Trả lời nhanh
Thơ ca là bài thơ tự do của Rasul Gamzatov (Ra-xun Gam-da-tốp), nhà thơ dân tộc Avar ở Đa-ghe-xtan, được học ở phần đọc kết nối chủ điểm trong Ngữ văn 9 Chân trời sáng tạo, Bài 2: Giá trị của văn chương. Bằng chuỗi hình ảnh so sánh, bài thơ khẳng định thơ ca đồng hành với con người suốt đời và bày tỏ khát vọng hiến dâng trọn đời cho thơ của nhà thơ.
Thông tin nhanh về tác phẩm
| Tác giả | Rasul Gamzatov (Ra-xun Gam-da-tốp), nhà thơ Đa-ghe-xtan |
|---|---|
| Thể thơ | Thơ tự do (bản dịch tiếng Việt) |
| Phương thức biểu đạt | Biểu cảm, kết hợp nghị luận |
| Chủ đề | Vai trò của thơ ca trong đời sống con người và tình yêu, sự gắn bó của nhà thơ với thơ |
| Vị trí trong chương trình | Ngữ văn 9 Chân trời sáng tạo, Bài 2: Giá trị của văn chương (đọc kết nối chủ điểm) |
Tác giả Rasul Gamzatov
- Năm sinh – năm mất: 1923 – 2003.
- Quê hương: một làng miền núi ở Đa-ghe-xtan, vùng Bắc Kavkaz, nay thuộc Liên bang Nga. Ông là con trai của một nhà thơ dân gian người Avar.
- Sự nghiệp: sáng tác chủ yếu bằng tiếng Avar, tác phẩm được dịch ra tiếng Nga và nhiều thứ tiếng khác; ông là một trong những nhà thơ tiêu biểu của văn học Xô viết thế kỉ XX và được nhận nhiều giải thưởng văn học lớn.
- Tác phẩm quen thuộc với bạn đọc Việt Nam: cuốn văn xuôi Đa-ghe-xtan của tôi (bàn về quê hương và nghề viết) và bài thơ Những con sếu (về những người lính không trở về sau chiến tranh).
- Phong cách: giọng thơ giản dị mà sâu sắc, giàu tính triết lí, gắn bó máu thịt với quê hương miền núi; ông đặc biệt hay suy ngẫm về nghề thơ và trách nhiệm của người cầm bút.
Bố cục bài thơ
- Phần 1: chuỗi hình ảnh so sánh cho thấy thơ ca có mặt ở mọi trạng thái của đời người: lúc nghỉ ngơi và lúc lao động, khi dừng chân và khi lên đường.
- Phần 2: thơ ca gắn với từng chặng đời: tuổi thơ, tuổi trẻ, tuổi già và cả sau khi con người đã ra đi.
- Phần 3: thơ ca vừa xa vời vừa gần gũi, vừa nâng đỡ tâm hồn vừa là sức mạnh chiến đấu.
- Phần 4: lời tự nguyện của nhà thơ: sống trung thực và hiến dâng cả đời mình cho thơ.
Hệ thống hình ảnh so sánh về thơ ca
Nét đặc sắc nhất của bài thơ là nhà thơ không định nghĩa thơ bằng khái niệm khô khan mà bằng một chuỗi so sánh nối tiếp nhau. Có thể gom thành 4 nhóm:
- Thơ trong nhịp sống hằng ngày: thơ vừa là lúc nghỉ ngơi vừa là công việc nhọc nhằn, vừa là chốn dừng chân vừa là con đường. Thơ không đứng ngoài cuộc sống mà hòa vào từng hoạt động của con người.
- Thơ theo từng chặng đời: với đứa trẻ, thơ như lời ru; với tuổi trẻ, thơ là giấc mơ mùa xuân, là khát vọng lập công; thơ như người mẹ lúc ta còn nhỏ, như người yêu thuở thanh xuân, như người con gái chăm sóc ta khi về già, và như kí ức còn ở lại khi ta đã ra đi.
- Thơ vừa xa vừa gần: có lúc thơ như ngọn núi cao khó chạm tới, có lúc lại như cánh chim nhỏ nhẹ nhàng đậu xuống bàn tay. Hình ảnh đối lập này nói lên quá trình sáng tạo: có khi vất vả kiếm tìm, có khi cảm hứng đến tự nhiên.
- Thơ là sức mạnh: thơ là đôi cánh nâng con người bay lên, là vũ khí trong cuộc chiến đấu. Thơ không chỉ để thưởng thức mà còn cổ vũ, tiếp sức cho con người.
Khép lại chuỗi so sánh, nhà thơ cho rằng thơ ca có thể là tất cả, chỉ không bao giờ đứng yên. Ý thơ khẳng định sức sống luôn vận động, đổi mới của thơ ca.
Quan niệm của nhà thơ và lời tự nguyện ở cuối bài
Sau khi chỉ ra thơ ca đi cùng con người từ lúc nằm nôi đến khi khuất bóng, nhà thơ bày tỏ mong muốn gắn bó trọn đời với thơ. Đây là lời tự nguyện của một người coi thơ là lẽ sống chứ không chỉ là nghề nghiệp: viết bằng sự chân thành, không giả dối, để thơ phản chiếu và làm đẹp cho đời sống.
Liên hệ với chủ điểm Giá trị của văn chương, bài thơ giúp người đọc hiểu: văn chương có giá trị vì nó nuôi dưỡng tâm hồn, bồi đắp ước mơ, và tiếp thêm sức mạnh cho con người trong những thời khắc khó khăn.
Giá trị nội dung và nghệ thuật
Nội dung
- Khẳng định vai trò lớn lao của thơ ca: có mặt trong mọi khoảnh khắc, mọi lứa tuổi, mọi hoàn cảnh của đời người.
- Thể hiện tình yêu và trách nhiệm của người nghệ sĩ đối với thơ.
Nghệ thuật
- Thể thơ tự do, câu thơ linh hoạt, phù hợp với dòng cảm xúc tuôn chảy.
- Phép so sánh và liệt kê dày đặc, kết hợp các cặp hình ảnh đối lập (nghỉ ngơi – lao động, ngọn núi – cánh chim).
- Giọng thơ vừa trữ tình vừa triết lí, hình ảnh gần gũi đời thường.
Gợi ý trả lời câu hỏi đọc hiểu
1. Tìm các hình ảnh so sánh về thơ ca và nêu hình ảnh em thích nhất. Học sinh liệt kê theo 4 nhóm ở trên. Ví dụ, em có thể chọn hình ảnh thơ là vũ khí trong chiến đấu: điều này đúng với lịch sử Việt Nam, khi thơ ca thời kháng chiến (như thơ Tố Hữu) đã khích lệ tinh thần yêu nước, góp sức vào thắng lợi chung.
2. Lời tự nguyện ở cuối bài thể hiện điều gì? Thể hiện thơ ca là lẽ sống của nhà thơ; ông muốn đem hết sự chân thành để đóng góp cho thơ và qua thơ đóng góp cho đời.
3. Theo em, thơ ca có vai trò gì với cuộc sống con người? Thơ ca bồi dưỡng tâm hồn, giúp con người biết rung động trước cái đẹp, biết yêu thương, đồng cảm; thơ còn lưu giữ kí ức, ước mơ và tiếp sức cho con người vượt qua khó khăn.
Đoạn văn mẫu: Vai trò của thơ ca qua bài thơ
Bài thơ Thơ ca của Rasul Gamzatov giống như một bức chân dung về người bạn đồng hành lặng lẽ của mỗi chúng ta. Nhà thơ không giảng giải thơ là gì mà để thơ hiện lên qua hàng loạt so sánh: khi là lời ru bên nôi, khi là giấc mơ tuổi trẻ, khi là bàn tay con cháu chăm sóc lúc về già. Em thích nhất cặp hình ảnh ngọn núi cao và cánh chim nhỏ, bởi nó cho thấy thơ vừa đòi hỏi người viết phải kiên trì chinh phục, vừa có lúc đến với ta thật nhẹ nhàng. Đọc bài thơ, em hiểu rằng những câu ca dao mẹ hát, những bài thơ em học thuộc không hề vô ích; chúng âm thầm nuôi lớn tâm hồn em mỗi ngày.
Luyện tập có đáp án
- Biện pháp tu từ nổi bật nhất trong bài thơ là gì? Đáp án: so sánh, kết hợp với liệt kê, giúp thơ ca hiện lên cụ thể, gần gũi và nhiều chiều.
- Vì sao bài thơ được đặt trong chủ điểm Giá trị của văn chương? Đáp án: vì bài thơ trực tiếp bàn về vai trò, ý nghĩa của thơ ca, tức một loại hình văn chương, đối với đời sống con người.
- Hình ảnh thơ “không bao giờ đứng yên” gợi suy nghĩ gì? Đáp án: thơ ca luôn vận động, đổi mới theo cuộc sống; người làm thơ cũng phải không ngừng sáng tạo.
Cùng chủ điểm, các em có thể đọc tiếp văn bản Tính đa nghĩa trong bài thơ Bánh trôi nước để thấy một góc nhìn khác về giá trị của thơ.
Câu hỏi thường gặp
Bài thơ Thơ ca của ai, học ở lớp mấy?
Bài thơ Thơ ca là của Rasul Gamzatov (Ra-xun Gam-da-tốp), nhà thơ Đa-ghe-xtan. Bài được học trong Ngữ văn 9 bộ Chân trời sáng tạo, Bài 2: Giá trị của văn chương, ở phần đọc kết nối chủ điểm.
Bài thơ Thơ ca viết theo thể thơ gì?
Bài thơ viết theo thể thơ tự do (theo bản dịch tiếng Việt), số chữ trong mỗi dòng không cố định, phù hợp với mạch cảm xúc liên tục của nhà thơ.
Nội dung chính của bài thơ Thơ ca là gì?
Bài thơ dùng chuỗi hình ảnh so sánh để khẳng định thơ ca gắn bó với con người ở mọi lứa tuổi, mọi hoàn cảnh, vừa nuôi dưỡng tâm hồn vừa là sức mạnh; đồng thời bày tỏ khát vọng hiến dâng trọn đời cho thơ của tác giả.
Rasul Gamzatov là người nước nào?
Rasul Gamzatov (1923–2003) là nhà thơ người Avar ở Đa-ghe-xtan, một nước cộng hòa thuộc Liên bang Nga ngày nay (trước đây thuộc Liên Xô). Ông sáng tác chủ yếu bằng tiếng Avar.