Trả lời nhanh
Theo Đacuyn, kết quả của chọn lọc tự nhiên là sự sống sót và sinh sản ưu thế của những cá thể thích nghi nhất. Qua nhiều thế hệ, kết quả này dẫn tới sự hình thành các đặc điểm thích nghi với môi trường và hình thành loài mới. Lý do: cá thể mang biến dị có lợi sống sót, để lại nhiều con cháu hơn, còn cá thể mang biến dị bất lợi bị đào thải.
Đề bài và cách hiểu
Câu hỏi thường gặp ở dạng: «Theo Đacuyn, kết quả của chọn lọc tự nhiên là …». Vì phương án trả lời có thể được diễn đạt khác nhau, em hãy nắm ý cốt lõi dưới đây rồi chọn phương án có nội dung tương ứng.
- Ý 1: sự sống sót của những cá thể thích nghi nhất (và sự đào thải các cá thể kém thích nghi).
- Ý 2: hình thành các đặc điểm thích nghi trên cơ thể sinh vật.
- Ý 3: từ các dạng thích nghi tích lũy dần, hình thành loài mới, làm sinh giới đa dạng nhưng vẫn thích nghi hợp lý.
Vì sao chọn lọc tự nhiên lại có kết quả như vậy?
Đacuyn lập luận theo chuỗi các bước sau:
- Biến dị cá thể: các cá thể cùng loài luôn khác nhau về nhiều tính trạng, và một phần biến dị này di truyền được cho đời sau.
- Sinh sản quá mức: sinh vật sinh ra nhiều con hơn số mà môi trường có thể nuôi sống.
- Đấu tranh sinh tồn: các cá thể cạnh tranh về thức ăn, nơi ở, chống kẻ thù và điều kiện bất lợi.
- Chọn lọc: cá thể có biến dị phù hợp thì sống sót và sinh sản nhiều hơn; cá thể khác bị đào thải.
- Tích lũy và phân li: qua nhiều thế hệ, các biến dị có lợi được tích lũy, các nhóm sống ở điều kiện khác nhau phân li tính trạng, từ đó hình thành loài mới.
Vậy «kết quả» ở đây không phải là chọn lọc tạo ra biến dị, mà là giữ lại biến dị phù hợp và làm cho chúng phổ biến hơn.
So sánh quan niệm của Đacuyn với quan niệm hiện đại
| Nội dung | Đacuyn | Thuyết tiến hóa hiện đại |
|---|---|---|
| Đối tượng chọn lọc | Cá thể | Cá thể và quần thể |
| Nguồn nguyên liệu | Biến dị cá thể (chưa giải thích được cơ chế di truyền) | Đột biến, biến dị tổ hợp, di – nhập gen |
| Kết quả của chọn lọc | Sống sót của cá thể thích nghi nhất, hình thành đặc điểm thích nghi và loài mới | Phân hóa khả năng sống sót và sinh sản của các kiểu gen, làm thay đổi tần số alen, thành phần kiểu gen của quần thể |
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo nhớ: «Biến dị – Sinh nhiều – Đấu tranh – Chọn lọc – Loài mới».
- Nhầm với chọn lọc nhân tạo: chọn lọc nhân tạo do con người tiến hành, tạo giống vật nuôi, cây trồng phục vụ nhu cầu con người. Chọn lọc tự nhiên diễn ra do môi trường, kết quả là sinh vật thích nghi với môi trường.
- Nhầm «thích nghi nhất» là «khỏe nhất»: cá thể thích nghi là cá thể phù hợp nhất với điều kiện sống hiện tại, không nhất thiết to hay khỏe nhất.
- Nhầm với kết quả theo thuyết hiện đại: nếu đề ghi rõ «theo Đacuyn» thì chọn ý về sống sót của cá thể thích nghi, đặc điểm thích nghi, loài mới; không chọn ý về «tần số alen».
- Nhầm chọn lọc tạo biến dị: chọn lọc chỉ sàng lọc biến dị đã có.
Luyện tập
Câu 1. Trong quần thể sâu ăn lá, một số con có màu xanh giống lá, số khác có màu nâu dễ bị chim phát hiện. Sau nhiều thế hệ, sâu xanh chiếm đa số. Hãy giải thích theo Đacuyn.
Đáp án: Màu sắc là biến dị cá thể. Sâu màu xanh ngụy trang tốt nên ít bị chim ăn, sống sót và sinh sản nhiều hơn; sâu nâu bị đào thải. Chọn lọc tự nhiên giữ lại dạng thích nghi nên màu xanh trở nên phổ biến.
Câu 2. Điền vào chỗ trống: «Chọn lọc tự nhiên làm cho sinh vật có … với môi trường và là nguyên nhân hình thành … mới».
Đáp án: đặc điểm thích nghi; loài.
Tóm tắt
Ghi nhớ: Đacuyn xem chọn lọc tự nhiên là động lực chính của tiến hóa. Kết quả của nó là cá thể thích nghi nhất sống sót và sinh sản ưu thế, từ đó hình thành đặc điểm thích nghi và loài mới.
Câu hỏi thường gặp
Theo Đacuyn, chọn lọc tự nhiên có tạo ra biến dị không?
Không. Biến dị có sẵn trong quần thể; chọn lọc tự nhiên chỉ giữ lại biến dị có lợi và đào thải biến dị bất lợi.
Kết quả của chọn lọc tự nhiên khác gì kết quả của chọn lọc nhân tạo?
Chọn lọc tự nhiên làm sinh vật thích nghi với môi trường và hình thành loài mới; chọn lọc nhân tạo tạo ra giống vật nuôi, cây trồng phù hợp nhu cầu con người.
Đacuyn có giải thích được nguồn gốc của biến dị không?
Chưa. Do hạn chế về di truyền học thời bấy giờ, Đacuyn chưa hiểu rõ nguyên nhân phát sinh biến dị và cơ chế di truyền chúng.
Theo thuyết tiến hóa hiện đại, kết quả của chọn lọc tự nhiên là gì?
Là sự phân hóa khả năng sống sót và sinh sản của các kiểu gen, làm thay đổi tần số alen và thành phần kiểu gen của quần thể theo hướng xác định.