Trả lời nhanh
Tính chất của nước biển và đại dương thể hiện rõ qua độ muối và nhiệt độ. Độ muối trung bình khoảng 35‰, cao nhất ở vùng chí tuyến, thấp hơn ở xích đạo và thấp nhất ở vùng cực. Nhiệt độ của nước biển và đại dương trung bình trên bề mặt khoảng 17 °C, giảm dần từ xích đạo về hai cực, thay đổi theo mùa và giảm dần theo độ sâu.
Nhiệt độ của nước biển và đại dương thay đổi như thế nào?
Nguồn nhiệt chủ yếu của nước biển là bức xạ Mặt Trời. Vì lượng bức xạ nhận được khác nhau theo vĩ độ, theo mùa và theo độ sâu, nên nhiệt độ nước biển cũng thay đổi theo các quy luật sau.
1. Theo vĩ độ: giảm dần từ xích đạo về hai cực
Vùng nội chí tuyến nhận nhiều nhiệt nhất, nước bề mặt thường ấm trên 25 °C. Càng về phía cực, góc chiếu của tia sáng Mặt Trời càng nhỏ, nước càng lạnh. Ở vùng cực, nhiệt độ nước mặt xuống dưới 0 °C; do có muối, nước biển chỉ đóng băng ở khoảng −2 °C, thấp hơn nước ngọt.
2. Theo mùa: mùa hạ ấm hơn mùa đông
Nhiệt độ nước biển thay đổi theo mùa nhưng biên độ nhỏ hơn nhiều so với đất liền. Nguyên nhân là nước có nhiệt dung lớn: nóng lên chậm và cũng nguội đi chậm. Nhờ vậy, biển và đại dương giống như một “bình chứa nhiệt” khổng lồ, làm khí hậu vùng ven biển ôn hoà hơn.
3. Theo độ sâu: càng xuống sâu càng lạnh
- Lớp nước mặt (vài trăm mét trên cùng) được Mặt Trời đốt nóng và sóng, gió xáo trộn, nên nhiệt độ thay đổi theo vĩ độ và theo mùa.
- Lớp chuyển tiếp phía dưới: nhiệt độ giảm nhanh theo độ sâu.
- Lớp nước sâu (từ khoảng vài nghìn mét trở xuống): rất lạnh, chỉ khoảng 0 – 4 °C và gần như ổn định quanh năm ở mọi vĩ độ.
4. Theo dòng biển và vị trí
Ở cùng một vĩ độ, vùng biển có dòng biển nóng chảy qua thì ấm hơn, có dòng biển lạnh chảy qua thì lạnh hơn. Biển kín ở vùng khô nóng thường có nhiệt độ nước mặt cao hơn đại dương cùng vĩ độ.
Độ muối của nước biển và đại dương
Độ muối là lượng muối hoà tan (tính bằng gam) trong 1 kg nước biển, đơn vị phần nghìn (‰). Độ muối trung bình khoảng 35‰. Độ muối phụ thuộc vào cán cân giữa lượng bốc hơi (làm tăng độ muối) và lượng nước ngọt bổ sung từ mưa, sông, băng tan (làm giảm độ muối).
| Vùng | Độ muối | Nguyên nhân |
|---|---|---|
| Chí tuyến | Cao nhất | Mưa ít, nắng nóng, bốc hơi mạnh |
| Xích đạo | Thấp hơn chí tuyến | Bốc hơi mạnh nhưng mưa rất nhiều, nhiều sông lớn đổ ra biển |
| Ôn đới, cực | Giảm dần, thấp nhất ở cực | Bốc hơi yếu, có nước ngọt từ băng tan |
Độ muối còn thay đổi theo vị trí: biển gần như kín ở vùng khô nóng (như Biển Đỏ) có độ muối rất cao; biển kín nhiều sông đổ vào, khí hậu lạnh (như biển Ban-tích) có độ muối thấp. Em có thể ôn chi tiết tại Độ muối của biển và đại dương lớn nhất ở vùng nào và luyện dạng câu hỏi “nhận định sai” tại Nhận định nào không đúng về độ muối của nước biển?
So sánh nhanh: quy luật của nhiệt độ và độ muối
| Tiêu chí | Nhiệt độ nước biển | Độ muối nước biển |
|---|---|---|
| Giá trị trung bình | Khoảng 17 °C (bề mặt) | Khoảng 35‰ |
| Nơi cao nhất (theo vĩ độ) | Vùng xích đạo, nội chí tuyến | Vùng chí tuyến |
| Nơi thấp nhất | Vùng cực | Vùng cực |
| Thay đổi theo độ sâu | Giảm dần, sâu thì ổn định ở mức rất lạnh | Lớp mặt biến động; xuống sâu ổn định hơn |
| Nhân tố chính | Bức xạ Mặt Trời, dòng biển | Bốc hơi, mưa, nước sông, băng tan |
Điểm dễ nhầm: nhiệt độ cao nhất ở vùng xích đạo nhưng độ muối cao nhất lại ở vùng chí tuyến. Lí do là độ muối không chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ mà còn phụ thuộc lượng mưa.
Liên hệ: nước biển Việt Nam
Vùng biển Việt Nam thuộc Biển Đông, nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa. Nhiệt độ nước biển tầng mặt cao, trung bình năm trên 23 °C, ấm quanh năm; độ muối trung bình khoảng 30 – 33‰, thấp hơn trung bình đại dương do lượng mưa lớn và có nhiều sông đổ ra biển. Nhiệt độ ấm là điều kiện thuận lợi cho các rạn san hô, nguồn hải sản phong phú và du lịch biển phát triển quanh năm.
Vì sao cần hiểu nhiệt độ và độ muối của nước biển?
- Điều hoà khí hậu: đại dương hấp thụ và giải phóng nhiệt chậm, làm giảm chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm, giữa các mùa.
- Tạo dòng biển: chênh lệch nhiệt độ và độ muối (tức chênh lệch khối lượng riêng) góp phần làm nước biển chuyển động, đặc biệt là ở các tầng sâu.
- Ảnh hưởng sinh vật và kinh tế: mỗi loài sinh vật biển thích nghi với một khoảng nhiệt độ, độ muối nhất định; nơi gặp nhau của dòng biển nóng và lạnh thường hình thành ngư trường lớn.
- Biến đổi khí hậu: nhiệt độ nước biển tăng làm san hô dễ bị tẩy trắng, nước biển nở ra góp phần làm mực nước biển dâng.
Tìm hiểu thêm ảnh hưởng của dòng biển tại Các dòng biển ở vùng gió mùa có đặc điểm gì?
Câu hỏi tự kiểm tra
Câu 1. Nhiệt độ trung bình bề mặt nước biển và đại dương khoảng bao nhiêu?
Đáp án: Khoảng 17 °C.
Câu 2. Vì sao biên độ nhiệt năm của nước biển nhỏ hơn đất liền?
Đáp án: Vì nước có nhiệt dung lớn, nóng lên chậm và nguội đi chậm, lại luôn được xáo trộn bởi sóng, dòng biển.
Câu 3. Ở độ sâu vài nghìn mét, nhiệt độ nước biển ở xích đạo và ở vùng cực có khác nhau nhiều không?
Đáp án: Không nhiều. Nước ở tầng sâu đều rất lạnh, khoảng 0 – 4 °C và ổn định, vì không nhận được bức xạ Mặt Trời.
Câu hỏi thường gặp
Nhiệt độ trung bình của nước biển và đại dương là bao nhiêu?
Nhiệt độ trung bình bề mặt nước biển và đại dương khoảng 17 °C; vùng nhiệt đới thường trên 25 °C, vùng cực dưới 0 °C.
Nhiệt độ nước biển thay đổi theo độ sâu như thế nào?
Càng xuống sâu nhiệt độ càng giảm; lớp nước mặt biến động theo mùa và vĩ độ, còn lớp nước sâu rất lạnh (khoảng 0 – 4 °C) và ổn định quanh năm.
Độ muối trung bình của nước biển là bao nhiêu?
Khoảng 35‰, tức trung bình 1 kg nước biển chứa khoảng 35 g muối hoà tan.
Vì sao nước biển ở vùng xích đạo nóng nhất nhưng độ muối không cao nhất?
Vì vùng xích đạo mưa rất nhiều và có nhiều sông lớn đổ ra biển, lượng nước ngọt bổ sung làm giảm độ muối, nên độ muối cao nhất lại ở vùng chí tuyến.