Trả lời nhanh
Mùa khô ở Bắc Bộ không sâu sắc như ở Nam Bộ chủ yếu vì Bắc Bộ vào mùa đông còn có mưa phùn do gió mùa Đông Bắc đi qua biển mang theo hơi ẩm, nền nhiệt thấp nên bốc hơi yếu. Ở Nam Bộ, gió mùa Đông Bắc suy yếu, tín phong bán cầu Bắc khô thống trị, nhiệt độ cao nên khô hạn kéo dài và gay gắt hơn.
Hiểu đúng câu hỏi
Cả hai miền đều có một mùa ít mưa, nhưng mức độ “khô” khác nhau. Ở Nam Bộ, mùa khô kéo dài khoảng 5–6 tháng (từ tháng 11 đến tháng 4), có những tháng gần như không mưa. Ở Bắc Bộ, mùa đông tuy ít mưa hơn mùa hè nhưng không có tháng nào khô hạn tuyệt đối.
Vì vậy khi nói “không sâu sắc”, ta hiểu là: thời gian khô ngắn hơn, lượng mưa tháng thấp nhất vẫn còn, độ ẩm không khí vẫn cao.
Các nguyên nhân chính
1. Mưa phùn do gió mùa Đông Bắc
Gió mùa Đông Bắc xuất phát từ cao áp lục địa châu Á, lạnh và khô. Trên đường tới Bắc Bộ, khối khí này đi qua vùng biển phía đông Trung Quốc và vịnh Bắc Bộ nên được bổ sung hơi ẩm. Nhất là vào cuối đông (tháng 2–3), khối khí đã biến tính gây ra mưa phùn và tiết trời nồm ẩm ở đồng bằng Bắc Bộ và ven biển Bắc Trung Bộ. Đây là lượng ẩm “chen” vào mùa khô, làm mùa khô bớt khắc nghiệt.
2. Gió mùa Đông Bắc yếu dần khi vào Nam
Càng đi về phía nam, gió mùa Đông Bắc càng suy yếu và bị biến tính. Đến Nam Bộ, gió này hầu như không còn đáng kể, thay vào đó là tín phong bán cầu Bắc (hướng đông bắc) thổi quanh năm. Luồng tín phong này khô, ổn định, ít gây mưa trong mùa đông xuân nên Nam Bộ khô sâu sắc.
3. Nền nhiệt và bốc hơi
Bắc Bộ có mùa đông lạnh (có tháng nhiệt độ trung bình dưới 18°C), lượng bốc hơi thấp nên đất và không khí giữ ẩm tốt hơn. Nam Bộ nóng quanh năm, nhiệt độ trung bình các tháng đều cao, bốc hơi mạnh làm cán cân ẩm thâm hụt nghiêm trọng vào mùa khô.
4. Vị trí và hoàn lưu khí quyển
Nam Bộ nằm gần xích đạo hơn, chịu sự chi phối rõ rệt của hai mùa gió: gió Tây Nam ẩm (mùa mưa) và tín phong khô (mùa khô), nên ranh giới hai mùa rất rõ. Bắc Bộ nằm gần chí tuyến Bắc hơn, là nơi gió mùa mùa đông và mùa hạ luân phiên, thời tiết thất thường, các đợt không khí lạnh và front lạnh xen kẽ làm lượng mưa mùa đông không tắt hẳn.
Bảng so sánh nhanh
| Tiêu chí | Bắc Bộ | Nam Bộ |
|---|---|---|
| Gió chi phối mùa khô | Gió mùa Đông Bắc (đã biến tính khi qua biển) | Tín phong bán cầu Bắc, khô và ổn định |
| Hiện tượng đặc trưng | Mưa phùn, sương mù, nồm ẩm cuối đông | Nắng nhiều, hầu như không mưa các tháng 1–3 |
| Nhiệt độ mùa khô | Thấp, có mùa đông lạnh | Cao quanh năm |
| Bốc hơi | Yếu | Mạnh |
| Độ dài mùa khô | Không rõ rệt, ngắn hơn | Khoảng 5–6 tháng, rất rõ |
Mẹo nhớ
Hãy nhớ cụm “Bắc có phùn, Nam có tín phong“. Bắc Bộ: gió mùa Đông Bắc qua biển → ẩm → mưa phùn. Nam Bộ: tín phong khô + nóng → khô gay gắt.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng Bắc Bộ không có mùa khô. Thực tế Bắc Bộ vẫn có các tháng ít mưa (khoảng tháng 12–2), chỉ là không khô hạn gay gắt như Nam Bộ.
- Nói gió mùa Đông Bắc “luôn khô”. Gió này khô ở nguồn gốc nhưng khi qua biển thì biến tính, có thể gây mưa phùn.
- Quên yếu tố nhiệt độ: chỉ nói về mưa mà không nhắc bốc hơi, trong khi mức độ khô còn do cân bằng ẩm quyết định.
- Nhầm tín phong với gió mùa Tây Nam. Tín phong bán cầu Bắc thổi hướng đông bắc, gắn với mùa khô; gió Tây Nam gắn với mùa mưa.
Luyện tập
- Câu 1. Nêu hai hiện tượng thời tiết cho thấy mùa đông Bắc Bộ vẫn có độ ẩm đáng kể.
Đáp án gợi ý: mưa phùn và sương mù/nồm ẩm vào cuối đông. - Câu 2. Vì sao Nam Bộ có mùa khô sâu sắc dù cũng chịu ảnh hưởng của gió từ biển Đông?
Đáp án gợi ý: gió thổi vào mùa khô chủ yếu là tín phong khô ổn định, gió mùa Đông Bắc đã suy yếu, nhiệt độ cao làm bốc hơi mạnh. - Câu 3. Viết 3–4 câu giải thích ngắn gọn cho đề: “Mùa khô ở Bắc Bộ không sâu sắc như ở Nam Bộ.”
Gợi ý: nêu (1) mưa phùn do gió mùa Đông Bắc biến tính, (2) nhiệt thấp bốc hơi yếu, (3) Nam Bộ chịu tín phong khô và nóng.
Câu hỏi thường gặp
Bắc Bộ có mùa khô không?
Có, mùa đông Bắc Bộ ít mưa hơn mùa hè (nhiều nhất vào khoảng tháng 12–2), nhưng không khô hạn gay gắt vì còn mưa phùn và độ ẩm cao.
Mưa phùn ở Bắc Bộ xuất hiện khi nào và do đâu?
Thường vào cuối đông, khoảng tháng 2–3, do gió mùa Đông Bắc đi qua biển, được bổ sung hơi ẩm rồi gặp địa hình và không khí ẩm ở đồng bằng gây ra.
Vì sao Nam Bộ khô sâu sắc hơn?
Vì Nam Bộ chịu tín phong bán cầu Bắc khô, ổn định, gió mùa Đông Bắc đã yếu, nền nhiệt cao nên bốc hơi mạnh, mùa khô kéo dài 5–6 tháng.
Gió mùa Đông Bắc có khô không?
Ở nguồn gốc, khối khí này lạnh và khô, nhưng khi đi qua biển nó được bổ sung ẩm nên gây mưa phùn ở Bắc Bộ.