Trả lời nhanh
Cân bằng ẩm (mm) = lượng mưa (mm) − lượng bốc hơi (mm). Kết quả dương nghĩa là dư ẩm, âm nghĩa là thiếu ẩm. Với bảng số liệu Hà Nội, Huế, TP. Hồ Chí Minh thường gặp trong bài khí hậu Địa lí 12, kết quả xấp xỉ +687; +1868; +245 mm. Bạn hãy đối chiếu với số liệu trong đề của mình.
Cân bằng ẩm là gì?
Cân bằng ẩm cho biết một nơi nhận nhiều hơn hay ít hơn lượng nước mà nó mất đi qua bốc hơi. Nước đi vào là lượng mưa, nước đi ra là lượng bốc hơi (khả năng bốc hơi). Hiệu của hai đại lượng này chính là cân bằng ẩm.
- Cân bằng ẩm > 0: mưa nhiều hơn bốc hơi, khí hậu ẩm ướt, dễ có dòng chảy, sông ngòi nhiều nước.
- Cân bằng ẩm = 0: mưa và bốc hơi cân nhau.
- Cân bằng ẩm < 0: bốc hơi lớn hơn mưa, khí hậu khô, thiếu nước.
Công thức và các bước tính
Cân bằng ẩm = Lượng mưa − Lượng bốc hơi (cùng đơn vị mm/năm).
- Xác định đúng cột “lượng mưa” và cột “lượng bốc hơi” trong bảng số liệu.
- Lấy lượng mưa trừ lượng bốc hơi cho từng địa điểm, theo đúng thứ tự đề cho.
- Ghi dấu của kết quả (+ hoặc −) rõ ràng.
- Nếu đề yêu cầu so sánh, xếp từ lớn đến nhỏ rồi nhận xét nguyên nhân.
Ví dụ minh hoạ (số liệu tự đặt)
Đây là ví dụ tự đặt để bạn làm quen với cách tính, không phải số liệu thực của địa phương nào.
| Địa điểm | Lượng mưa (mm) | Bốc hơi (mm) | Cân bằng ẩm (mm) |
|---|---|---|---|
| A | 1500 | 900 | +600 |
| B | 800 | 1200 | −400 |
| C | 2000 | 2000 | 0 |
Thứ tự cân bằng ẩm của A, B, C là +600; −400; 0. Xếp giảm dần: A > C > B. Nơi B thiếu ẩm vì bốc hơi lớn hơn mưa.
Áp dụng với Hà Nội, Huế, TP. Hồ Chí Minh
Trong bài khí hậu Việt Nam (Địa lí 12, chương trình cũ), bảng so sánh ba địa điểm này rất hay ra. Theo số liệu thường dùng, kết quả lần lượt khoảng:
- Hà Nội: khoảng +687 mm.
- Huế: khoảng +1868 mm.
- TP. Hồ Chí Minh: khoảng +245 mm.
Cả ba đều dương, nên nước ta có khí hậu ẩm. Bạn nhớ kiểm tra lại số liệu mưa và bốc hơi trong đề, vì mỗi sách có thể dùng số liệu khác nhau.
Giải thích sự khác nhau
- Huế cao nhất: nằm ở vùng đón gió mùa đông bắc gây mưa thu đông và có dãy Bạch Mã chắn gió, nên lượng mưa rất lớn.
- Hà Nội ở mức trung bình: mưa nhiều vào mùa hạ, nhưng mùa đông ít mưa hơn.
- TP. Hồ Chí Minh thấp nhất: nhiệt độ cao quanh năm nên bốc hơi lớn, lại có mùa khô kéo dài, dù mưa mùa hạ nhiều.
Lỗi sai thường gặp
- Lấy bốc hơi trừ mưa (ngược công thức) làm kết quả bị đảo dấu.
- Quên dấu “−” khi kết quả âm.
- Nhầm lượng bốc hơi với độ ẩm tương đối. Hai đại lượng này khác nhau.
- Xếp thứ tự theo đề thay vì theo yêu cầu (tăng dần hoặc giảm dần).
Mẹo nhớ: “Mưa vào – bốc hơi ra”, lấy cái vào trừ cái ra.
Bài luyện tập
Số liệu tự đặt, đơn vị mm/năm.
- X: mưa 1800, bốc hơi 1100. Tính cân bằng ẩm.
- Y: mưa 650, bốc hơi 1400. Tính cân bằng ẩm và nhận xét.
- Z: mưa 2400, bốc hơi 1300. Xếp X, Y, Z theo cân bằng ẩm giảm dần.
Đáp án
- X = 1800 − 1100 = +700 mm.
- Y = 650 − 1400 = −750 mm, thiếu ẩm, khí hậu khô.
- Z = 2400 − 1300 = +1100 mm. Thứ tự: Z (+1100) > X (+700) > Y (−750).
Câu hỏi thường gặp
Công thức tính cân bằng ẩm là gì?
Cân bằng ẩm (mm) = lượng mưa (mm) − lượng bốc hơi (mm), tính cho cùng một địa điểm và cùng khoảng thời gian.
Cân bằng ẩm âm có ý nghĩa gì?
Cân bằng ẩm âm nghĩa là lượng bốc hơi lớn hơn lượng mưa. Nơi đó thiếu ẩm, khí hậu khô, dễ thiếu nước.
Vì sao Huế có cân bằng ẩm lớn hơn Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh?
Huế có lượng mưa rất lớn do địa hình đón gió và mưa thu đông. TP. Hồ Chí Minh có bốc hơi lớn và mùa khô rõ rệt nên giá trị thấp hơn.
Đơn vị của cân bằng ẩm là gì?
Đơn vị là milimét (mm), giống đơn vị của lượng mưa và lượng bốc hơi.