Vì sao phong trào Văn hoá Phục hưng là cuộc cách mạng tiến bộ vĩ đại?

Nhận định này xuất phát từ đâu?

Câu hỏi gắn với bài học về phong trào Văn hoá Phục hưng trong chương trình Lịch sử lớp 7. Nhận định “cuộc cách mạng tiến bộ vĩ đại” là đánh giá của Ph. Ăng-ghen, nhà tư tưởng người Đức thế kỉ XIX. Ông cho rằng đó là thời đại “cần có những con người khổng lồ và đã sinh ra những con người khổng lồ”.

Để hiểu vì sao một phong trào văn hoá lại được gọi là “cách mạng”, em cần đặt nó vào bối cảnh châu Âu cuối thời trung đại.

Bối cảnh ra đời của phong trào Văn hoá Phục hưng

• Kinh tế: từ thế kỉ XIV, kinh tế hàng hoá và quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa nảy sinh ở Tây Âu, đặc biệt ở các thành thị I-ta-li-a như Phi-ren-xê (Florence), Vê-ni-xơ (Venice).
• Xã hội: giai cấp tư sản ra đời, có thế lực kinh tế nhưng không có địa vị chính trị, xã hội tương xứng.
• Tư tưởng: Giáo hội Thiên Chúa dùng hệ tư tưởng thần học kìm hãm con người, coi mọi thứ đều do Chúa định đoạt, cấm đoán khoa học. Tư tưởng ấy cản trở sự phát triển của giai cấp tư sản.

Giai cấp tư sản cần một hệ tư tưởng mới. Họ tìm về những giá trị của văn hoá Hi Lạp, La Mã cổ đại và “làm sống lại” (phục hưng) chúng, đồng thời sáng tạo nền văn hoá mới. Phong trào khởi đầu ở I-ta-li-a thế kỉ XIV, sau đó lan rộng ra khắp Tây Âu trong các thế kỉ XV–XVI.

Năm lí do Văn hoá Phục hưng là “cuộc cách mạng tiến bộ vĩ đại”

1. Lật đổ sự thống trị tư tưởng của Giáo hội và phong kiến

Qua tác phẩm của mình, các nhà văn hoá phê phán sự giả dối, hủ bại của Giáo hội và tầng lớp quý tộc. Hệ tư tưởng thần học từng tồn tại hàng thế kỉ bị lung lay. Đây là một thay đổi căn bản, mang tính “cách mạng”, chứ không phải điều chỉnh nhỏ.

2. Đề cao con người, khẳng định chủ nghĩa nhân văn

Nếu thần học đặt Chúa vào trung tâm, thì Phục hưng đặt con người vào trung tâm. Con người được ca ngợi về vẻ đẹp, trí tuệ, khát vọng tự do và hạnh phúc trần thế. Tranh, tượng thời kì này khắc hoạ cơ thể người chân thực, sống động, thể hiện niềm tin vào khả năng con người.

3. Giải phóng tư tưởng, mở đường cho khoa học

Các nhà khoa học dám đưa ra những phát hiện trái với giáo lí. Ni-cô-lai Cô-péc-ních (Copernicus) chứng minh Trái Đất quay quanh Mặt Trời, phủ nhận thuyết “Trái Đất là trung tâm vũ trụ”. G. Bru-nô (Bruno) và Ga-li-lê (Galileo) tiếp tục bảo vệ, phát triển thuyết này dù bị Giáo hội đàn áp. Khoa học bắt đầu dựa vào quan sát, thí nghiệm thay vì niềm tin mù quáng.

4. Sinh ra những “con người khổng lồ” và thành tựu rực rỡ

Phong trào sản sinh nhiều thiên tài đa năng, để lại những tác phẩm còn giá trị đến hôm nay (xem bảng bên dưới). Lê-ô-na đơ Vanh-xi vừa là hoạ sĩ, nhà điêu khắc, vừa là kĩ sư, nhà giải phẫu học, nhà phát minh. Đó chính là “con người khổng lồ” mà Ăng-ghen nhắc đến.

5. Là cuộc đấu tranh đầu tiên của giai cấp tư sản, dọn đường cho cách mạng tư sản

Văn hoá Phục hưng là cuộc đấu tranh công khai đầu tiên của giai cấp tư sản chống chế độ phong kiến, diễn ra trên lĩnh vực văn hoá, tư tưởng. Nó chuẩn bị nền tảng tư tưởng cho phong trào Cải cách tôn giáo, phong trào Khai sáng và các cuộc cách mạng tư sản sau này.

Bảng thành tựu tiêu biểu của Văn hoá Phục hưng

Lĩnh vực	Tác giả	Thành tựu tiêu biểu
Văn học	Đan-tê (Dante)	“Thần khúc”
Văn học	Xéc-van-téc (Cervantes)	“Đôn Ki-hô-tê”
Văn học, kịch	Sếch-xpia (Shakespeare)	“Rô-mê-ô và Giu-li-ét”, “Hăm-lét”
Hội hoạ	Lê-ô-na đơ Vanh-xi (Leonardo da Vinci)	“Nàng Mô-na Li-sa”, “Bữa ăn tối cuối cùng”
Điêu khắc, hội hoạ	Mi-ken-lăng-giơ (Michelangelo)	Tượng “Đa-vít”, tranh trần nhà nguyện Xích-xtin
Hội hoạ	Ra-pha-en (Raphael)	“Trường học A-ten”
Thiên văn học	Cô-péc-ních, Ga-li-lê	Thuyết Nhật tâm (Trái Đất quay quanh Mặt Trời)

Gợi ý trình bày câu trả lời đạt điểm tối đa

Khi gặp câu hỏi tự luận này, em có thể trình bày theo dàn ý ba bước:

1. Mở ý: nêu thời gian, nơi khởi nguồn (I-ta-li-a, thế kỉ XIV) và lực lượng khởi xướng (giai cấp tư sản).
2. Thân ý: trình bày 3–5 lí do như trên, mỗi lí do kèm một dẫn chứng (Cô-péc-ních, Lê-ô-na đơ Vanh-xi, Sếch-xpia…).
3. Kết ý: khẳng định ý nghĩa: giải phóng tư tưởng con người, mở ra thời kì phát triển mới của văn hoá châu Âu và thế giới.

Đoạn trả lời mẫu (ngắn gọn): Phong trào Văn hoá Phục hưng được coi là cuộc cách mạng tiến bộ vĩ đại vì nó đã lên án Giáo hội Thiên Chúa, đả phá trật tự xã hội phong kiến, đề cao giá trị con người và quyền tự do cá nhân. Phong trào giải phóng tư tưởng con người khỏi sự kìm hãm của thần học, tạo điều kiện cho khoa học, văn học, nghệ thuật phát triển với những tên tuổi lớn như Lê-ô-na đơ Vanh-xi, Sếch-xpia, Cô-péc-ních. Đây cũng là cuộc đấu tranh công khai đầu tiên của giai cấp tư sản chống phong kiến trên lĩnh vực văn hoá – tư tưởng, mở đường cho các cuộc cách mạng tư sản sau này.

Lỗi sai thường gặp

• Hiểu “phục hưng” là chỉ sao chép văn hoá cổ đại. Thực ra phong trào kế thừa tinh hoa Hi Lạp – La Mã nhưng sáng tạo nội dung mới, phục vụ khát vọng của giai cấp tư sản.
• Cho rằng phong trào chống lại tôn giáo nói chung. Các nhà Phục hưng chủ yếu phê phán sự hủ bại của Giáo hội và hệ tư tưởng thần học kìm hãm con người; nhiều tác phẩm vẫn lấy đề tài tôn giáo nhưng thể hiện vẻ đẹp con người trần thế.
• Nhầm với Cải cách tôn giáo. Cải cách tôn giáo (thế kỉ XVI, khởi đầu ở Đức với Lu-thơ) là phong trào tiếp nối, đòi cải cách chính Giáo hội.

Bài tập vận dụng

Câu 1. Phong trào Văn hoá Phục hưng khởi đầu ở nước nào?
Đáp án: I-ta-li-a (thế kỉ XIV), sau đó lan ra các nước Tây Âu.

Câu 2. Tư tưởng cốt lõi của phong trào Văn hoá Phục hưng là gì?
Đáp án: Chủ nghĩa nhân văn: đề cao giá trị, vẻ đẹp và quyền tự do của con người.

Câu 3. Theo em, tinh thần nào của Văn hoá Phục hưng còn có ý nghĩa với học sinh ngày nay?
Gợi ý: tinh thần ham học hỏi, dám đặt câu hỏi, tôn trọng sự thật khoa học và phát triển toàn diện năng lực bản thân như những “con người khổng lồ” thời Phục hưng.

Câu hỏi thường gặp

Ai đánh giá Văn hoá Phục hưng là cuộc cách mạng tiến bộ vĩ đại?

Đó là nhận định của Ph. Ăng-ghen, nhà tư tưởng người Đức thế kỉ XIX.

Phong trào Văn hoá Phục hưng diễn ra khi nào, ở đâu?

Phong trào khởi đầu ở I-ta-li-a từ thế kỉ XIV, sau đó lan rộng ra các nước Tây Âu trong thế kỉ XV–XVI.

Nội dung tư tưởng chính của Văn hoá Phục hưng là gì?

Phê phán Giáo hội Thiên Chúa và trật tự phong kiến, đề cao con người, quyền tự do cá nhân và đề cao khoa học (chủ nghĩa nhân văn).

Kể tên một số nhân vật tiêu biểu thời Phục hưng.

Lê-ô-na đơ Vanh-xi, Mi-ken-lăng-giơ, Ra-pha-en (nghệ thuật); Sếch-xpia, Xéc-van-téc, Đan-tê (văn học); Cô-péc-ních, Ga-li-lê (khoa học).

Bài học liên quan

• Giêm Oát là người đã phát minh ra máy hơi nước: giải thích, ý nghĩa
• Chữ viết của người Ai Cập cổ đại là gì? Đáp án và giải thích