Trả lời nhanh
Văn minh Phục hưng Tây Âu (thế kỉ XIV–XVII, khởi đầu ở Italia) có thành tựu nổi bật về văn học (Dante, Boccaccio, Shakespeare, Cervantes), nghệ thuật (Leonardo da Vinci, Michelangelo, Raphael), khoa học (Copernicus, Galileo) và tư tưởng nhân văn. Ý nghĩa: đả phá thần quyền, đề cao con người, mở đường cho khoa học và cách mạng tư sản.
Bối cảnh: vì sao có phong trào Phục hưng?
Đến cuối thời trung đại, kinh tế hàng hoá ở các thành thị Italia như Venezia, Genova, Florence phát triển mạnh. Tầng lớp thương nhân, chủ xưởng giàu có lên nhưng chưa có địa vị chính trị tương xứng. Trong khi đó, giáo lí Giáo hội và chế độ phong kiến kìm hãm tư duy con người.
Tầng lớp mới này tìm đến văn hoá Hy Lạp – La Mã cổ đại, vốn đề cao con người và trí tuệ, để “làm sống lại” và phát triển thành nền văn hoá mới. Đó là lí do phong trào mang tên Phục hưng (tái sinh), nhưng thực chất là sáng tạo mới chứ không phải sao chép cái cũ.
Một số thành tựu cơ bản
1. Tư tưởng: chủ nghĩa nhân văn
- Đề cao giá trị và khả năng của con người, đề cao lí trí, quyền được hưởng hạnh phúc ngay ở đời này.
- Phê phán sự giả dối, tham lam của giới tăng lữ và những giáo điều của Giáo hội.
- Về sau, phong trào Cải cách tôn giáo (Martin Luther, Jean Calvin ở thế kỉ XVI) tiếp tục chống lại quyền lực của Giáo hội Công giáo La Mã.
2. Văn học
- Dante (Italia) với Thần khúc; Petrarca với thơ trữ tình; Boccaccio với Thập nhật đàm.
- Shakespeare (Anh) với các bi kịch như Hamlet, Romeo và Juliet; Cervantes (Tây Ban Nha) với Don Quixote; Rabelais (Pháp).
- Nội dung chung: ca ngợi con người, châm biếm xã hội phong kiến và giáo hội.
3. Nghệ thuật (hội hoạ, điêu khắc)
- Leonardo da Vinci: Mona Lisa, Bữa ăn tối cuối cùng; ông còn là nhà khoa học, kĩ sư.
- Michelangelo: tượng David, tranh trần nhà nguyện Sistine.
- Raphael: các bức tranh về Đức Mẹ, Trường học Athens.
- Đặc điểm: lấy con người thật làm đề tài, chú ý tỉ lệ cơ thể, luật phối cảnh, ánh sáng.
4. Khoa học – kĩ thuật
- Copernicus nêu thuyết Mặt Trời là trung tâm (nhật tâm), phủ nhận quan niệm Trái Đất là trung tâm vũ trụ.
- Galileo dùng kính thiên văn quan sát bầu trời, ủng hộ thuyết nhật tâm; Kepler nghiên cứu quỹ đạo các hành tinh.
- Giordano Bruno bảo vệ quan điểm vũ trụ vô tận và bị Giáo hội thiêu sống năm 1600.
- Y học: Vesalius nghiên cứu giải phẫu cơ thể người; Harvey phát hiện vòng tuần hoàn máu.
- Kĩ thuật in: Gutenberg (Đức) cải tiến in chữ rời bằng kim loại vào khoảng giữa thế kỉ XV, giúp sách và tri thức phổ biến nhanh hơn.
Bảng tóm tắt dễ nhớ
| Lĩnh vực | Nhân vật tiêu biểu | Điểm cốt lõi |
|---|---|---|
| Tư tưởng | Các nhà nhân văn, Luther, Calvin | Đề cao con người, chống thần quyền |
| Văn học | Dante, Boccaccio, Shakespeare, Cervantes | Ca ngợi con người, phê phán xã hội cũ |
| Nghệ thuật | Leonardo, Michelangelo, Raphael | Chân thực, sinh động, đề cao vẻ đẹp con người |
| Khoa học | Copernicus, Galileo, Bruno | Dựa vào quan sát, thực nghiệm |
Mẹo nhớ: nhớ 4 chữ “Tư – Văn – Nghệ – Khoa” và mỗi lĩnh vực chỉ cần thuộc 2–3 cái tên tiêu biểu kèm một tác phẩm hoặc phát minh.
Ý nghĩa của văn minh Phục hưng
- Về tư tưởng – xã hội: đả phá những giáo lí lỗi thời của Giáo hội và trật tự phong kiến, giải phóng tư duy con người khỏi sự trói buộc của thần quyền.
- Về văn hoá: mở ra thời kì phát triển rực rỡ của văn học, nghệ thuật, khoa học; đặt nền móng cho văn hoá châu Âu hiện đại.
- Về chính trị: chuẩn bị về mặt tư tưởng cho các cuộc cách mạng tư sản sau này, góp phần hình thành giai cấp tư sản có ý thức về vai trò của mình.
- Đối với nhân loại: thúc đẩy khoa học thực nghiệm, để lại di sản văn hoá có giá trị lâu dài cho toàn thế giới.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng Phục hưng là “khôi phục y nguyên” văn hoá cổ đại. Thực tế đó là sự sáng tạo mới của giai cấp tư sản, mượn tinh hoa cổ đại.
- Nhầm Phục hưng bắt đầu ở Anh hay Pháp. Phong trào khởi đầu từ Italia rồi lan sang các nước Tây Âu khác.
- Nhầm Copernicus với Galileo: Copernicus đưa ra thuyết nhật tâm, Galileo dùng quan sát bằng kính thiên văn để củng cố thuyết đó.
Luyện tập
Câu 1. Vì sao Italia là cái nôi của phong trào Phục hưng?
Gợi ý: Kinh tế thương mại ở các thành thị phát triển sớm, tầng lớp thương nhân giàu có muốn có nền văn hoá mới; Italia còn giữ nhiều di sản văn hoá La Mã cổ đại.
Câu 2. Hãy ghép: (a) Leonardo da Vinci, (b) Shakespeare, (c) Copernicus với (1) thuyết nhật tâm, (2) Mona Lisa, (3) Hamlet.
Đáp án: a–2, b–3, c–1.
Câu 3. Vì sao Giáo hội phản đối các nhà khoa học như Bruno, Galileo?
Gợi ý: Quan điểm của họ mâu thuẫn với giáo lí cho rằng Trái Đất là trung tâm vũ trụ do Chúa tạo ra, làm lung lay uy quyền tư tưởng của Giáo hội.
Cùng chuyên đề: Bài nằm trong mục lục Giải SGK Lịch sử 10 Bài 6 Kết nối tri thức: Văn minh phương Tây cổ – trung đại.
Câu hỏi thường gặp
Phong trào Văn hoá Phục hưng bắt đầu ở đâu, vào thời gian nào?
Phong trào bắt đầu ở các thành thị Italia (như Florence, Venezia) từ khoảng thế kỉ XIV, sau đó lan rộng sang Pháp, Anh, Đức, Tây Ban Nha… và kéo dài đến thế kỉ XVII.
Chủ nghĩa nhân văn thời Phục hưng là gì?
Đó là tư tưởng đề cao giá trị, khả năng và hạnh phúc của con người ở đời thực, đề cao lí trí, chống lại sự trói buộc của thần quyền và giáo điều.
Kể tên ba danh hoạ tiêu biểu của thời Phục hưng.
Leonardo da Vinci, Michelangelo và Raphael, thường được gọi là ba danh hoạ vĩ đại của Phục hưng Italia.
Ý nghĩa quan trọng nhất của văn minh Phục hưng là gì?
Phục hưng giải phóng tư duy con người khỏi thần quyền phong kiến, mở đường cho khoa học, văn hoá hiện đại và chuẩn bị tư tưởng cho cách mạng tư sản.