Trả lời nhanh
Đồng chí là bài thơ tự do của Chính Hữu, viết đầu năm 1948, ca ngợi tình đồng chí thắm thiết của những người lính cách mạng. Tình cảm ấy bắt nguồn từ cùng cảnh ngộ nghèo khó và cùng lí tưởng chiến đấu, được thử thách qua gian khổ, và kết tinh ở hình ảnh “đầu súng trăng treo”. Bài thơ gồm 20 dòng, chia làm 3 đoạn: 7 – 10 – 3.
1. Vài nét về tác giả Chính Hữu
- Chính Hữu (1926 – 2007), tên khai sinh là Trần Đình Đắc, quê ở Can Lộc, Hà Tĩnh.
- Năm 1946 ông vào Trung đoàn Thủ đô, làm chính trị viên đại đội, hoạt động trong quân đội suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ.
- Đề tài chính: chiến tranh và người lính. Tập thơ tiêu biểu: Đầu súng trăng treo (1966).
- Phong cách: ít thơ nhưng cô đọng, cảm xúc dồn nén, ngôn ngữ giản dị, hình ảnh chọn lọc.
Mẹo nhớ: Chính Hữu là “nhà thơ – người lính”, nên thơ ông không tô vẽ mà viết từ chính trải nghiệm của mình. Khi làm bài, hãy nhấn vào điều này để giải thích vì sao hình ảnh trong bài thơ rất chân thực.
2. Hoàn cảnh sáng tác và vị trí bài thơ
Bài thơ được viết vào đầu năm 1948, sau chiến dịch Việt Bắc thu – đông 1947. Khi đó, tác giả vừa cùng đồng đội đánh bại cuộc tiến công lớn của quân Pháp lên căn cứ địa Việt Bắc. Chính Hữu từng bị ốm, được đồng đội chăm sóc, và xúc động trước tình cảm ấy nên viết nên bài thơ.
Đồng chí được xem là một trong những bài thơ hay nhất về người lính thời kháng chiến chống Pháp. Bài thơ in trong tập Đầu súng trăng treo.
3. Bố cục bài thơ
| Đoạn | Số câu | Nội dung chính |
|---|---|---|
| Đoạn 1 | 7 câu đầu | Cơ sở hình thành tình đồng chí |
| Đoạn 2 | 10 câu tiếp | Biểu hiện và sức mạnh của tình đồng chí |
| Đoạn 3 | 3 câu cuối | Biểu tượng đẹp của tình đồng chí |
Kiểm tra nhanh: 7 + 10 + 3 = 20 dòng thơ, đúng với độ dài của bài.
4. Tóm tắt nội dung từng đoạn
Đoạn 1: Vì sao họ trở thành đồng chí?
- Hai người lính đến từ hai miền quê nghèo: một người ở vùng biển “nước mặn đồng chua”, một người ở vùng trung du “đất cày lên sỏi đá”. Cùng nghèo khó nên dễ đồng cảm.
- Họ vốn “đôi người xa lạ”, không hẹn mà gặp, rồi cùng chung chí hướng chiến đấu: “súng bên súng, đầu sát bên đầu”.
- Cùng chia nhau cái chăn mỏng trong đêm rét, họ thành “đôi tri kỉ”.
- Câu thứ 7 chỉ có hai tiếng “Đồng chí!” như một nốt nhấn, kết lại cả đoạn và mở sang đoạn sau.
Đoạn 2: Tình đồng chí được thể hiện thế nào?
- Thấu hiểu tâm tư: hiểu nỗi nhớ ruộng nương, gian nhà, giếng nước gốc đa mà bạn để lại phía sau. Họ nhớ quê nhưng vẫn ra đi vì nghĩa lớn.
- Chia sẻ gian khổ: sốt rét rừng, áo rách vai, quần vá, chân không giày. Họ vượt qua tất cả bằng nụ cười “buốt giá” và cái nắm tay truyền hơi ấm cho nhau.
Đoạn 3: Biểu tượng của tình đồng chí
Giữa đêm rừng hoang sương muối, hai người lính đứng cạnh nhau chờ giặc. Hình ảnh “đầu súng trăng treo” khép lại bài thơ: súng là chiến tranh, trăng là vẻ đẹp tâm hồn và hoà bình; người chiến sĩ đồng thời mang chất thi sĩ.
5. Giá trị nội dung và nghệ thuật
- Nội dung: ca ngợi tình đồng chí gắn bó, sâu nặng của người lính cách mạng, xây dựng trên cùng cảnh ngộ và lí tưởng; qua đó khắc hoạ hình ảnh anh bộ đội Cụ Hồ giản dị mà cao đẹp.
- Nghệ thuật: thể thơ tự do, câu dài ngắn linh hoạt; ngôn ngữ mộc mạc, cô đọng; hình ảnh chân thực mà giàu sức gợi; chi tiết chọn lọc; kết thúc bằng hình ảnh đối lập mà hài hoà (súng – trăng).
6. Dàn ý phân tích bài Đồng chí
- Mở bài: giới thiệu đề tài người lính trong thơ kháng chiến; nêu Chính Hữu, bài thơ Đồng chí và nhận định chung: bài thơ viết về tình đồng đội giản dị mà thiêng liêng.
- Thân bài:
- Cơ sở của tình đồng chí: xuất thân nghèo khó; từ xa lạ thành tri kỉ; chung lí tưởng; câu “Đồng chí!” là điểm chốt.
- Biểu hiện: thấu hiểu tâm tư; chia sẻ thiếu thốn, bệnh tật; sức mạnh của cái nắm tay.
- Biểu tượng: cảnh đêm phục kích; hình ảnh “đầu súng trăng treo” – chất hiện thực và lãng mạn.
- Nghệ thuật: thể tự do, hình ảnh sóng đôi, đối xứng, ngôn ngữ mộc mạc.
- Kết bài: khẳng định giá trị của bài thơ và liên hệ: tình đồng đội ấy là cội nguồn sức mạnh của dân tộc, còn nguyên ý nghĩa hôm nay.
7. Lỗi sai thường gặp khi làm bài
- Nhầm bố cục thành 2 hoặc 4 phần. Hãy nhớ con số 7 – 10 – 3.
- Chép nguyên cả khổ thơ làm dẫn chứng. Nên trích ngắn từng cụm từ rồi phân tích, nhất là khi thơ còn trong thời hạn bảo hộ.
- Chỉ kể lại nội dung mà không phân tích từ ngữ. Ví dụ phải bình được chữ “tri kỉ”, “buốt giá”, “treo”.
- Nhầm thời điểm sáng tác: bài thơ viết năm 1948, không phải thời chống Mĩ.
8. Luyện tập nhanh
- Câu hỏi: Vì sao dòng thơ “Đồng chí!” chỉ có hai tiếng?
Gợi ý: Dòng thơ như một nốt nhấn, kết tinh tình cảm của 6 câu trước, vừa là lời gọi thân thương vừa là bản lề chuyển sang đoạn sau; cách ngắt đột ngột còn tạo cảm xúc lắng đọng. - Câu hỏi: Hình ảnh “đầu súng trăng treo” gợi cho em điều gì?
Gợi ý: Có hai tầng nghĩa. Nghĩa thực: vầng trăng treo trên đầu mũi súng trong đêm phục kích. Nghĩa biểu tượng: tình đồng chí, vẻ đẹp tâm hồn và niềm mong ước hoà bình bên cạnh nhiệm vụ chiến đấu. - Câu hỏi: Nêu hai điểm khác nhau giữa 7 câu đầu và 10 câu giữa.
Gợi ý: 7 câu đầu giải thích nguồn gốc tình đồng chí (cùng cảnh ngộ, cùng lí tưởng); 10 câu giữa tả biểu hiện cụ thể (thấu hiểu nỗi nhớ quê, chia sẻ gian khổ).
9. Xem thêm tài liệu về bài Đồng chí
- Soạn bài Đồng chí ngắn nhất
- Tổng hợp bài phân tích Đồng chí
- Các mẫu tóm tắt Đồng chí
- Cảm nhận khổ cuối bài Đồng chí
- 17 câu trắc nghiệm Đồng chí có đáp án
- Sơ đồ tư duy bài Đồng chí
Cùng chuyên đề: Bài nằm trong mục lục Đồng chí (Chính Hữu): tác giả, tác phẩm, bố cục và sơ đồ tư duy.
Câu hỏi thường gặp
Bài thơ Đồng chí được sáng tác năm nào?
Bài thơ được Chính Hữu viết vào đầu năm 1948, sau chiến dịch Việt Bắc thu – đông 1947, và sau này in trong tập Đầu súng trăng treo (1966).
Bố cục bài thơ Đồng chí chia làm mấy phần?
Bài thơ chia thành 3 đoạn: 7 câu đầu nói về cơ sở của tình đồng chí, 10 câu tiếp nói về biểu hiện và sức mạnh của tình đồng chí, 3 câu cuối là biểu tượng đẹp về tình đồng chí.
Nội dung chính của bài Đồng chí là gì?
Bài thơ ca ngợi tình đồng chí, đồng đội gắn bó của người lính cách mạng, bắt nguồn từ cùng cảnh ngộ nghèo khó và lí tưởng chiến đấu, đồng thời khắc hoạ hình ảnh anh bộ đội Cụ Hồ giản dị mà cao đẹp.
Hình ảnh đầu súng trăng treo có ý nghĩa gì?
Đó là hình ảnh vừa thực vừa lãng mạn: súng tượng trưng cho chiến đấu, trăng tượng trưng cho vẻ đẹp tâm hồn và hoà bình. Hình ảnh này làm nổi bật tình đồng chí và chất thi sĩ trong người chiến sĩ.