Trả lời nhanh
Vương quốc Cam-pu-chia của người Khơ-me được thống nhất năm 802 dưới thời vua Gia-y-a-vác-man II, mở đầu thời kì Ăng-co. Thời kì này kéo dài từ thế kỉ IX đến thế kỉ XV, là giai đoạn phát triển rực rỡ nhất với nền nông nghiệp lúa nước, lãnh thổ rộng lớn và các công trình như Ăng-co Vát, Ăng-co Thom. Từ thế kỉ XV, vương quốc suy yếu.
1. Sơ lược kiến thức cần nhớ
Bài 8 nằm trong chủ đề các vương quốc ở Đông Nam Á thời phong kiến, đứng giữa bài Vương quốc Lào và bài mở đầu phần lịch sử Việt Nam thế kỉ X. Em cần nắm ba ý lớn: quá trình hình thành – phát triển, thời kì Ăng-co và nét tiêu biểu về văn hóa.
- Cư dân chính: người Khơ-me, sống ở vùng hạ lưu sông Mê Công và quanh Biển Hồ.
- Mốc then chốt: năm 802, mở đầu thời kì Ăng-co.
- Thời hoàng kim: thế kỉ IX – thế kỉ XV, kinh đô là Ăng-co.
- Từ thế kỉ XV: tranh giành quyền lực trong triều đình, bị người Thái tấn công nên suy yếu.
2. Quá trình hình thành và phát triển của Vương quốc
Trước đó, trên lãnh thổ Cam-pu-chia ngày nay từng có các nhà nước cổ như Phù Nam, rồi Chân Lạp của người Khơ-me. Đến đầu thế kỉ IX, các thế lực trong nước còn chia rẽ.
Năm 802, vua Gia-y-a-vác-man II thống nhất lãnh thổ, xưng vương và đặt nền móng cho một nhà nước tập quyền mạnh. Từ đây, lịch sử Cam-pu-chia bước vào thời kì Ăng-co, lấy tên theo kinh đô nằm ở phía tây bắc Biển Hồ (thuộc tỉnh Xiêm Riệp ngày nay).
Các giai đoạn chính
| Giai đoạn | Nội dung nổi bật |
|---|---|
| Trước thế kỉ IX | Người Khơ-me lập nhà nước, kế thừa vùng đất của Phù Nam; đất nước chưa thật sự thống nhất. |
| Năm 802 | Gia-y-a-vác-man II thống nhất đất nước, mở đầu thời kì Ăng-co. |
| Thế kỉ XII | Vua Xu-ri-a-vác-man II xây dựng đền Ăng-co Vát; vương quốc hùng mạnh, mở rộng ảnh hưởng. |
| Cuối thế kỉ XII – đầu thế kỉ XIII | Vua Gia-y-a-vác-man VII xây dựng thành Ăng-co Thom, lãnh thổ rộng lớn nhất. |
| Từ thế kỉ XV | Tranh chấp quyền lực, bị người Thái tấn công, vương quốc suy yếu; kinh đô sau đó dời về phía nam, vùng Phnôm Pênh ngày nay. |
3. Sự phát triển của Vương quốc thời Ăng-co
a) Chính trị – đối ngoại
Bộ máy nhà nước theo mô hình quân chủ chuyên chế: đứng đầu là vua, quyền lực tối cao và tuyệt đối; vua thường được tôn là hiện thân của thần linh. Giúp việc có hệ thống quan lại ở trung ương và địa phương.
Các vua Ăng-co không ngừng mở rộng thế lực ra bên ngoài bằng chiến tranh. Nhờ vậy, Cam-pu-chia trở thành một cường quốc trong khu vực, ảnh hưởng lan tới nhiều vùng của Lào, Thái Lan và bán đảo Mã Lai ngày nay. Đồng thời, vương quốc cũng nhiều lần giao tranh với Chăm-pa.
b) Kinh tế
- Nông nghiệp trồng lúa nước giữ vai trò chủ đạo. Đồng bằng rộng, đất phù sa, nguồn nước dồi dào từ sông Mê Công và Biển Hồ; người dân còn đào kênh, làm hồ chứa để chủ động tưới tiêu.
- Thủ công nghiệp: chế tác đá, đúc đồng, làm đồ gốm, dệt vải… phục vụ xây dựng đền tháp và đời sống.
- Thương nghiệp: buôn bán trong nước và với các nước láng giềng phát triển, lâm sản và nông sản là mặt hàng quen thuộc.
c) Xã hội
Xã hội gồm vua, quý tộc, quan lại, tăng lữ ở tầng trên; nông dân công xã là lực lượng lao động chính; dưới cùng là nô lệ. Nông dân phải nộp thuế, đi lao dịch và đi lính, nhiều công trình đồ sộ được xây bằng sức lao động của họ.
4. Một số nét tiêu biểu về văn hóa
- Chữ viết: người Khơ-me tạo ra chữ viết riêng trên cơ sở chữ Phạn của Ấn Độ.
- Tôn giáo: chịu ảnh hưởng của Hin-đu giáo và Phật giáo; về sau Phật giáo ngày càng phổ biến trong đời sống nhân dân.
- Văn học: có văn học dân gian phong phú, tiếp thu và Khơ-me hóa các sử thi Ấn Độ như Ra-ma-y-a-na.
- Kiến trúc – điêu khắc: nổi bật là quần thể đền tháp Ăng-co.
Ăng-co Vát và Ăng-co Thom
| Công trình | Thời gian – người xây | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Ăng-co Vát | Thế kỉ XII, vua Xu-ri-a-vác-man II | Đền thờ thần Hin-đu, đồ sộ, nhiều tầng, có phù điêu tinh xảo trên hành lang. |
| Ăng-co Thom | Cuối thế kỉ XII – đầu thế kỉ XIII, vua Gia-y-a-vác-man VII | Kinh thành có tường thành bao quanh; đền Bay-on nổi tiếng với các tháp mang khuôn mặt lớn. |
Hai công trình này là biểu tượng của nền văn minh Khơ-me và là di sản thế giới, thể hiện tài năng sáng tạo của người dân Cam-pu-chia.
5. Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Nhớ mốc: “802 – tám lẻ hai – Ăng-co mở màn”. Gia-y-a-vác-man II mở đầu, Gia-y-a-vác-man VII xây Ăng-co Thom.
- Nhớ hai ngôi đền: Xu-ri-a-vác-man II → Ăng-co Vát (đền); Gia-y-a-vác-man VII → Ăng-co Thom (thành). Rất hay bị nhầm người xây.
- Nhầm “kinh đô” với “tên nước”: Ăng-co là tên kinh đô và tên thời kì, không phải tên nước.
- Nhầm với Lào: Cam-pu-chia thời Ăng-co phát triển mạnh từ thế kỉ IX, còn Lan Xang (Lào) thành lập năm 1353. Điểm chung: cùng lấy nông nghiệp lúa nước làm nền tảng. Xem thêm phần so sánh trong bài Bài 7: Vương quốc Lào.
6. Trắc nghiệm có giải thích
Câu 1. Đến thế kỉ XV, do tranh giành quyền lực giữa các phe phái và sự tấn công của người Thái, Vương quốc Cam-pu-chia như thế nào?
A. Được hình thành. B. Phát triển đến đỉnh cao. C. Suy yếu. D. Sụp đổ.
Đáp án: C. Vương quốc suy yếu chứ chưa sụp đổ. A sai vì hình thành từ trước; B sai vì đỉnh cao là các thế kỉ XII – XIII; D quá tuyệt đối vì nhà nước vẫn tồn tại, chỉ dời đô.
Câu 2. Vị vua nào thống nhất lãnh thổ, mở ra thời kì Ăng-co?
A. Gia-y-a-vác-man I. B. Gia-y-a-vác-man II. C. Gia-y-a-vác-man III. D. Gia-y-a-vác-man IV.
Đáp án: B. Năm 802, Gia-y-a-vác-man II thống nhất đất nước. Các số khác không gắn với sự kiện này.
Câu 3. Thời kì Ăng-co kéo dài từ
A. thế kỉ IX đến thế kỉ XV. B. thế kỉ IX đến thế kỉ XIV. C. thế kỉ X đến thế kỉ XV. D. thế kỉ VI đến thế kỉ X.
Đáp án: A. Mở đầu từ 802 (thế kỉ IX) và kết thúc khi vương quốc suy yếu vào thế kỉ XV.
Câu 4. Kinh đô của Cam-pu-chia ở thời kì phát triển hoàng kim là
A. Phnôm Pênh. B. Ăng-co. C. Viêng Chăn. D. Biển Hồ.
Đáp án: B. Phnôm Pênh là kinh đô về sau; Viêng Chăn thuộc Lào; Biển Hồ là hồ nước, không phải kinh đô.
Câu 5. Bộ máy chính quyền Cam-pu-chia được xây dựng theo mô hình
A. dân chủ chủ nô. B. quân chủ lập hiến. C. quân chủ chuyên chế. D. phong kiến phân quyền.
Đáp án: C. Vua nắm quyền tối cao và tuyệt đối. Quân chủ lập hiến có hiến pháp hạn chế quyền vua nên không phù hợp.
Câu 6. Ngành kinh tế giữ vai trò chủ đạo ở Cam-pu-chia và Lan Xang là
A. thương nghiệp. B. nông nghiệp trồng lúa nước. C. thủ công nghiệp. D. buôn bán đường biển.
Đáp án: B. Hai nước đều có đồng bằng, sông ngòi và khí hậu nhiệt đới gió mùa thuận lợi trồng lúa.
7. Bài luyện tập tự kiểm tra
- Nêu hai việc làm của các vua Ăng-co nhằm mở rộng quyền lực và nâng cao vị thế vương quốc.
Gợi ý: đem quân đánh các nước láng giềng để mở rộng lãnh thổ; xây dựng bộ máy quân chủ tập quyền và các công trình đền tháp thể hiện uy quyền của vua. - Vì sao nông nghiệp lúa nước là ngành chủ đạo thời Ăng-co?
Gợi ý: đất phù sa, nguồn nước từ sông Mê Công và Biển Hồ, người dân biết làm thủy lợi; lúa gạo vừa nuôi dân vừa là nguồn thuế cho nhà nước. - Điền vào chỗ trống: Chữ viết của người Khơ-me được tạo ra trên cơ sở chữ ______ của Ấn Độ.
Đáp án: Phạn.
8. Tài liệu học cùng bài này
- Giải SGK Lịch sử 7 Bài 8
- Sách bài tập Lịch sử 7 Bài 8
- Vở thực hành Lịch sử 7 Bài 8
- 15 câu trắc nghiệm Lịch sử 7 Bài 8
- Bài 9: Đất nước buổi đầu độc lập (939–967)
- Lý thuyết Lịch sử 7 – Kết nối tri thức
Câu hỏi thường gặp
Thời kì Ăng-co của Cam-pu-chia bắt đầu khi nào và do ai mở đầu?
Thời kì Ăng-co bắt đầu từ năm 802, khi vua Gia-y-a-vác-man II thống nhất lãnh thổ và xưng vương. Thời kì này kéo dài đến thế kỉ XV.
Vì sao thời Ăng-co được gọi là thời kì phát triển rực rỡ nhất?
Vì đất nước thống nhất, ổn định, kinh tế nông nghiệp và thủ công nghiệp phát triển, lãnh thổ được mở rộng, đồng thời xây dựng được các công trình kiến trúc đồ sộ như Ăng-co Vát và Ăng-co Thom.
Ăng-co Vát và Ăng-co Thom khác nhau thế nào?
Ăng-co Vát là ngôi đền lớn xây ở thế kỉ XII dưới thời Xu-ri-a-vác-man II. Ăng-co Thom là kinh thành với đền Bay-on, xây vào cuối thế kỉ XII đầu thế kỉ XIII dưới thời Gia-y-a-vác-man VII.
Nguyên nhân khiến Vương quốc Cam-pu-chia suy yếu từ thế kỉ XV?
Do các phe phái trong triều đình tranh giành quyền lực và do sự tấn công của người Thái, khiến đất nước khủng hoảng và suy yếu.