Trả lời nhanh
Khi bón phân quá nhiều, nồng độ muối khoáng trong dung dịch đất cao hơn trong tế bào lông hút. Nước không đi từ đất vào rễ được mà còn bị hút ngược ra ngoài, nên cây héo, rễ bị “xót” rồi chết. Ngoài ra, ion dư thừa còn gây độc và làm mất cân bằng dinh dưỡng trong cây.
Cây hút nước và muối khoáng như thế nào?
Rễ cây hút nước và muối khoáng chủ yếu nhờ các tế bào lông hút. Nước đi từ nơi có nồng độ chất tan thấp (dung dịch đất loãng) vào nơi có nồng độ chất tan cao hơn (dịch tế bào lông hút). Đây là hiện tượng thẩm thấu.
Muối khoáng thì được hút vào chủ yếu theo cách chọn lọc, cần năng lượng từ hô hấp của rễ. Vì vậy rễ khoẻ, đủ oxygen thì mới hút khoáng tốt.
Vì sao bón quá nhiều phân làm cây chết?
1. Dung dịch đất quá đậm đặc nên rễ mất nước
Phân bón hoà tan trong nước đất, làm nồng độ chất tan trong đất tăng cao. Khi nồng độ này lớn hơn nồng độ dịch tế bào lông hút, chiều của dòng nước bị đảo ngược: nước đi từ tế bào rễ ra đất.
Tế bào mất nước, co lại, tách khỏi thành tế bào, rễ bị tổn thương. Người trồng cây gọi hiện tượng này là “cháy rễ” hay “xót rễ”. Cây héo rũ dù đất vẫn ẩm, lá vàng hoặc cháy mép lá.
2. Ion dư thừa gây độc cho cây
Một số ion khi quá nhiều sẽ gây hại trực tiếp. Ví dụ phân đạm dùng quá liều làm tích tụ ammonium (NH4+) hoặc nitrate trong mô, gây ngộ độc, lá xanh đậm bất thường rồi cháy. Phân chứa nhiều Na+, Cl– làm cây bị hại tương tự đất mặn.
3. Mất cân bằng dinh dưỡng
Các ion cạnh tranh nhau khi vào rễ. Bón thừa một nguyên tố có thể cản cây hút nguyên tố khác. Chẳng hạn thừa kali dễ làm cây thiếu magnesium (Mg) và calcium (Ca). Kết quả là cây có triệu chứng thiếu chất dù đất không thiếu.
4. Đất xấu đi, rễ thiếu oxygen
- Bón liên tục nhiều phân hoá học làm đất chua hoặc chai cứng, vi sinh vật có lợi giảm.
- Đất chặt, rễ thiếu oxygen nên hô hấp yếu, không đủ năng lượng để hút khoáng.
- Cây yếu dễ bị nấm, sâu bệnh tấn công. Bón thừa đạm còn khiến thân lá mềm, dễ đổ ngã.
Dấu hiệu cây bị bón thừa phân
| Dấu hiệu | Giải thích |
|---|---|
| Lá héo, rũ dù đất ẩm | Rễ không hút được nước, thậm chí mất nước |
| Mép lá cháy nâu, khô | Muối tích tụ ở mép lá, tế bào chết |
| Rễ thâm đen, mềm | Tế bào rễ bị tổn thương |
| Trên mặt đất có lớp muối trắng | Muối từ phân tích tụ khi nước bay hơi |
Cách cứu cây và bón phân đúng cách
- Ngừng bón ngay, xúc bớt phân còn nằm trên mặt đất nếu có thể.
- Tưới thật nhiều nước để rửa trôi bớt muối khỏi vùng rễ, chú ý đất phải thoát nước tốt.
- Xới nhẹ đất cho thoáng, cắt bớt lá héo để cây đỡ mất nước.
- Về sau bón đúng liều lượng theo hướng dẫn, chia thành nhiều lần nhỏ.
- Bón cách gốc một khoảng, không rắc sát rễ; sau khi bón thì tưới nước.
- Kết hợp phân hữu cơ đã ủ hoai mục để cải thiện đất.
Lỗi sai thường gặp
- Nghĩ “bón càng nhiều cây càng lớn nhanh”. Thực tế cây chỉ cần lượng khoáng vừa đủ.
- Giải thích chỉ bằng “cây bị ngộ độc” mà quên nguyên nhân chính là chênh lệch nồng độ gây mất nước.
- Bón phân khi trời nắng gắt, đất khô: nồng độ dung dịch đất tăng rất nhanh vì nước bốc hơi.
Mẹo nhớ
Hãy nhớ câu: “Nước đi về nơi đậm hơn”. Đất đậm hơn rễ thì nước chạy ra khỏi rễ. Giống như khi ta rắc muối lên lát dưa chuột, nước sẽ rỉ ra khỏi lát dưa.
Bài luyện tập
Câu 1. Một bạn bón gấp ba lần lượng phân khuyến cáo cho chậu rau, hôm sau rau héo dù chậu ẩm. Hãy giải thích.
Đáp án: Phân làm dung dịch đất đậm đặc hơn dịch tế bào lông hút. Nước bị hút ra khỏi rễ nên rau thiếu nước và héo.
Câu 2. Vì sao nên tưới nước ngay sau khi bón phân?
Đáp án: Nước hoà tan và pha loãng phân, giúp muối khoáng ngấm xuống vùng rễ ở nồng độ phù hợp, giảm nguy cơ cháy rễ.
Câu 3. Nêu hai biện pháp cứu cây bị bón thừa phân.
Đáp án: Ngừng bón và tưới nhiều nước để rửa trôi bớt muối; xới đất cho thoáng, tỉa bớt lá héo.
Câu hỏi thường gặp
Bón phân quá nhiều có làm cây chết ngay không?
Không phải lúc nào cũng chết ngay. Cây thường héo, cháy lá trong vài ngày. Nếu phát hiện sớm, ngừng bón và tưới nhiều nước để rửa bớt muối thì cây vẫn có thể hồi phục.
Phân hữu cơ có gây cháy rễ không?
Phân hữu cơ đã ủ hoai mục ít gây cháy rễ hơn phân hoá học. Nhưng phân tươi, chưa hoai mục bón nhiều vẫn có thể gây hại do sinh nhiệt và độc tố.
Vì sao cây héo dù đất ẩm sau khi bón phân?
Vì nồng độ dung dịch đất cao hơn dịch tế bào lông hút, rễ không hút được nước mà còn mất nước. Vì vậy cây vẫn héo dù xung quanh có nước.
Làm thế nào để biết bón bao nhiêu phân là đủ?
Nên làm theo hướng dẫn trên bao bì và nhu cầu của từng loại cây, từng giai đoạn. Bón chia nhiều lần, lượng nhỏ và quan sát màu lá để điều chỉnh.