KHCO3 + Ba(OH)2: phương trình, hiện tượng, cân bằng

Trả lời nhanh

Phương trình: 2KHCO₃ + Ba(OH)₂ → K₂CO₃ + BaCO₃↓ + 2H₂O. Đây là phản ứng giữa muối axit và bazơ khi tỉ lệ mol KHCO₃ : Ba(OH)₂ = 2 : 1. Hiện tượng là xuất hiện kết tủa trắng BaCO₃. Nếu Ba(OH)₂ dư, sản phẩm là BaCO₃, KOH và H₂O.

Phương trình hoá học KHCO₃ + Ba(OH)₂

Phản ứng xảy ra ngay ở nhiệt độ thường, trong dung dịch nước:

2KHCO₃ + Ba(OH)₂ → K₂CO₃ + BaCO₃↓ + 2H₂O

Chất	Vai trò	Trạng thái / màu sắc
KHCO₃ (kali hiđrocacbonat)	Chất phản ứng (muối axit)	Tan, không màu
Ba(OH)₂ (bari hiđroxit)	Chất phản ứng (bazơ mạnh)	Tan, dung dịch trong suốt
K₂CO₃	Sản phẩm	Tan trong dung dịch
BaCO₃	Sản phẩm	Kết tủa trắng
H₂O	Sản phẩm	Chất lỏng

Cân bằng phương trình từng bước

Ba chỉ có ở Ba(OH)₂ và BaCO₃ nên hệ số hai chất này đều là 1.
K₂CO₃ có 2 nguyên tử K, nên cần 2KHCO₃.
Kiểm tra: vế trái có C = 2, H = 2 + 2 = 4, O = 6 + 2 = 8; vế phải có C = 1 + 1 = 2, H = 2×2 = 4, O = 3 + 3 + 2 = 8. Phương trình đã cân bằng.

Hiện tượng và bản chất phản ứng

Hiện tượng: dung dịch xuất hiện kết tủa trắng. Kết tủa này không tan thêm khi cho dư Ba(OH)₂.

Bản chất: ion HCO₃⁻ là ion lưỡng tính, gặp OH⁻ bị trung hoà thành CO₃²⁻ và nước. Ion CO₃²⁻ vừa tạo ra kết hợp với Ba²⁺ thành BaCO₃ không tan.

Phương trình ion thu gọn (tỉ lệ 2 : 1):

Ba²⁺ + 2OH⁻ + 2HCO₃⁻ → BaCO₃↓ + CO₃²⁻ + 2H₂O

Kiểm tra điện tích: vế trái +2 − 2 − 2 = −2; vế phải chỉ còn CO₃²⁻ mang −2. Hai vế bằng nhau.

Sản phẩm phụ thuộc tỉ lệ mol

Đây là điểm dễ sai nhất. Cùng hai chất nhưng tỉ lệ khác nhau thì sản phẩm khác nhau.

Tỉ lệ n(KHCO₃) : n(Ba(OH)₂)	Phương trình	Chất tan còn lại
= 2 : 1	2KHCO₃ + Ba(OH)₂ → K₂CO₃ + BaCO₃↓ + 2H₂O	K₂CO₃
≤ 1 : 1 (Ba(OH)₂ dư hoặc vừa đủ)	KHCO₃ + Ba(OH)₂ → BaCO₃↓ + KOH + H₂O	KOH (và Ba(OH)₂ dư nếu có)
Giữa 1 : 1 và 2 : 1	Xảy ra cả hai phản ứng trên	KOH, K₂CO₃ hoặc K₂CO₃ và Ba(OH)₂ tuỳ trường hợp
> 2 : 1 (KHCO₃ dư)	Như phản ứng 2 : 1, phần KHCO₃ dư nằm lại	K₂CO₃ và KHCO₃ dư

Ion thu gọn khi Ba(OH)₂ dư: Ba²⁺ + OH⁻ + HCO₃⁻ → BaCO₃↓ + H₂O. Lúc này lượng Ba²⁺ đủ nên toàn bộ HCO₃⁻ chuyển thành kết tủa.

Mẹo nhớ

Muốn biết kết tủa thu được, hãy xét hai ion: số mol CO₃²⁻ tạo ra (từ HCO₃⁻ + OH⁻) và số mol Ba²⁺. Kết tủa = giá trị nhỏ hơn.
Mỗi OH⁻ “biến” đúng một HCO₃⁻ thành CO₃²⁻. Đây là gốc của mọi bài tập dạng này.

Lỗi sai thường gặp

Viết sản phẩm là K₂CO₃ + H₂O mà quên BaCO₃↓. Muối cacbonat của Ba không tan nên luôn có kết tủa.
Viết sản phẩm có khí CO₂. Môi trường bazơ không giải phóng CO₂.
Quên xét tỉ lệ mol, mặc định luôn là 2 : 1.
Viết ion Ba²⁺ + CO₃²⁻ mà bỏ sót nước ở vế phải.

Bài luyện tập có đáp án

Bài 1. Trộn dung dịch chứa 0,1 mol KHCO₃ với dung dịch chứa 0,05 mol Ba(OH)₂. Tính khối lượng kết tủa (M_BaCO₃ = 197).

Giải: Tỉ lệ 0,1 : 0,05 = 2 : 1 nên phản ứng vừa đủ theo phương trình chính. Số mol BaCO₃ = n(Ba(OH)₂) = 0,05 mol, khối lượng = 0,05 × 197 = 9,85 g. Dung dịch còn 0,05 mol K₂CO₃.

Bài 2. Cho 0,1 mol KHCO₃ vào dung dịch chứa 0,15 mol Ba(OH)₂. Tính khối lượng kết tủa và cho biết chất tan trong dung dịch sau phản ứng.

Giải: Ba(OH)₂ dư nên 0,1 mol HCO₃⁻ hết, tạo 0,1 mol BaCO₃, khối lượng = 0,1 × 197 = 19,7 g. Dung dịch có 0,1 mol KOH và 0,05 mol Ba(OH)₂ dư.

Bài 3. Cho 0,2 mol KHCO₃ tác dụng với 0,05 mol Ba(OH)₂. Tính khối lượng kết tủa và các chất tan trong dung dịch.

Giải: Có 0,05 mol Ba²⁺, 0,1 mol OH⁻, 0,2 mol HCO₃⁻. OH⁻ trung hoà 0,1 mol HCO₃⁻ thành 0,1 mol CO₃²⁻. Ba²⁺ chỉ có 0,05 mol nên kết tủa 0,05 mol BaCO₃, tức 9,85 g. Còn lại 0,05 mol CO₃²⁻ và 0,1 mol HCO₃⁻ dư, tức dung dịch chứa 0,05 mol K₂CO₃ và 0,1 mol KHCO₃ (kiểm tra K: 0,1 + 0,1 = 0,2 mol, đúng).

Các số liệu trên là ví dụ tự đặt để minh hoạ phương pháp.

Câu hỏi thường gặp

KHCO3 tác dụng với Ba(OH)2 có hiện tượng gì?

Xuất hiện kết tủa trắng BaCO3. Phản ứng không tạo khí và không đổi màu dung dịch.

KHCO3 + Ba(OH)2 dư tạo ra sản phẩm gì?

Tạo BaCO3 kết tủa, KOH và H2O: KHCO3 + Ba(OH)2 → BaCO3↓ + KOH + H2O. Toàn bộ HCO3- chuyển thành kết tủa.

Vì sao phản ứng này không sinh ra CO2?

Vì HCO3- gặp OH- bị trung hoà thành CO3(2-) và H2O. CO2 chỉ thoát ra khi HCO3- gặp axit.

Phương trình ion thu gọn của 2KHCO3 + Ba(OH)2 là gì?

Ba2+ + 2OH- + 2HCO3- → BaCO3↓ + CO3(2-) + 2H2O.