Trả lời nhanh
Học sinh có thể: tìm hiểu các loại thiên tai ở địa phương; theo dõi dự báo thời tiết; chuẩn bị túi đồ khẩn cấp và nhớ số điện thoại cần thiết; biết nơi trú ẩn an toàn; không đến gần sông suối, cây lớn, dây điện khi có bão, lũ; nghe theo hướng dẫn của người lớn; sau thiên tai giúp dọn dẹp, giữ vệ sinh; trồng cây, bảo vệ môi trường.
Đề bài và cách hiểu câu hỏi
Câu hỏi “Hãy nêu một số biện pháp mà học sinh có thể thực hiện để phòng tránh thiên tai” yêu cầu em đưa ra những việc làm được ở lứa tuổi học sinh, không phải những việc của chính quyền như xây đê, hồ chứa. Vì vậy câu trả lời nên cụ thể, vừa sức và gắn với đời sống.
Cách trả lời dễ nhớ nhất là chia theo thời điểm: trước – trong – sau khi thiên tai xảy ra. Ngoài ra có thể thêm nhóm việc lâu dài như bảo vệ môi trường.
Biện pháp học sinh có thể thực hiện
1. Trước khi thiên tai xảy ra (phòng ngừa, chuẩn bị)
- Tìm hiểu địa phương mình thường gặp thiên tai nào (bão, lũ, sạt lở đất, hạn hán, rét hại…) và dấu hiệu báo trước.
- Thường xuyên theo dõi bản tin dự báo thời tiết, cảnh báo thiên tai trên tivi, đài, hoặc hỏi người lớn.
- Cùng gia đình chuẩn bị túi đồ khẩn cấp: nước uống, lương khô, đèn pin, pin dự phòng, thuốc cơ bản, giấy tờ quan trọng bọc nilon.
- Ghi nhớ số điện thoại của bố mẹ, thầy cô, chính quyền địa phương và các số khẩn cấp (cứu hỏa 114, cấp cứu 115).
- Biết đường đi đến nơi trú ẩn an toàn của thôn, xã hoặc của trường.
- Giúp gia đình chằng chống nhà cửa, cất đồ đạc lên cao, dọn dẹp cống rãnh quanh nhà.
- Tham gia diễn tập, tập huấn kĩ năng ứng phó thiên tai và học bơi nếu có điều kiện.
2. Khi thiên tai đang xảy ra (tự bảo vệ)
- Ở trong nhà hoặc nơi kiên cố, tránh xa cửa kính, cây to, biển quảng cáo, cột điện.
- Không tắm sông, suối, không chơi gần ao hồ, kênh mương khi mưa lũ; không đi qua đoạn đường ngập hoặc ngầm tràn.
- Không chạm vào dây điện đứt, thiết bị điện khi bị ướt; nhờ người lớn ngắt cầu dao khi cần.
- Khi có dấu hiệu sạt lở đất (nứt đất, nước đục chảy ra từ sườn dốc), báo ngay cho người lớn và di chuyển ra xa khu vực nguy hiểm.
- Giữ bình tĩnh, làm theo hướng dẫn của thầy cô, bố mẹ và lực lượng cứu hộ; không tự ý đi lại một mình.
3. Sau khi thiên tai xảy ra (khắc phục)
- Không đến gần khu vực nhà đổ, cây gãy, dây điện rơi, hố sụt.
- Uống nước đun sôi, ăn thức ăn nấu chín để tránh bệnh đường ruột.
- Giúp gia đình, hàng xóm dọn dẹp nhà cửa, trường lớp, vệ sinh môi trường sau lũ.
- Chia sẻ sách vở, quần áo, đồ dùng với các bạn bị thiệt hại.
4. Việc làm lâu dài để giảm nguy cơ thiên tai
- Trồng và chăm sóc cây xanh, không chặt phá rừng, không xả rác xuống sông suối làm tắc dòng chảy.
- Tiết kiệm nước, điện; hạn chế dùng túi nilon để giảm ô nhiễm và biến đổi khí hậu.
- Tuyên truyền cho bạn bè, người thân về kĩ năng phòng tránh thiên tai.
Vì sao những biện pháp này có hiệu quả?
Phần lớn thiệt hại về người trong thiên tai xảy ra do chủ quan hoặc thiếu kiến thức, ví dụ trẻ em bị đuối nước khi lũ về hay bị điện giật. Chuẩn bị từ trước giúp ta có thời gian phản ứng, còn biết kĩ năng tự bảo vệ giúp giảm rủi ro khi sự việc xảy ra.
Còn việc trồng cây, giữ gìn môi trường tác động đến nguyên nhân: rừng giữ đất, giảm lũ quét và sạt lở; ít khí thải thì góp phần hạn chế biến đổi khí hậu, vốn làm thiên tai thêm cực đoan.
Mẹo nhớ nhanh
Nhớ ba chữ: BIẾT (hiểu thiên tai và dấu hiệu) – CHUẨN BỊ (túi đồ, số điện thoại, nơi trú) – TRÁNH (xa nơi nguy hiểm) – rồi GIÚP (dọn dẹp, chia sẻ sau thiên tai). Khi làm bài, mỗi ý lấy một ví dụ cụ thể sẽ thuyết phục hơn nêu chung chung.
Lỗi sai thường gặp khi làm bài
- Nêu việc của người lớn hoặc nhà nước (xây hồ chứa, sơ tán dân…) mà không nói việc học sinh làm được.
- Liệt kê chung chung kiểu “cẩn thận”, “bảo vệ môi trường” mà không nói cụ thể làm gì.
- Đưa lời khuyên nguy hiểm như “ra xem nước lũ”, “ra sông cứu đồ”, điều học sinh tuyệt đối không nên làm.
Đoạn trả lời mẫu (khoảng 5 câu)
Để phòng tránh thiên tai, trước hết em cần tìm hiểu địa phương mình thường có thiên tai gì và theo dõi dự báo thời tiết. Em cùng gia đình chuẩn bị túi đồ khẩn cấp, ghi nhớ số điện thoại cần thiết và biết nơi trú ẩn an toàn. Khi có bão, lũ, em ở trong nhà kiên cố, không đi qua chỗ nước chảy xiết và không chạm vào đồ điện ướt. Sau thiên tai, em giúp dọn dẹp, giữ vệ sinh và chia sẻ đồ dùng với bạn gặp khó khăn. Hằng ngày, em tích cực trồng cây, không xả rác bừa bãi để góp phần giảm nguy cơ thiên tai.
Bài luyện tập
- Tình huống: Trời mưa to nhiều ngày, đường về nhà em có đoạn ngầm tràn nước chảy xiết. Em nên làm gì?
Đáp án gợi ý: Không tự lội qua; dừng lại ở nơi an toàn, báo cho người lớn hoặc thầy cô và chờ hướng dẫn, đi đường khác nếu được. - Tình huống: Nhà em ở chân đồi, sau mưa lớn thấy đất sườn đồi nứt và có nước đục chảy ra. Em cần làm gì?
Đáp án gợi ý: Đây là dấu hiệu nguy cơ sạt lở; báo ngay cho bố mẹ, chính quyền và cùng gia đình di chuyển đến nơi an toàn, không ở lại để thu dọn đồ. - Lập danh sách: Hãy liệt kê 5 món đồ trong túi khẩn cấp của gia đình em.
Đáp án gợi ý: nước uống, lương khô, đèn pin, thuốc cơ bản, giấy tờ quan trọng bọc nilon (có thể thêm pin dự phòng, áo mưa).
Câu hỏi thường gặp
Học sinh nên làm gì đầu tiên khi có dự báo bão?
Em nên báo cho người lớn, theo dõi bản tin dự báo, cùng gia đình chằng chống nhà cửa, chuẩn bị nước uống, đồ ăn, đèn pin và ở trong nơi kiên cố, không ra ngoài khi bão đổ bộ.
Khi mưa lũ, học sinh có nên đi qua đường ngập nước không?
Không. Nước chảy xiết, cống hở và dây điện có thể gây nguy hiểm. Em cần dừng lại ở nơi an toàn và nhờ người lớn hoặc lực lượng chức năng hỗ trợ.
Trồng cây xanh có giúp phòng tránh thiên tai không?
Có. Cây và rừng giữ đất, giảm xói mòn, hạn chế lũ quét và sạt lở, đồng thời góp phần điều hòa khí hậu.
Câu trả lời nên chia ý như thế nào để dễ đạt điểm?
Nên chia theo ba giai đoạn: trước, trong và sau thiên tai, mỗi giai đoạn nêu 2–3 việc cụ thể phù hợp với học sinh, rồi thêm một ý về bảo vệ môi trường.