Trả lời nhanh
Bài thơ tám chữ là bài thơ mà mỗi dòng có 8 tiếng, thường ngắt nhịp 3/5, 5/3 hoặc 4/4, gieo vần chân (vần liền, vần chéo hoặc vần ôm) và chia khổ 4 dòng. Để làm một bài thơ tám chữ thể hiện cảm xúc về gia đình, bạn bè hay thiên nhiên, em chọn một kỉ niệm hoặc hình ảnh cụ thể, tìm vần trước cho từng cặp dòng, viết nháp rồi đếm lại đủ 8 tiếng mỗi dòng. Bên dưới là cách làm từng bước và 5 bài thơ mẫu tự sáng tác: 2 bài về gia đình, 1 bài về bạn bè, 2 bài về thiên nhiên, mỗi bài có nhận xét về vần, nhịp và hình ảnh.
Đề bài và yêu cầu cần đạt
Đề bài: Làm một bài thơ tám chữ thể hiện cảm xúc của em về gia đình, bạn bè, thiên nhiên hoặc một đề tài gần gũi khác.
Đây là bài tập làm thơ trong Ngữ văn 9, nối tiếp phần đọc hiểu thơ tám chữ. Một bài làm đạt yêu cầu cần có:
- Đúng thể thơ: mỗi dòng 8 tiếng, có vần, nhịp đọc lên trôi chảy.
- Cảm xúc thật: xuất phát từ một người, một kỉ niệm, một cảnh vật em thật sự gắn bó.
- Hình ảnh cụ thể: thay vì nói chung chung “mẹ vất vả”, hãy cho người đọc thấy bàn tay, bếp lửa, nồi cơm của mẹ.
- Có nhan đề và độ dài vừa phải, thường từ 2 đến 4 khổ.
Đặc điểm thể thơ tám chữ cần nắm
| Yếu tố | Đặc điểm | Ví dụ trong bài mẫu |
|---|---|---|
| Số tiếng | Mỗi dòng 8 tiếng; số dòng trong bài không giới hạn | “Chiều tan học con về qua ngõ nhỏ” (8 tiếng) |
| Nhịp | Phổ biến 3/5, 5/3, 4/4; có thể thay đổi để nhấn ý | “Bao năm trời / dãi nắng lại dầm sương” (3/5) |
| Vần | Chủ yếu là vần chân (tiếng cuối dòng): vần liền AABB, vần chéo ABAB, vần ôm ABBA | nhỏ – gió, tiêu – chiều (vần liền) |
| Thanh điệu | Các cặp vần thường luân phiên bằng – trắc để tạo nhạc điệu | cặp “nhỏ – gió” (trắc) rồi cặp “tiêu – chiều” (bằng) |
| Khổ thơ | Thường 4 dòng một khổ, cũng có bài không chia khổ | Cả 5 bài mẫu đều chia khổ 4 dòng |
Em cần phân biệt “chữ” trong tên thể thơ với chữ cái: một chữ ở đây là một tiếng (một âm tiết). Vì vậy “quây quần” là 2 chữ, “lung linh” cũng là 2 chữ.
Dàn ý: các bước làm một bài thơ tám chữ
- Chọn đề tài và cảm xúc chủ đạo. Hỏi mình: Em muốn viết về ai, về cảnh nào? Cảm xúc chính là thương, nhớ, biết ơn hay vui sướng?
- Tìm ý và hình ảnh. Liệt kê 6–8 hình ảnh, âm thanh, mùi vị gắn với đề tài, ví dụ: khói bếp, nồi cá kho, chiếc quạt cũ, mâm cơm. Chọn 3–4 hình ảnh đắt nhất.
- Sắp xếp mạch cảm xúc. Một cách dễ làm: khổ 1 gợi khung cảnh, khổ 2 kể kỉ niệm hoặc chi tiết, khổ 3 bộc lộ suy nghĩ, ước mong.
- Chọn kiểu vần trước khi viết. Với người mới tập, vần liền (hai dòng liền nhau cùng vần) dễ làm nhất. Hãy chọn trước tiếng cuối của mỗi cặp dòng rồi mới viết phần đầu dòng.
- Viết nháp và đếm tiếng. Đếm từng dòng trên đầu ngón tay; dòng thừa hoặc thiếu tiếng thì thay từ đồng nghĩa dài hoặc ngắn hơn (“mẹ” – “mẹ hiền”, “đi” – “đi xa”).
- Đọc to để nghe nhịp. Chỗ nào đọc vấp thì đổi vị trí từ hoặc chỗ ngắt nhịp.
- Đặt nhan đề. Nhan đề ngắn, gợi hình ảnh trung tâm của bài, ví dụ “Bữa cơm chiều”, “Đôi bàn tay của bố”.
Bài thơ tám chữ về gia đình – Mẫu 1
BỮA CƠM CHIỀU
Chiều tan học con về qua ngõ nhỏ
Khói bếp nhà mình bay lẫn trong gió
Mẹ lom khom bên nồi cá kho tiêu
Bố sửa lại chiếc quạt cũ mỗi chiều
Mâm cơm nhỏ đĩa rau xanh chén mắm
Cả nhà ngồi quây quần nghe lòng ấm
Bà nhường con miếng cá béo thơm ngon
Bố cười bảo: “Ăn nhiều mau lớn, con!”
Mai con lớn rồi sẽ đi xa lắm
Mùi cơm nhà vẫn theo con đằm thắm
Dẫu phố phường bao ánh điện lung linh
Chẳng nơi nào ấm bằng bếp nhà mình
Nhận xét: Bài thơ gieo vần liền theo từng cặp (nhỏ – gió, tiêu – chiều, mắm – ấm, ngon – con, lắm – thắm, linh – mình), các cặp vần trắc và vần bằng xen nhau nên đọc lên có nhạc điệu. Cảm xúc đi từ khung cảnh chiều về nhà, qua bữa cơm sum họp, đến suy nghĩ về tương lai. Câu kết dùng phép so sánh “chẳng nơi nào ấm bằng bếp nhà mình” để khẳng định giá trị của mái ấm gia đình.
Bài thơ tám chữ về gia đình – Mẫu 2
ĐÔI BÀN TAY CỦA BỐ
Bàn tay bố sần chai như vỏ gỗ
Bao năm trời dãi nắng lại dầm sương
Bố nâng con qua những ngày bỡ ngỡ
Dắt con đi những bước đầu tới trường
Bố ít nói, chẳng bao giờ than thở
Giấu mệt nhọc sau nụ cười hiền khô
Khuya lắm rồi, ngọn đèn bàn vẫn mở
Bố miệt mài cho con được ấm no
Con lớn rồi mới hiểu điều giản dị:
Tình bố thương con lặng lẽ như non
Như đôi tay ấy chẳng cần hoa mĩ
Vẫn vững vàng che chở suốt đời con
Nhận xét: Bài thơ dùng vần chéo ABAB: gỗ – ngỡ, sương – trường ở khổ 1; thở – mở, khô – no ở khổ 2; dị – mĩ, non – con ở khổ 3. Hình ảnh trung tâm là đôi bàn tay “sần chai như vỏ gỗ”, được nhắc lại ở khổ cuối để khép bài. Phép so sánh “lặng lẽ như non” giúp người đọc hình dung tình cha bền bỉ, ít nói mà vững chãi.
Bài thơ tám chữ về bạn bè – Mẫu 3
GỬI BẠN CÙNG BÀN
Nhớ không bạn, năm đầu vào lớp mới
Hai đứa mình ngồi chung một chiếc bàn
Tớ rụt rè còn cậu thì bối rối
Rồi một cục tẩy làm khoảng cách tan
Mình cùng giải những bài toán khó nhằn
Sáng đạp xe qua cổng nhà nhau rủ
Cậu dạy tớ vẽ, tớ kèm cậu văn
Giận dỗi rồi lại thương nhau như cũ
Mai mỗi đứa sẽ rẽ về một ngả
Lớp chín qua nhanh như cánh phượng hồng
Dẫu đường xa có ngàn lối khác lạ
Tình bạn mình vẫn ấm mãi trong lòng
Nhận xét: Bài thơ là lời tâm sự trực tiếp với người bạn (“nhớ không bạn”, “cậu”, “tớ”), vần chéo ở cả ba khổ. Chi tiết nhỏ “một cục tẩy làm khoảng cách tan” cho thấy tình bạn tuổi học trò bắt đầu từ những điều rất giản dị. Hình ảnh “cánh phượng hồng” ở khổ cuối gợi mùa hè chia tay cuối cấp, vừa tiếc nuối vừa tin vào tình bạn bền lâu.
Bài thơ tám chữ về thiên nhiên – Mẫu 4
SỚM MAI TRÊN ĐỒNG
Sương còn đọng trên lá lúa non tơ
Cánh cò trắng chao nghiêng như giấc mơ
Gió đồng thổi mang hương thơm lúa mới
Mặt trời lên, tia nắng sớm chạm tới
Con đê nhỏ rộn tiếng trâu gọi nghé
Bầy sẻ nâu ríu rít chuyện mới mẻ
Dòng sông xa lấp lánh dải lụa mềm
Chở mây trời trôi lững lờ êm đềm
Em đứng lặng giữa đồng quê thơm ngát
Nghe gió reo như ai đó đang hát
Thầm cảm ơn đất mẹ đã bao dung
Cho mỗi sớm mai xanh mãi vô cùng
Nhận xét: Bài thơ gieo vần liền và tả cảnh theo trình tự từ gần đến xa: giọt sương trên lá lúa, cánh cò, con đê, dòng sông. Nhiều giác quan cùng được huy động: thị giác (sương, cò trắng, sông lấp lánh), thính giác (tiếng trâu gọi nghé, chim ríu rít, gió reo), khứu giác (hương lúa mới). Khổ cuối chuyển từ tả cảnh sang bày tỏ lòng biết ơn đất mẹ, làm bài thơ có chiều sâu.
Bài thơ tám chữ về thiên nhiên – Mẫu 5
THU VỀ TRÊN PHỐ NHỎ
Sáng nay thức dậy nghe heo may về
Hàng sấu già rụng lá vàng bên hè
Trời xanh hơn, trong veo như mắt trẻ
Nắng mỏng manh rơi xuống phố thật khẽ
Gánh hàng rong chở cốm xanh đi qua
Hoa sữa nồng nàn thơm khắp ngõ xa
Em đạp xe chầm chậm qua hồ nước
Gió se lạnh níu chân em từng bước
Ôi mùa thu dịu dàng như lời ru
Cho tâm hồn em nhẹ tựa mây thu
Mai dẫu lớn khôn đi xa đến mấy
Mùa thu này vẫn trong em ở đấy
Nhận xét: Dòng đầu ngắt nhịp 4/4 (“Sáng nay thức dậy / nghe heo may về”), các dòng sau chủ yếu nhịp 3/5, tạo cảm giác chậm rãi, nhẹ nhàng như mùa thu. Những dấu hiệu quen thuộc của thu phố như gió heo may, lá sấu vàng, cốm xanh, hoa sữa được chọn lọc thay vì kể tràn lan. So sánh “trong veo như mắt trẻ”, “dịu dàng như lời ru” làm cảnh thu trở nên gần gũi, trong trẻo.
Lỗi thường gặp khi làm thơ tám chữ
- Sai số tiếng: dòng 7 hoặc 9 tiếng làm vỡ nhịp. Hãy đếm lại từng dòng sau khi viết xong.
- Ép vần gượng: chọn từ chỉ để hợp vần mà sai nghĩa. Nếu chưa tìm được từ hợp, em đổi cả tiếng cuối của dòng trước.
- Kể lể như văn xuôi: thơ cần hình ảnh và cảm xúc cô đọng, không cần kể đủ mọi chi tiết.
- Cảm xúc chung chung: “Mẹ ơi con yêu mẹ lắm” chưa đủ sức gợi; hãy thêm một hình ảnh riêng của mẹ em.
- Chép hoặc chắp vá thơ người khác: bài làm thơ được đánh giá ở sự sáng tạo của chính em; các bài mẫu chỉ để tham khảo cách làm.
Gợi ý giới thiệu bài thơ của em trước lớp
Sau khi làm thơ, em thường được yêu cầu đọc và chia sẻ. Em có thể nói theo trình tự: (1) đọc diễn cảm bài thơ; (2) giới thiệu đề tài và lí do chọn đề tài; (3) chỉ ra kiểu vần, cách ngắt nhịp và một hình ảnh em tâm đắc; (4) nêu điều em thấy khó khi làm và cách em khắc phục. Ví dụ: “Em viết bài Bữa cơm chiều vì mỗi chiều đi học về, mùi khói bếp làm em thấy bình yên. Em chọn vần liền cho dễ đọc. Khó nhất là dòng cuối, em đã thử nhiều cách trước khi chọn câu: Chẳng nơi nào ấm bằng bếp nhà mình.”
Câu hỏi thường gặp
Thơ tám chữ thường ngắt nhịp như thế nào?
Phổ biến nhất là nhịp 3/5, 5/3 và 4/4. Người viết có thể đổi nhịp ở một vài dòng để nhấn mạnh cảm xúc.
Thơ tám chữ gieo vần gì?
Chủ yếu là vần chân ở tiếng cuối dòng, theo kiểu vần liền (AABB), vần chéo (ABAB) hoặc vần ôm (ABBA); các cặp vần thường luân phiên bằng – trắc.
Một bài thơ tám chữ cần bao nhiêu khổ?
Thể thơ không giới hạn số khổ. Với bài tập ở lớp 9, 2–4 khổ, mỗi khổ 4 dòng là vừa đủ để thể hiện trọn cảm xúc.
Làm sao để bài thơ tám chữ không bị gượng?
Hãy chọn trước tiếng cuối của mỗi cặp dòng, viết từ hình ảnh cụ thể em thật sự nhớ, rồi đọc to để sửa những chỗ vấp nhịp.