Trả lời nhanh
Phương trình hô hấp tế bào: C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + năng lượng (ATP và nhiệt). Hô hấp phân giải chất hữu cơ, dùng oxygen, thải carbon dioxide, nước và giải phóng năng lượng. Quang hợp có chiều ngược lại: dùng CO2 và nước, nhờ ánh sáng tạo glucose và O2.
Hô hấp tế bào là gì?
Hô hấp tế bào là quá trình tế bào phân giải chất hữu cơ, thường là glucose, để lấy năng lượng cho mọi hoạt động sống như co cơ, vận chuyển chất, sinh trưởng. Quá trình này diễn ra ở mọi tế bào sống, ngày cũng như đêm, chủ yếu trong ti thể.
Viết phương trình hô hấp tế bào
Phương trình dạng chữ
Glucose + Oxygen → Carbon dioxide + Nước + Năng lượng
Phương trình dạng công thức hoá học
C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + năng lượng
Kiểm tra cân bằng: vế trái có 6 nguyên tử C, 12 nguyên tử H và 6 + 12 = 18 nguyên tử O. Vế phải có 6 nguyên tử C, 12 nguyên tử H (6 phân tử nước) và 12 + 6 = 18 nguyên tử O. Hai vế bằng nhau nên phương trình đã cân bằng.
Điều kiện: diễn ra trong tế bào sống, có enzyme xúc tác, nhiệt độ cơ thể. Năng lượng giải phóng một phần tích luỹ vào ATP để tế bào dùng ngay, phần còn lại thoát ra dưới dạng nhiệt giúp duy trì thân nhiệt.
Phương trình quang hợp để đối chiếu
6CO2 + 6H2O → C6H12O6 + 6O2 (điều kiện: ánh sáng, chất diệp lục)
Chỉ cần nhìn hai phương trình là thấy chất ở vế này lại xuất hiện ở vế kia. Đây không phải sự trùng hợp, vì hai quá trình tạo thành một vòng tuần hoàn vật chất và năng lượng trong sinh giới.
Bảng so sánh hô hấp tế bào và quang hợp
| Tiêu chí | Hô hấp tế bào | Quang hợp |
|---|---|---|
| Nguyên liệu | Glucose, O2 | CO2, H2O |
| Sản phẩm | CO2, H2O, năng lượng | Glucose, O2 |
| Bản chất | Phân giải chất hữu cơ | Tổng hợp chất hữu cơ |
| Năng lượng | Giải phóng (ATP, nhiệt) | Hấp thụ ánh sáng, tích luỹ thành hoá năng |
| Nơi diễn ra | Mọi tế bào sống, chủ yếu ở ti thể | Tế bào có lục lạp (lá cây, tảo) |
| Thời điểm | Cả ngày và đêm | Chỉ khi có ánh sáng |
Điểm giống và khác nhau cần nhớ
- Giống nhau: đều là quá trình chuyển hoá trong tế bào, đều có enzyme tham gia, đều liên quan đến glucose, O2, CO2 và H2O.
- Khác nhau cơ bản: chiều phản ứng ngược nhau; một bên giải phóng năng lượng, một bên tích luỹ năng lượng.
- Mối liên hệ: sản phẩm của quang hợp là nguyên liệu của hô hấp và ngược lại.
Mẹo nhớ nhanh
Em có thể nhớ theo hình ảnh “ngân hàng năng lượng”. Quang hợp là gửi tiền, cây dùng ánh sáng để cất năng lượng vào glucose. Hô hấp là rút tiền, tế bào đốt glucose bằng oxygen để lấy năng lượng dùng ngay. Tiền gửi và tiền rút nhìn như hai chiều của một giao dịch nên phương trình nhìn giống như bị đọc ngược.
Lỗi sai thường gặp
- Viết điều kiện “ánh sáng” vào phương trình hô hấp. Hô hấp không cần ánh sáng.
- Cho rằng chỉ động vật mới hô hấp. Thực vật cũng hô hấp suốt ngày đêm; ban ngày quang hợp mạnh hơn nên ta thấy cây thải O2 ròng.
- Quên hệ số 6 trước O2, CO2 và H2O nên phương trình không cân bằng.
- Viết năng lượng thành “nhiệt” duy nhất. Thực tế một phần quan trọng được lưu trong phân tử ATP.
Ứng dụng trong đời sống
Hiểu hô hấp tế bào giải thích vì sao thóc, ngô ẩm để lâu dễ nóng lên và mốc: hạt hô hấp mạnh, thải nhiệt và hơi nước. Vì vậy người ta phải phơi khô nông sản và bảo quản nơi thoáng mát để hạn chế hô hấp, giảm hao hụt chất khô.
Luyện tập
- Khi chạy nhanh, cơ thể thở gấp và nóng lên. Giải thích ngắn. Tế bào cơ cần nhiều năng lượng hơn nên tăng hô hấp, cần nhiều O2 hơn và thải nhiều CO2, nhiệt.
- Sản phẩm của hô hấp tế bào cung cấp nguyên liệu cho quá trình nào? Quang hợp (CO2 và nước).
- Nếu 1 phân tử glucose được phân giải hoàn toàn thì cần bao nhiêu phân tử O2 và tạo ra bao nhiêu phân tử CO2? Cần 6 phân tử O2, tạo 6 phân tử CO2.
Câu hỏi thường gặp
Phương trình tổng quát của hô hấp tế bào là gì?
C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + năng lượng (ATP và nhiệt).
Hô hấp tế bào có cần ánh sáng không?
Không. Hô hấp xảy ra ở mọi tế bào sống cả ngày lẫn đêm, trong khi quang hợp chỉ diễn ra khi có ánh sáng.
Điểm khác nhau lớn nhất giữa hô hấp và quang hợp là gì?
Hô hấp phân giải chất hữu cơ và giải phóng năng lượng, còn quang hợp tổng hợp chất hữu cơ và tích luỹ năng lượng ánh sáng.