Trả lời nhanh
Truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long thường được chia làm 3 phần theo diễn biến cuộc gặp gỡ: (1) ba người khách và bác lái xe dừng chân, bác kể về anh thanh niên; (2) cuộc trò chuyện, tìm hiểu công việc và cuộc sống của anh trên đỉnh Yên Sơn; (3) phút chia tay, để lại nhiều xúc động trong lòng ông hoạ sĩ và cô kĩ sư.
Vài nét cần nhớ trước khi chia bố cục
Truyện ngắn được Nguyễn Thành Long viết năm 1970, sau chuyến đi thực tế ở Lào Cai, rồi in trong tập Giữa trong xanh. Truyện kể về một cuộc gặp gỡ rất ngắn, chỉ khoảng ba mươi phút, giữa ba nhân vật trên chuyến xe lên Sa Pa với một người thanh niên làm công tác khí tượng một mình trên đỉnh núi cao.
Vì cốt truyện không có nhiều biến cố, bố cục bám sát trình tự cuộc gặp: gặp – trò chuyện – chia tay. Cách kể lấy điểm nhìn của ông hoạ sĩ nên người đọc cũng thấy anh thanh niên qua cái nhìn ngạc nhiên rồi cảm phục của nhân vật này.
Bố cục 3 phần của truyện
| Phần | Nội dung chính | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Phần 1 | Chiếc xe dừng lại nghỉ giữa đường. Ông hoạ sĩ, cô kĩ sư mới ra trường và bác lái xe trò chuyện; bác lái xe nhắc tới anh thanh niên, “người cô độc nhất thế gian”, và giới thiệu những nét đầu về anh. | Tạo sự tò mò, giới thiệu nhân vật chính một cách gián tiếp trước khi anh xuất hiện. |
| Phần 2 | Cuộc gặp tại nơi anh sống và làm việc. Anh kể về công việc đo gió, đo mưa, đo nắng, dự báo thời tiết; về cuộc sống một mình, về sách, vườn hoa, việc trồng rau, nuôi gà; về những người khác ở Sa Pa mà anh thấy đáng quý. Ông hoạ sĩ phác hoạ chân dung anh. | Làm rõ phẩm chất của nhân vật: yêu nghề, có ý thức trách nhiệm, sống ngăn nắp, khiêm tốn, hiếu khách. |
| Phần 3 | Giờ phút chia tay. Anh tặng quà, ông hoạ sĩ và cô kĩ sư xúc động, bịn rịn; chiếc xe lại tiếp tục hành trình xuống núi. | Khép lại cuộc gặp, để lại dư âm về vẻ đẹp con người lao động thầm lặng. |
Lưu ý: mốc câu cụ thể để tách phần có thể khác nhau tuỳ cách chia của từng thầy cô hoặc từng tài liệu, nhưng mạch nội dung ba phần như trên thì gần như thống nhất. Khi làm bài, em nên nêu đúng nội dung từng phần thay vì chỉ cố nhớ số dòng.
Phân tích ngắn từng phần
Phần 1: Gặp gỡ trên xe – anh thanh niên hiện ra qua lời kể
Tác giả chưa cho nhân vật xuất hiện ngay mà để bác lái xe nhắc trước. Cách mở này khiến cô kĩ sư và ông hoạ sĩ, cùng người đọc, đều đặt câu hỏi: người thanh niên ấy là ai mà bác lái xe quý đến vậy? Đây là kĩ thuật “gọi” nhân vật quen thuộc trong truyện ngắn.
Phần 2: Trò chuyện – trọng tâm của truyện
Đây là phần dài nhất và quan trọng nhất. Qua cuộc trò chuyện, anh thanh niên hiện lên với các nét chính:
- Công việc: đo gió, mưa, nắng ở độ cao hơn hai nghìn mét, báo số liệu về đúng giờ dù thời tiết khắc nghiệt.
- Suy nghĩ về nghề: coi công việc là có ích, nghĩ đến “mình làm việc vì cả những người khác”.
- Cách sống: ngăn nắp, đọc sách, trồng hoa, nuôi gà, giữ nếp sinh hoạt để không buông xuôi trước sự cô đơn.
- Con người: khiêm tốn, từ chối khi ông hoạ sĩ muốn vẽ vì cho rằng mình chưa xứng, lại giới thiệu những người khác đáng vẽ hơn.
Phần 3: Chia tay – dư âm đọng lại
Cuộc gặp ngắn nhưng làm ông hoạ sĩ nhiều suy nghĩ về nghệ thuật và cuộc sống, làm cô kĩ sư nhìn lại ước mơ và con đường mình sắp đi. Việc anh thanh niên tặng quà và sự bịn rịn khi chia tay cho thấy tình người ấm áp giữa không gian “lặng lẽ”.
Mẹo nhớ bố cục nhanh
- Nhớ ba động từ: nghe – gặp – chia tay (nghe kể về anh, gặp và trò chuyện với anh, chia tay anh).
- Phần giữa luôn là phần trọng tâm, gắn với mọi câu hỏi về vẻ đẹp nhân vật.
- Khi cần ý chính, lấy nhân vật làm trục: bác lái xe giới thiệu → anh thanh niên tự bộc lộ → ông hoạ sĩ và cô kĩ sư xúc động.
Lỗi sai thường gặp
- Chia bố cục theo số trang hoặc chia quá nhiều phần nhỏ, làm mất mạch gặp – trò chuyện – chia tay.
- Nhầm nhân vật chính: nhân vật chính là anh thanh niên, ông hoạ sĩ là nhân vật có vai trò dẫn dắt điểm nhìn.
- Chỉ kể lại cốt truyện mà không nêu ý nghĩa của từng phần.
Bài luyện tập
- Câu hỏi: Vì sao tác giả để bác lái xe nhắc về anh thanh niên trước khi anh xuất hiện?
Gợi ý: Để tạo sự tò mò, giới thiệu gián tiếp và chuẩn bị cho phần gặp gỡ, làm cho nhân vật nổi bật hơn khi bước vào truyện. - Câu hỏi: Phần nào giữ vai trò trọng tâm trong bố cục? Nêu lí do.
Gợi ý: Phần 2, vì tại đây nhân vật tự bộc lộ công việc, suy nghĩ, lối sống; chủ đề của truyện được làm rõ. - Câu hỏi: Viết 2–3 câu tóm tắt phần 3.
Gợi ý: Anh thanh niên chia tay ba người khách và gửi họ chút quà. Ông hoạ sĩ, cô kĩ sư xúc động và bịn rịn. Xe lại tiếp tục xuống núi, để lại dư âm về người thanh niên lặng thầm cống hiến.
Câu hỏi thường gặp
Truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa có mấy phần?
Thường được chia làm 3 phần theo mạch gặp gỡ: giới thiệu anh thanh niên qua lời bác lái xe, cuộc trò chuyện với anh, và phút chia tay.
Phần nào quan trọng nhất trong bố cục Lặng lẽ Sa Pa?
Phần 2, cuộc trò chuyện, vì qua đó công việc, suy nghĩ và lối sống của anh thanh niên được bộc lộ rõ nhất.
Điểm nhìn trong truyện Lặng lẽ Sa Pa là của ai?
Truyện chủ yếu được kể theo điểm nhìn của ông hoạ sĩ, nên anh thanh niên hiện ra qua cái nhìn ngạc nhiên rồi cảm phục.
Lặng lẽ Sa Pa được viết năm nào?
Truyện được Nguyễn Thành Long viết năm 1970 sau chuyến đi thực tế ở Lào Cai và in trong tập Giữa trong xanh.