở đầu về chất, nguyên tử và phân tử. Vì chỗ trống nằm ngay sau cụm “gồm vô số các hạt”, em chỉ cần nhớ một ý: hạt hợp thành chất là gì? Bài này giải thích ý đó và cho em một đoạn hoàn chỉnh để đối chiếu.
Đoạn văn sau khi điền đầy đủ
Em có thể dùng đoạn dưới đây làm mẫu (đã diễn đạt lại gọn gàng, các từ cần điền được in đậm):
Mỗi chất hóa học đều gồm vô số các hạt rất nhỏ tạo thành. Các hạt đó có thể là nguyên tử hoặc phân tử. Với chất do phân tử tạo thành, các phân tử giống nhau về khối lượng và tính chất. Phân tử gồm các nguyên tử liên kết với nhau.
Nếu đề của em có thứ tự chỗ trống hơi khác, hãy bám vào nội dung từng câu: chỗ nào hỏi “hạt tạo nên chất” thì điền nguyên tử, phân tử; chỗ nào hỏi “hạt cấu tạo nên phân tử” thì điền nguyên tử.
Vì sao hạt hợp thành chất là nguyên tử hoặc phân tử?
Mọi vật thể quanh ta đều làm từ chất, và mọi chất đều không “liền một khối” mà gồm những hạt cực nhỏ mắt thường không nhìn thấy. Có hai trường hợp:
- Chất do nguyên tử tạo thành: các nguyên tử cùng loại xếp sát nhau. Ví dụ: kim loại sắt (Fe), đồng (Cu), nhôm (Al); phi kim như cacbon (C) trong than chì, kim cương; khí hiếm như heli (He).
- Chất do phân tử tạo thành: mỗi phân tử là một nhóm nguyên tử liên kết. Ví dụ: khí oxi (O2), khí hiđro (H2), nước (H2O), khí cacbonic (CO2).
Bảng so sánh nhanh
| Chất | Công thức | Hạt hợp thành | Loại chất |
|---|---|---|---|
| Sắt | Fe | Nguyên tử Fe | Đơn chất |
| Khí oxi | O2 | Phân tử gồm 2 nguyên tử O | Đơn chất |
| Nước | H2O | Phân tử gồm 2 nguyên tử H và 1 nguyên tử O | Hợp chất |
| Khí cacbonic | CO2 | Phân tử gồm 1 nguyên tử C và 2 nguyên tử O | Hợp chất |
Phân biệt đơn chất và hợp chất qua hạt hợp thành
- Đơn chất: do một nguyên tố hóa học tạo nên. Phân tử đơn chất chỉ gồm các nguyên tử cùng loại (O2, N2, Cl2).
- Hợp chất: do hai nguyên tố trở lên tạo nên. Phân tử hợp chất gồm các nguyên tử khác loại (H2O, CO2, H2SO4).
Mẹo nhớ: đếm số loại chữ cái viết hoa trong công thức. Chỉ một loại (Fe, O2) → đơn chất. Từ hai loại (H2O) → hợp chất.
Phân tử khối – bước tiếp theo của kiến thức này
Phân tử khối là khối lượng của một phân tử tính bằng đơn vị cacbon (đvC), bằng tổng nguyên tử khối của các nguyên tử trong phân tử. Ví dụ: H2O = 2 × 1 + 16 = 18 (đvC); CO2 = 12 + 2 × 16 = 44 (đvC).
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ điền “phân tử”: bỏ sót nguyên tử. Kim loại và khí hiếm không có phân tử gồm nhiều nguyên tử theo kiểu O2, nên hạt hợp thành là nguyên tử.
- Nhầm “hạt” với “nguyên tố”: nguyên tố là tập hợp các nguyên tử cùng loại (một khái niệm để phân loại), còn nguyên tử, phân tử là những hạt thật sự tạo nên chất.
- Cho rằng O2 là hợp chất vì có hai nguyên tử. Hai nguyên tử này cùng loại nên đó vẫn là đơn chất.
Bài luyện tập có đáp án
- Điền từ: “Khí hiđro gồm vô số các … H2 giống nhau, mỗi … gồm 2 … hiđro liên kết với nhau.”
Đáp án: phân tử – phân tử – nguyên tử. - Cho các chất: Cu, Cl2, CO2, H2SO4. Chất nào là đơn chất, chất nào là hợp chất? Chất nào có hạt hợp thành là nguyên tử?
Đáp án: đơn chất: Cu, Cl2; hợp chất: CO2, H2SO4. Hạt hợp thành là nguyên tử: Cu. - Tính phân tử khối của khí oxi O2 (nguyên tử khối O = 16).
Đáp án: 2 × 16 = 32 (đvC).
Chốt lại: gặp chỗ trống sau cụm “gồm vô số các hạt”, em điền nguyên tử hoặc phân tử; gặp chỗ trống về cấu tạo phân tử, em điền nguyên tử.
Câu hỏi thường gặp
Hạt hợp thành nên chất hóa học là gì?
Là các hạt vô cùng nhỏ: nguyên tử hoặc phân tử. Kim loại, than chì, kim cương, khí hiếm do nguyên tử tạo thành; nước, khí oxi, khí cacbonic do phân tử tạo thành.
Phân tử khác nguyên tử như thế nào?
Nguyên tử là hạt nhỏ nhất trung hòa về điện của một nguyên tố. Phân tử là nhóm nguyên tử liên kết với nhau và thể hiện tính chất hóa học của chất.
Khí oxi O2 là đơn chất hay hợp chất?
Là đơn chất, vì phân tử O2 chỉ gồm hai nguyên tử của cùng một nguyên tố oxi.
Các phân tử của cùng một chất có giống nhau không?
Có. Các phân tử của cùng một chất đều giống nhau về thành phần, hình dạng, khối lượng nên chất đó có tính chất nhất định.