Trả lời nhanh
Tin 9 Bài 6 cho biết tin học và máy tính đã trở thành động lực phát triển kinh tế – xã hội: thay đổi cách sống, cách làm việc, thúc đẩy khoa học, là nền tảng của kinh tế tri thức và xã hội tin học hóa, mở đầu cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Mỗi người trong không gian điện tử cần có ý thức bảo vệ thông tin, có trách nhiệm với nội dung đăng tải và tuân thủ pháp luật.
Bố cục bài học và những ý cần nhớ
Bài 6 gồm bốn mục lớn. Em có thể nhớ theo chuỗi: ứng dụng → tri thức → cách mạng 4.0 → trách nhiệm của con người. Đi từ chuyện tin học đang có mặt ở đâu, đến nền kinh tế nào dựa vào nó, rồi tới bước phát triển mới và cuối cùng là em phải cư xử ra sao.
| Mục | Nội dung trọng tâm |
|---|---|
| 1. Tin học trong xã hội hiện đại | Ứng dụng ngày càng phong phú; tác động đến nhận thức, lối sống, khoa học |
| 2. Kinh tế tri thức và xã hội tin học hóa | Tri thức là yếu tố quan trọng nhất; hoạt động được điều hành nhờ hệ thống tin học và mạng |
| 3. Cách mạng công nghiệp lần thứ tư | Kết hợp thế giới ảo với thực thể; IoT, IoS; nhà máy thông minh |
| 4. Con người trong xã hội tin học hóa | Không gian điện tử; ý thức, trách nhiệm, pháp luật |
1. Tin học trong xã hội hiện đại
a) Ứng dụng của tin học ngày càng phong phú
- Tin học có mặt trong hầu hết lĩnh vực: văn phòng, thiết kế, giáo dục, y tế, kinh doanh, quản lí, điều hành xã hội…
- Tin học còn điều khiển những thiết bị rất phức tạp như tên lửa, tàu vũ trụ.
- Mạng máy tính, nhất là Internet, làm cho việc ứng dụng ngày càng phổ biến, từ nhu cầu cá nhân đến tổ chức lớn.
- Kết quả chung: tăng hiệu quả sản xuất, cung cấp dịch vụ và quản lí.
b) Tác động của tin học đối với xã hội
Có ba tác động cần thuộc:
- Thay đổi nhận thức và cách tổ chức, vận hành các hoạt động xã hội. Ví dụ: nộp hồ sơ trực tuyến thay vì đến tận cơ quan; đặt hàng thẳng từ nhà cung ứng nên bớt khâu trung gian.
- Thay đổi phong cách sống: cách liên lạc, mua sắm, giải trí của em và gia đình đã khác hẳn so với cách đây vài chục năm.
- Thúc đẩy khoa học phát triển, cả khoa học công nghệ lẫn khoa học xã hội. Ví dụ tiêu biểu: giải mã và xây dựng bản đồ gen người, việc mà nếu không có máy tính xử lí lượng dữ liệu khổng lồ thì gần như không làm nổi.
Kết luận của mục: tin học và máy tính đã trở thành động lực và lực lượng sản xuất, góp phần phát triển kinh tế – xã hội.
2. Kinh tế tri thức và xã hội tin học hóa
a) Tin học và kinh tế tri thức
Kinh tế tri thức là nền kinh tế trong đó tri thức là yếu tố quan trọng nhất trong việc tạo ra của cải vật chất và tinh thần, và quyết định mức sống. Tin học và máy tính là cơ sở để nền kinh tế này ra đời và phát triển, vì tri thức cần được thu thập, lưu trữ, xử lí và chia sẻ nhanh.
Cách hiểu dễ nhớ: một phần mềm hay một ý tưởng sáng tạo có thể mang lại giá trị rất lớn mà không cần nhiều đất đai, máy móc nặng nề. Đó là “của cải” sinh ra từ tri thức.
b) Xã hội tin học hóa
Xã hội tin học hóa là xã hội mà các hoạt động chính được điều hành với sự hỗ trợ của các hệ thống tin học và mạng máy tính kết nối thông tin liên vùng, liên quốc gia. Đây là tiền đề cho sự phát triển của kinh tế tri thức.
- Nâng cao năng suất và hiệu quả công việc.
- Giải phóng con người khỏi lao động chân tay, nặng nhọc, nguy hiểm.
- Cải thiện chất lượng sống nhờ các thiết bị phục vụ sinh hoạt, giải trí.
Mẹo phân biệt: “kinh tế tri thức” nói về nền kinh tế dựa vào cái gì (tri thức); “xã hội tin học hóa” nói về xã hội vận hành bằng công cụ gì (hệ thống tin học, mạng máy tính).
3. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư
Muốn hiểu “lần thứ tư”, em nên xếp bốn cuộc cách mạng công nghiệp vào một trục thời gian.
| Lần | Dấu hiệu đặc trưng |
|---|---|
| Thứ nhất | Máy hơi nước, cơ khí hóa sản xuất |
| Thứ hai | Điện năng, dây chuyền sản xuất hàng loạt |
| Thứ ba | Máy tính điện tử, tự động hóa; thay thế một phần lao động trí óc |
| Thứ tư | Công nghệ số, hệ thống mạng và Internet, trí tuệ nhân tạo; hòa trộn thế giới ảo với thực thể |
Theo bài học, sự phát triển mạnh mẽ của tin học, công nghệ số (phần cứng, phần mềm, mạng, Internet) làm biến đổi sâu sắc đời sống xã hội. Các chuyên gia coi đó là khởi đầu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, còn gọi là công nghiệp thế hệ 4.0.
Hai khái niệm viết tắt
- IoT (Internet of Things): vạn vật kết nối Internet – đồ vật, máy móc, cảm biến đều có thể truyền dữ liệu qua mạng.
- IoS (Internet of Services): các hệ thống, dịch vụ kết nối với nhau qua Internet.
Viễn cảnh được nêu là các nhà máy thông minh: máy móc nối mạng, liên kết qua hệ thống trí tuệ nhân tạo, có thể tự hình dung toàn bộ quy trình sản xuất rồi đưa ra quyết định.
4. Con người trong xã hội tin học hóa
Mạng máy tính, đặc biệt là Internet, đã tạo ra một không gian mới: không gian điện tử. Đây là khoảng không gian chủ yếu của nền kinh tế tri thức, nơi “hàng hóa cơ bản” là thông tin có thể lưu thông trên phạm vi toàn cầu.
Vì thông tin đi nhanh và xa, mỗi người cần:
- Có ý thức bảo vệ thông tin, tài nguyên mạng, tài sản chung của xã hội và của cá nhân.
- Có trách nhiệm với mỗi thông tin mình đưa lên Internet.
- Xây dựng phong cách sống khoa học, có tổ chức, có đạo đức và văn hóa ứng xử trên mạng.
- Tuân thủ pháp luật. Nước ta đã có quy định xử phạt vi phạm trên Internet; ví dụ Luật An ninh mạng có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2019.
Ví dụ tình huống: em nhận được một tin “chia sẻ ngay kẻo muộn” mà chưa rõ nguồn. Cách làm đúng là kiểm tra nguồn, không chia sẻ khi chưa chắc, vì đăng tin sai có thể gây hậu quả cho người khác và chính em phải chịu trách nhiệm.
Lỗi sai thường gặp khi học bài này
- Nhầm lần cách mạng: máy tính điện tử thuộc lần thứ ba; Internet kết nối vạn vật, nhà máy thông minh thuộc lần thứ tư.
- Nhầm yếu tố quyết định của kinh tế tri thức: là tri thức, không phải vốn hay tài nguyên thiên nhiên.
- Hiểu “giải phóng lao động” quá đà: bài nói giải phóng lao động chân tay nặng nhọc, nguy hiểm, không có nghĩa con người không cần làm gì.
- Bỏ quên phần trách nhiệm: các câu hỏi vận dụng thường hỏi hành vi đúng/sai trên mạng.
10 câu trắc nghiệm tự luyện có đáp án
Các câu dưới đây được biên soạn để ôn đúng phạm vi bài; em tự làm trước rồi mới xem đáp án.
Câu 1. Tác động của tin học đối với xã hội là:
A. Làm thay đổi nhận thức và cách tổ chức, vận hành các hoạt động xã hội
B. Góp phần thay đổi phong cách sống của con người
C. Thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ và khoa học xã hội
D. Cả A, B và C
Đáp án: D. Cả ba ý đều là tác động được nêu trong bài, nên chọn “cả A, B và C”.
Câu 2. Trong nền kinh tế tri thức, yếu tố quan trọng nhất tạo ra của cải và quyết định mức sống là:
A. Vốn tiền tệ
B. Tài nguyên thiên nhiên
C. Tri thức
D. Lao động chân tay
Đáp án: C. Tên gọi “kinh tế tri thức” đã nói lên điều này; các phương án còn lại là yếu tố truyền thống.
Câu 3. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba gắn liền với:
A. Máy hơi nước
B. Điện năng và dây chuyền hàng loạt
C. Sự ra đời của máy tính điện tử
D. Vạn vật kết nối Internet
Đáp án: C. A là lần một, B là lần hai, D là đặc trưng của lần bốn.
Câu 4. IoT là viết tắt của cụm từ nào, mang ý nghĩa gì?
A. Internet of Things – vạn vật kết nối Internet
B. Internet of Services – dịch vụ kết nối Internet
C. Information of Technology – thông tin công nghệ
D. Input of Tools – công cụ đầu vào
Đáp án: A. B là IoS; C và D không phải thuật ngữ của bài.
Câu 5. Đặc điểm nào không phải của xã hội tin học hóa?
A. Nâng cao năng suất và hiệu quả công việc
B. Giải phóng con người khỏi lao động nặng nhọc, nguy hiểm
C. Chất lượng sống được cải thiện nhờ các thiết bị hiện đại
D. Con người không cần ý thức và pháp luật khi hoạt động trên mạng
Đáp án: D. Trái lại, xã hội tin học hóa đòi hỏi trách nhiệm và tuân thủ pháp luật cao hơn.
Câu 6. Luật An ninh mạng của Việt Nam có hiệu lực thi hành từ ngày nào?
A. 01/01/2017
B. 01/01/2018
C. 01/01/2019
D. 01/01/2020
Đáp án: C. Đây là mốc ngày được nêu trong bài học.
Câu 7. Việc giải mã và xây dựng bản đồ gen người là ví dụ cho tác động nào của tin học?
A. Cắt giảm khâu trung gian
B. Thúc đẩy sự phát triển của khoa học
C. Thay đổi cách giải trí
D. Giảm chi phí vận chuyển
Đáp án: B. Máy tính xử lí dữ liệu khổng lồ giúp khoa học tiến nhanh.
Câu 8. Một bạn mua hàng trực tiếp từ cửa hàng qua trang web mà không qua đại lí trung gian. Điều này minh họa:
A. Tin học giúp cắt giảm khâu trung gian
B. Tin học làm tăng khâu trung gian
C. Máy tính điều khiển tàu vũ trụ
D. Nhà máy thông minh
Đáp án: A. Khách hàng nhận sản phẩm, dịch vụ trực tiếp từ nhà cung ứng.
Câu 9. Không gian điện tử được hình thành chủ yếu nhờ:
A. Sự phát triển của giao thông đường bộ
B. Sự ra đời của mạng máy tính, đặc biệt là Internet
C. Việc in sách giấy hàng loạt
D. Máy hơi nước
Đáp án: B. Các phương án còn lại không liên quan tới không gian điện tử.
Câu 10. Hành vi nào là đúng khi đưa thông tin lên mạng?
A. Đăng ngay tin chưa kiểm chứng để được nhiều lượt xem
B. Kiểm tra nguồn, đảm bảo chính xác và chịu trách nhiệm về nội dung
C. Sao chép thông tin cá nhân của người khác khi chưa được phép
D. Dùng tên người khác để đăng bài
Đáp án: B. Ba phương án còn lại vi phạm đạo đức, văn hóa ứng xử hoặc có thể vi phạm pháp luật.
Cách ôn nhanh trước kiểm tra
- Tự viết lại sơ đồ bốn mục bằng từ khóa: ứng dụng – tri thức – 4.0 – trách nhiệm.
- Thuộc ba tác động của tin học (nhận thức/cách vận hành; phong cách sống; khoa học).
- Thuộc hai định nghĩa: kinh tế tri thức và xã hội tin học hóa.
- Tự đặt một ví dụ thực tế cho mỗi ý, vì đề thường hỏi theo tình huống.
Bài tập nhỏ: hãy nêu hai việc em đã làm trong tuần qua cho thấy tin học thay đổi phong cách sống (ví dụ: học trực tuyến, gọi video cho người thân), và một việc em cần làm để cư xử có trách nhiệm trên mạng (ví dụ: không chia sẻ tin chưa kiểm chứng).
Câu hỏi thường gặp
Kinh tế tri thức là gì?
Là nền kinh tế trong đó tri thức là yếu tố quan trọng nhất trong việc tạo ra của cải vật chất và tinh thần của xã hội, đồng thời quyết định mức sống. Tin học và máy tính là cơ sở để nền kinh tế này ra đời và phát triển.
Xã hội tin học hóa là gì?
Là xã hội mà các hoạt động chính được điều hành với sự hỗ trợ của các hệ thống tin học và mạng máy tính kết nối thông tin liên vùng, liên quốc gia. Nó là tiền đề cho sự phát triển của kinh tế tri thức.
IoT và IoS khác nhau thế nào?
IoT (Internet of Things) là vạn vật kết nối Internet, tức đồ vật, máy móc truyền dữ liệu qua mạng. IoS (Internet of Services) là các hệ thống, dịch vụ kết nối với nhau qua Internet.
Em cần có trách nhiệm gì khi hoạt động trong không gian điện tử?
Em cần bảo vệ thông tin và tài nguyên mạng, chịu trách nhiệm với thông tin mình đăng tải, giữ văn hóa ứng xử, đạo đức trên mạng và tuân thủ pháp luật, chẳng hạn Luật An ninh mạng có hiệu lực từ 01/01/2019.