Trả lời nhanh
Phát biểu “Phân tử là hạt đại diện cho chất, được tạo bởi một nguyên tố hóa học” chỉ đúng với phân tử của đơn chất (O2, H2, N2…). Nói chung thì chưa chính xác, vì phân tử của hợp chất như H2O, CO2 do từ hai nguyên tố trở lên liên kết tạo thành. Hạt đại diện cho chất là phân tử (chất có phân tử) hoặc nguyên tử (kim loại và vài phi kim).
Phân tử là gì?
Phân tử là hạt đại diện cho chất, gồm một số nguyên tử liên kết với nhau và mang đầy đủ tính chất hóa học của chất đó. Hai ý cần nhớ: phân tử gồm một số nguyên tử liên kết, và phân tử giữ nguyên tính chất hóa học của chất.
Khi chất biến đổi hóa học, phân tử bị phá vỡ rồi nguyên tử sắp xếp lại thành phân tử chất khác. Khi chỉ thay đổi trạng thái (nước đá → nước lỏng), phân tử vẫn giữ nguyên.
Vì sao phát biểu “do một nguyên tố hóa học tạo nên” chưa đúng?
Em hãy nhìn vào số loại nguyên tử trong phân tử:
| Phân tử | Gồm các nguyên tử | Số nguyên tố | Loại chất |
|---|---|---|---|
| O2 | 2 nguyên tử O | 1 | Đơn chất |
| O3 | 3 nguyên tử O | 1 | Đơn chất |
| H2O | 2 H và 1 O | 2 | Hợp chất |
| CO2 | 1 C và 2 O | 2 | Hợp chất |
| C2H5OH | C, H, O | 3 | Hợp chất |
Vậy một phân tử có thể do một nguyên tố (đơn chất) hoặc nhiều nguyên tố (hợp chất) tạo nên. Câu đúng phải là: “Phân tử của đơn chất do nguyên tử của cùng một nguyên tố tạo nên; phân tử của hợp chất do nguyên tử của các nguyên tố khác nhau tạo nên.”
Hạt đại diện cho chất là gì? Không phải chất nào cũng là phân tử
- Chất có phân tử (nước, khí oxi, khí cacbonic, đường, rượu…): hạt đại diện là phân tử.
- Kim loại (Fe, Cu, Al…) và một số phi kim ở thể rắn như C, S, P: hạt hợp thành là nguyên tử, vì các nguyên tử xếp sát nhau, không tạo thành phân tử riêng rẽ. Khi viết công thức, ta chỉ ghi kí hiệu hóa học: Fe, Cu, C, S.
- Khí hiếm (He, Ne, Ar): phân tử chỉ gồm một nguyên tử nên nguyên tử cũng chính là phân tử.
Mẹo nhớ: kim loại – than – lưu huỳnh – photpho thì nghĩ đến nguyên tử; còn các khí như H2, O2, N2, Cl2 đều có hai nguyên tử trong một phân tử.
Phân tử khối
Phân tử khối là khối lượng của một phân tử tính bằng đơn vị cacbon (đvC), bằng tổng nguyên tử khối của các nguyên tử trong phân tử.
- O2 = 2 × 16 = 32 đvC
- H2O = 2 × 1 + 16 = 18 đvC
- CO2 = 12 + 2 × 16 = 44 đvC
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “hợp chất” với “một nguyên tố”: hợp chất luôn từ hai nguyên tố trở lên.
- Nghĩ khí oxi là một nguyên tử O. Thực tế phân tử khí oxi gồm 2 nguyên tử (O2).
- Nhầm “nguyên tố hóa học” (tập hợp nguyên tử cùng loại) với “nguyên tử” (hạt cụ thể).
- Cho rằng mọi chất đều do phân tử hợp thành.
Bài luyện tập
Bài 1. Trong các chất sau, chất nào có hạt đại diện là nguyên tử, chất nào là phân tử: Cu, N2, NH3, S, Cl2?
Đáp án: Nguyên tử: Cu, S. Phân tử: N2, NH3, Cl2.
Bài 2. Phân tích các chất ở Bài 1 thành đơn chất hay hợp chất.
Đáp án: Đơn chất: Cu, N2, S, Cl2. Hợp chất: NH3 (gồm N và H).
Bài 3. Tính phân tử khối của H2SO4 và Cl2.
Đáp án: H2SO4 = 2 × 1 + 32 + 4 × 16 = 98 đvC; Cl2 = 2 × 35,5 = 71 đvC.
Câu hỏi thường gặp
Hạt đại diện cho chất là gì?
Với chất có phân tử như nước, khí oxi, hạt đại diện là phân tử. Với kim loại và một số phi kim rắn như C, S, hạt đại diện là nguyên tử.
Phân tử có luôn do một nguyên tố hóa học tạo nên không?
Không. Phân tử đơn chất (O2, H2) do một nguyên tố tạo nên, còn phân tử hợp chất (H2O, CO2) do hai nguyên tố trở lên liên kết với nhau.
Phân tử khác nguyên tử ở điểm nào?
Nguyên tử là hạt nhỏ nhất của nguyên tố hóa học còn trung hòa về điện. Phân tử gồm một số nguyên tử liên kết với nhau và giữ nguyên tính chất hóa học của chất.