Trả lời nhanh
Công nghiệp nước ta hiện nay chuyển dịch theo hướng tăng tỉ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo; giảm tỉ trọng công nghiệp khai khoáng. Cùng với đó là đa dạng hoá sản phẩm, nâng cao chất lượng, đổi mới công nghệ và hướng tới sản xuất xanh. Lí do: đây là yêu cầu của công nghiệp hoá, hiện đại hoá, giúp tăng giá trị gia tăng và giảm phụ thuộc vào tài nguyên.
Hiểu đúng câu hỏi
Câu hỏi này thường xuất hiện trong phần cơ cấu ngành công nghiệp của Địa lí 12. Đề thường cho các phương án nói về việc tăng hay giảm tỉ trọng của nhóm ngành khai khoáng, chế biến, chế tạo hoặc các ngành năng lượng. Vì vậy bạn cần nhớ rõ nhóm nào tăng, nhóm nào giảm.
Chuyển dịch cơ cấu công nghiệp nước ta diễn ra theo ba mặt: theo ngành, theo thành phần kinh tế và theo lãnh thổ. Khi đề chỉ hỏi “chuyển dịch theo hướng” mà không nói thêm, ý đúng thường là chuyển dịch cơ cấu ngành.
Các hướng chuyển dịch chính
| Phương diện | Xu hướng |
|---|---|
| Cơ cấu ngành | Tăng tỉ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo; giảm tỉ trọng khai khoáng; phát triển các ngành công nghệ cao, năng lượng tái tạo. |
| Cơ cấu sản phẩm | Đa dạng hoá, tăng sản phẩm có chất lượng và giá trị gia tăng cao, đáp ứng thị trường trong nước và xuất khẩu. |
| Thành phần kinh tế | Giảm tỉ trọng khu vực Nhà nước; tăng vai trò của khu vực ngoài Nhà nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. |
| Lãnh thổ | Hình thành các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, cụm công nghiệp; lan toả dần ra nhiều vùng, song vẫn tập trung mạnh ở Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Hồng. |
Vì sao lại chuyển dịch như vậy?
- Khoáng sản có hạn: khai khoáng phụ thuộc tài nguyên không tái tạo, giá trị gia tăng thấp và dễ gây ô nhiễm. Giảm dần tỉ trọng ngành này giúp phát triển bền vững.
- Chế biến, chế tạo có giá trị cao: cùng một nguyên liệu, sản phẩm đã qua chế biến bán được giá hơn và tạo nhiều việc làm hơn.
- Hội nhập quốc tế: nguồn vốn, công nghệ từ bên ngoài thúc đẩy các ngành điện tử, sản xuất máy móc, thiết bị, dệt may, da giày phát triển.
- Yêu cầu môi trường: xu hướng công nghiệp xanh, tiết kiệm năng lượng ngày càng được coi trọng.
Cách loại trừ phương án sai
Do không có danh sách phương án cố định, bạn hãy áp dụng các “bẫy” quen thuộc sau để loại nhanh:
- Phương án nói “tăng tỉ trọng khai khoáng” hoặc “giảm tỉ trọng chế biến, chế tạo”: sai, vì ngược xu hướng.
- Phương án nói “tăng tỉ trọng khu vực Nhà nước”: sai, vì khu vực Nhà nước giảm tương đối, khu vực ngoài Nhà nước và FDI tăng.
- Phương án nói “chỉ tập trung ở một vài trung tâm, không mở rộng”: sai, vì công nghiệp đang lan toả ra nhiều địa phương.
- Phương án nói “giữ nguyên cơ cấu, chỉ tăng sản lượng”: sai, vì đề hỏi về chuyển dịch cơ cấu.
Mẹo nhớ nhanh
Nhớ câu: “Chế tạo lên – Khai khoáng xuống – Nhà nước giảm – Tư nhân và nước ngoài tăng”. Chỉ cần đọc phương án nào khớp với câu này là chọn.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “giảm tỉ trọng” với “giảm sản lượng”. Khai khoáng có thể vẫn tăng sản lượng nhưng tỉ trọng trong cơ cấu giảm vì các ngành khác tăng nhanh hơn.
- Nhầm giữa chuyển dịch cơ cấu trong công nghiệp với chuyển dịch cơ cấu kinh tế chung (công nghiệp – xây dựng tăng, nông nghiệp giảm).
Bài luyện tập
Câu 1. Trong cơ cấu ngành công nghiệp nước ta, nhóm ngành nào có xu hướng tăng tỉ trọng?
Đáp án: công nghiệp chế biến, chế tạo.
Câu 2. Khu vực kinh tế nào có xu hướng tăng tỉ trọng trong giá trị sản xuất công nghiệp: Nhà nước hay có vốn đầu tư nước ngoài?
Đáp án: khu vực có vốn đầu tư nước ngoài.
Câu 3. Vì sao tỉ trọng khai khoáng giảm nhưng sản lượng than vẫn có thể tăng?
Đáp án: vì các ngành chế biến, chế tạo tăng nhanh hơn, nên phần của khai khoáng trong tổng giá trị giảm dù giá trị tuyệt đối vẫn tăng.
Câu hỏi thường gặp
Công nghiệp nước ta hiện nay chuyển dịch theo hướng nào?
Chuyển dịch theo hướng tăng tỉ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo, giảm tỉ trọng khai khoáng, đa dạng hoá sản phẩm, nâng cao chất lượng và áp dụng công nghệ hiện đại, thân thiện môi trường.
Chuyển dịch cơ cấu công nghiệp gồm những mặt nào?
Gồm chuyển dịch cơ cấu theo ngành, theo thành phần kinh tế và theo lãnh thổ. Khi đề không nói rõ, thường hiểu là chuyển dịch cơ cấu ngành.
Khu vực kinh tế nào tăng tỉ trọng trong công nghiệp nước ta?
Khu vực ngoài Nhà nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài tăng vai trò, còn khu vực Nhà nước có tỉ trọng giảm tương đối.
Tại sao phải giảm tỉ trọng công nghiệp khai khoáng?
Vì khoáng sản là tài nguyên không tái tạo, giá trị gia tăng thấp và dễ gây ô nhiễm. Tăng chế biến, chế tạo giúp nâng giá trị sản phẩm và phát triển bền vững.