Trả lời nhanh
Bộ truyền động đai gồm ba bộ phận: bánh dẫn, bánh bị dẫn và dây đai. Vì vậy cấu tạo của nó không có đĩa xích và xích – đây là bộ phận của truyền động xích. Bộ truyền động đai truyền chuyển động nhờ lực ma sát giữa dây đai và bề mặt bánh đai; bộ truyền động xích truyền nhờ sự ăn khớp giữa mắt xích và răng đĩa.
Cấu tạo bộ truyền động đai
Bộ truyền động đai gồm các bộ phận sau:
- Bánh dẫn (bánh đai chủ động): lắp trên trục dẫn, nhận chuyển động từ nguồn (động cơ).
- Bánh bị dẫn (bánh đai bị động): lắp trên trục bị dẫn, nhận chuyển động từ dây đai.
- Dây đai: mắc căng qua hai bánh đai, làm bằng vật liệu dẻo như cao su, vải, da…
Nếu đề hỏi “cấu tạo bộ truyền động đai không có bộ phận nào”, hãy loại những bộ phận thuộc truyền động xích: đĩa xích (đĩa dẫn, đĩa bị dẫn) và xích. Cũng không có bánh răng, vì bánh răng thuộc truyền động bánh răng.

Nguyên lí làm việc của bộ truyền động đai
Dây đai được mắc căng nên ép sát vào rãnh của hai bánh đai. Khi bánh dẫn quay, lực ma sát giữa dây đai và bánh dẫn kéo dây đai chuyển động. Dây đai lại nhờ ma sát kéo bánh bị dẫn quay theo cùng chiều (với cách mắc thông thường).
Tỉ số truyền (bỏ qua sự trượt của đai):
i = n2/n1 = D1/D2
Trong đó n1, n2 là tốc độ quay (vòng/phút) của bánh dẫn và bánh bị dẫn; D1, D2 là đường kính hai bánh đai. Bánh nào có đường kính lớn hơn thì quay chậm hơn.
- i < 1 (D1 < D2): giảm tốc.
- i > 1 (D1 > D2): tăng tốc.
- i = 1: giữ nguyên tốc độ.
Cấu tạo và nguyên lí của bộ truyền động xích
Bộ truyền động xích gồm đĩa dẫn, đĩa bị dẫn và xích. Xích gồm các mắt xích nối với nhau bằng chốt, ăn khớp với răng của hai đĩa.
Khi đĩa dẫn quay, các răng đĩa đẩy mắt xích chuyển động. Xích kéo đĩa bị dẫn quay nhờ ăn khớp chứ không dựa vào ma sát, nên không bị trượt. Tỉ số truyền:
i = n2/n1 = z1/z2
Trong đó z1, z2 là số răng của đĩa dẫn và đĩa bị dẫn. Đĩa nào nhiều răng hơn thì quay chậm hơn.
Ứng dụng
| Bộ truyền | Ưu điểm | Nhược điểm | Ứng dụng thường gặp |
|---|---|---|---|
| Đai | Truyền giữa các trục xa nhau; chạy êm; cấu tạo đơn giản, rẻ; khi quá tải đai trượt nên bảo vệ máy | Tỉ số truyền không ổn định do trượt; tuổi thọ đai thấp; không truyền được tải quá lớn | Máy khâu, máy khoan bàn, quạt, máy xay xát, dẫn động máy phát trên ô tô |
| Xích | Không trượt, tỉ số truyền ổn định; truyền được công suất lớn; hiệu suất cao | Có tiếng ồn; cần bôi trơn, xích mòn và giãn dần; chế tạo, lắp ráp phức tạp hơn | Xe đạp, xe máy, băng tải, máy nâng, máy nông nghiệp |
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo nhớ: “Đai – ma sát – dây; xích – ăn khớp – răng”. Thấy từ “răng” hay “xích” thì không thuộc bộ truyền động đai.
- Lỗi 1: viết tỉ số truyền đai là D2/D1 rồi đặt nhầm vị trí n1, n2. Hãy nhớ i = n2/n1 = D1/D2 (đường kính đảo ngược so với tốc độ).
- Lỗi 2: cho rằng đai truyền theo ăn khớp. Thực tế là ma sát, nên đai có thể trượt.
- Lỗi 3: nhầm xe đạp dùng truyền động đai. Xe đạp dùng truyền động xích.
Bài luyện tập (số liệu tự đặt)
Bài 1. Bộ truyền động đai có bánh dẫn đường kính 100 mm quay 900 vòng/phút, bánh bị dẫn đường kính 300 mm. Tính tốc độ bánh bị dẫn và tỉ số truyền.
Đáp án: n2 = n1·D1/D2 = 900·100/300 = 300 vòng/phút; i = 300/900 = 1/3 (giảm tốc ba lần).
Bài 2. Đĩa dẫn của bộ truyền động xích có 20 răng, quay 60 vòng/phút; đĩa bị dẫn có 40 răng. Tính tốc độ đĩa bị dẫn.
Đáp án: n2 = n1·z1/z2 = 60·20/40 = 30 vòng/phút; i = 1/2.
Bài 3. Chọn bộ phận không thuộc bộ truyền động đai: bánh dẫn, dây đai, đĩa xích, bánh bị dẫn.
Đáp án: đĩa xích.
Câu hỏi thường gặp
Cấu tạo bộ truyền động đai không có bộ phận nào?
Không có đĩa xích và xích (thuộc truyền động xích), cũng không có bánh răng. Bộ truyền động đai chỉ gồm bánh dẫn, bánh bị dẫn và dây đai.
Vì sao bộ truyền động đai có thể bị trượt?
Vì đai truyền chuyển động nhờ lực ma sát với bánh đai. Khi quá tải hoặc đai bị chùng, lực ma sát không đủ nên đai trượt, làm tỉ số truyền không ổn định.
Tỉ số truyền của bộ truyền động đai tính thế nào?
i = n2/n1 = D1/D2, với n là tốc độ quay và D là đường kính bánh đai (1 là bánh dẫn, 2 là bánh bị dẫn).
Xe đạp dùng truyền động đai hay xích?
Xe đạp dùng truyền động xích: đĩa trước (đĩa dẫn) nối với líp sau (đĩa bị dẫn) bằng xích nên không bị trượt.