Trả lời nhanh
Thiết kế kĩ thuật là hoạt động đặc thù của kĩ sư nhằm phát hiện và giải quyết vấn đề thực tiễn bằng toán học, khoa học tự nhiên và công nghệ, kết quả là giải pháp hoặc sản phẩm công nghệ. Hoạt động gồm 3 bước: xác định vấn đề; đề xuất, lựa chọn và hiện thực hóa giải pháp; thử nghiệm, đánh giá và điều chỉnh. Bài còn giới thiệu 5 nghề thiết kế tiêu biểu.
Bố cục bài 17 – cần nhớ gì?
Bài 17 mở đầu chủ đề thiết kế kĩ thuật trong sách Công nghệ 10 (Kết nối tri thức). Bài gồm ba phần kiến thức, bạn nên học theo thứ tự này:
- Hoạt động thiết kế kĩ thuật là gì, gồm những bước nào.
- Vai trò, ý nghĩa của thiết kế kĩ thuật đối với sản phẩm và công nghệ.
- Nghề nghiệp liên quan đến thiết kế: đặc điểm chung và 5 nghề cụ thể.
Trước đó, bạn đã học cách dùng máy tính để vẽ kĩ thuật ở Bài 16; xem lại tại Lý thuyết Công nghệ 10 Bài 16. Bản vẽ chính là “ngôn ngữ” để người thiết kế trình bày ý tưởng của mình.
I. Hoạt động thiết kế kĩ thuật
1. Khái niệm
Thiết kế kĩ thuật là hoạt động đặc thù của các kĩ sư. Họ phát hiện nhu cầu hoặc vấn đề trong thực tiễn, rồi vận dụng toán học, khoa học tự nhiên và công nghệ đã có để tìm lời giải. Kết quả cuối cùng là một giải pháp hoặc một sản phẩm công nghệ.
Ba từ khóa của định nghĩa: đặc thù của kĩ sư, giải quyết vấn đề thực tiễn, kết quả là giải pháp/sản phẩm. Nếu đề bài hỏi “thiết kế kĩ thuật nhằm mục đích gì”, hãy bám vào các từ này.
2. Ba bước của hoạt động thiết kế kĩ thuật
| Bước | Nội dung chính | Ví dụ tự đặt: thiết kế giá treo cặp ở cửa lớp |
|---|---|---|
| 1. Xác định vấn đề | Tìm ra nhu cầu, vấn đề cần giải quyết và các yêu cầu, giới hạn đi kèm. | Cặp để dưới sàn gây lộn xộn, lối đi chật; cần chỗ treo cho 40 cặp, rẻ, chắc. |
| 2. Đề xuất, lựa chọn và hiện thực hóa giải pháp | Nêu nhiều phương án, chọn phương án tốt nhất, rồi vẽ bản vẽ và chế tạo. | Đề xuất móc tường, giá gỗ, giá sắt; chọn giá sắt sơn tĩnh điện; vẽ bản vẽ và làm mẫu. |
| 3. Thử nghiệm, đánh giá và điều chỉnh giải pháp | Cho sản phẩm hoạt động thử, kiểm tra có đạt yêu cầu không, sửa nếu chưa đạt. | Treo thử cặp nặng 5 kg thấy giá lệch; tăng độ dày thanh đỡ rồi thử lại. |
3. Mẹo nhớ và lưu ý
- Mẹo nhớ: “Hiểu – Làm – Thử”. Hiểu vấn đề, làm ra giải pháp, thử và sửa.
- Bước 3 không phải điểm kết thúc cứng. Nếu chưa đạt, người thiết kế quay lại sửa giải pháp, nên quy trình có tính lặp.
- Bước 2 gồm cả “đề xuất”, “lựa chọn” và “hiện thực hóa”. Chỉ vẽ ý tưởng mà chưa làm ra sản phẩm thì chưa xong bước này.
Quy trình chi tiết hơn (có thêm bước lập hồ sơ kĩ thuật) sẽ học ở Bài 18: Quy trình thiết kế kĩ thuật. Ở Bài 17 chỉ cần nắm ba bước khái quát này.
II. Vai trò, ý nghĩa của hoạt động thiết kế kĩ thuật
1. Đối với phát triển sản phẩm
- Tạo ra sản phẩm đa dạng, phong phú, từ đơn giản (cái kẹp giấy) đến phức tạp (máy bay, robot).
- Sản phẩm phản ánh mọi khía cạnh của đời sống: ăn, ở, đi lại, học tập, giải trí, y tế…
- Thúc đẩy xã hội phát triển.
- Làm cuộc sống trở nên tiện nghi hơn.
2. Đối với phát triển công nghệ
- Công nghệ ngày càng được cải tiến.
- Công nghệ được phát triển liên tục: sản phẩm mới đặt ra yêu cầu mới, thúc đẩy công nghệ đi lên.
Cách nhớ: sản phẩm có 4 ý (đa dạng – mọi khía cạnh – thúc đẩy xã hội – tiện nghi), công nghệ có 2 ý (cải tiến – phát triển liên tục). Ví dụ đời thường: điện thoại từ loại chỉ nghe gọi đến điện thoại thông minh, mỗi thế hệ đều là kết quả của nhiều vòng thiết kế.
III. Nghề nghiệp và hoạt động thiết kế
1. Đặc điểm, tính chất chung của nghề liên quan đến thiết kế
Người làm nghề thiết kế cần hiểu biết nhiều lĩnh vực, chủ yếu là toán, khoa học và công nghệ, nghệ thuật. Họ thường cần:
- Tư duy không gian và lập luận logic.
- Năng lực giải quyết vấn đề.
- Năng lực sáng tạo.
- Năng lực thẩm mĩ.
- Khả năng sử dụng thành thạo phần mềm đồ họa hỗ trợ thiết kế.
Đây là kiến thức hay xuất hiện trong câu hỏi “Yêu cầu nào KHÔNG phải của người làm nghề thiết kế?”. Những phẩm chất như “chỉ cần sức khỏe tốt” hay “không cần biết dùng máy tính” đều không đúng.
2. Năm nghề nghiệp thiết kế tiêu biểu
| Nghề | Đặc điểm công việc | Cơ hội việc làm |
|---|---|---|
| Kiến trúc sư xây dựng | Thiết kế tòa nhà thương mại, công nghiệp, viện nghiên cứu, khu dân cư, khu giải trí; lên kế hoạch và giám sát việc xây dựng, bảo trì, khôi phục. | Công ti xây dựng, kiến trúc, tư vấn thiết kế; đơn vị quản lí, quy hoạch đô thị. |
| Kiến trúc sư cảnh quan | Lên kế hoạch và thiết kế cảnh quan, không gian mở cho các dự án; lập kế hoạch, giám sát xây dựng, bảo trì, khôi phục. | Công ti kiến trúc, tư vấn và thiết kế; công ti công viên cây xanh; thiết kế cảnh quan. |
| Nhà thiết kế và trang trí nội thất | Lên kế hoạch, thiết kế nội thất các loại nhà; nâng cao môi trường sống, làm việc; xúc tiến bán hàng. | Công ti kiến trúc, nội thất, khách sạn; khu nghỉ dưỡng; nhà hát… |
| Nhà thiết kế sản phẩm | Thiết kế hình thức sản phẩm sao cho hấp dẫn, hiệu quả và kinh tế. | Công ti sản xuất, chế tạo, thời trang… |
| Nhà thiết kế thời trang | Thiết kế quần áo, phụ kiện, giày dép, tạo bộ sưu tập; vẽ phác thảo chất liệu, hoa văn; chỉ dẫn sản xuất. | Công ti thiết kế, sản xuất hàng dệt may, thời trang; nhà xuất khẩu, bán lẻ; đơn vị tổ chức trình diễn và xuất bản tạp chí thời trang. |
3. Phân biệt các nghề dễ nhầm
- Kiến trúc sư xây dựng làm việc với công trình (nhà, tòa nhà); kiến trúc sư cảnh quan làm việc với không gian ngoài trời như công viên, quảng trường, khuôn viên.
- Nhà thiết kế nội thất làm việc bên trong công trình: bố trí, màu sắc, đồ đạc.
- Nhà thiết kế sản phẩm thiên về đồ dùng, thiết bị sản xuất hàng loạt; nhà thiết kế thời trang chuyên về trang phục và phụ kiện.
Mẹo nhớ thứ tự 5 nghề theo SGK: “Xây – Cảnh – Nội – Sản – Thời”, đi từ lớn (công trình) đến nhỏ (trang phục).
Sơ đồ tóm tắt toàn bài
- Thiết kế kĩ thuật = hoạt động của kĩ sư → giải pháp/sản phẩm công nghệ.
- 3 bước: xác định vấn đề → đề xuất, lựa chọn, hiện thực hóa → thử nghiệm, đánh giá, điều chỉnh.
- Vai trò: phát triển sản phẩm và phát triển công nghệ.
- Nghề: 5 nghề; phẩm chất chung: tư duy không gian, giải quyết vấn đề, sáng tạo, thẩm mĩ, dùng phần mềm đồ họa.
Lỗi sai thường gặp
- Đảo thứ tự bước: thử nghiệm trước khi có sản phẩm mẫu.
- Tưởng thiết kế kĩ thuật chỉ là vẽ đẹp. Thực ra mục tiêu là giải quyết vấn đề thực tiễn, cái đẹp chỉ là một yêu cầu.
- Nhầm kiến trúc sư xây dựng với kiến trúc sư cảnh quan.
- Nói có “7 nghề” hay “3 nghề” thiết kế. Bài chỉ giới thiệu 5 nghề.
Bài luyện tập có đáp án
Câu 1. Một nhóm học sinh nhận thấy sân trường hay đọng nước sau mưa và muốn làm giải pháp thoát nước. Việc “khảo sát vị trí đọng nước, đo diện tích, xác định yêu cầu chi phí” thuộc bước nào?
Đáp án: Bước 1 – xác định vấn đề, vì đang tìm hiểu vấn đề và các yêu cầu, chưa đưa ra giải pháp.
Câu 2. Sau khi làm mô hình rãnh thoát nước, nhóm đổ nước thử, thấy nước chảy chậm nên hạ độ dốc. Việc này thuộc bước nào?
Đáp án: Bước 3 – thử nghiệm, đánh giá và điều chỉnh giải pháp.
Câu 3. Bạn An thích vẽ, giỏi toán, muốn thiết kế khu vườn, công viên cho khu dân cư. Nghề nào phù hợp nhất?
Đáp án: Kiến trúc sư cảnh quan, vì công việc là thiết kế cảnh quan, không gian mở cho dự án.
Câu 4. Kể 2 ý nghĩa của thiết kế kĩ thuật đối với phát triển công nghệ.
Đáp án: Công nghệ ngày càng được cải tiến; công nghệ được phát triển liên tục.
Học tiếp và luyện đề
- Giải SGK Công nghệ 10 Bài 17
- 20 câu trắc nghiệm Công nghệ 10 Bài 17 có đáp án
- Lý thuyết Bài 19: Những yếu tố ảnh hưởng đến thiết kế kĩ thuật
- Lý thuyết Bài 20: Nguyên tắc thiết kế kĩ thuật
- Toàn bộ lý thuyết Công nghệ 10 Kết nối tri thức
Câu hỏi thường gặp
Thiết kế kĩ thuật gồm mấy bước theo Công nghệ 10 Bài 17?
Gồm 3 bước: xác định vấn đề; đề xuất, lựa chọn và hiện thực hóa giải pháp; thử nghiệm, đánh giá và điều chỉnh giải pháp.
Bài 17 Công nghệ 10 Kết nối tri thức giới thiệu những nghề thiết kế nào?
Có 5 nghề: kiến trúc sư xây dựng, kiến trúc sư cảnh quan, nhà thiết kế và trang trí nội thất, nhà thiết kế sản phẩm, nhà thiết kế thời trang.
Người làm nghề thiết kế cần có những phẩm chất gì?
Cần tư duy không gian và lập luận logic, năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo, thẩm mĩ, và biết dùng thành thạo phần mềm đồ họa hỗ trợ thiết kế.
Thiết kế kĩ thuật có vai trò gì?
Giúp phát triển sản phẩm (đa dạng, phản ánh mọi khía cạnh đời sống, thúc đẩy xã hội, làm cuộc sống tiện nghi) và phát triển công nghệ (ngày càng cải tiến, liên tục phát triển).