NH4NO3 nhiệt phân: NH4NO3 → N2O + 2H2O, điều kiện và bài tập

Trả lời nhanh

Khi nhiệt phân amoni nitrat ở khoảng 200–260°C, ta có phương trình: NH4NO3 → N2O + 2H2O. Đây là phản ứng oxi hoá – khử nội phân tử: N−3 trong ion NH4+ bị oxi hoá, N+5 trong ion NO3− bị khử, cùng về N+1 trong N2O. Nếu đun ở nhiệt độ cao hơn (trên khoảng 300°C), sản phẩm chuyển thành N2, O2 và H2O.

Phương trình nhiệt phân NH4NO3

NH4NO3 → N2O↑ + 2H2O (điều kiện: t° ≈ 200–260°C)

  • Chất tham gia: amoni nitrat – muối rắn, màu trắng, tan rất tốt trong nước.
  • Sản phẩm: khí đinitơ oxit N2O (khí “gây cười”, không màu) và hơi nước.
  • Hiện tượng: chất rắn nóng chảy rồi sôi dần, có khí không màu thoát ra, ống nghiệm có giọt nước đọng ở thành ống phía miệng.

Cân bằng bằng số oxi hoá

Hai nguyên tử N trong cùng một phân tử có số oxi hoá khác nhau nên phản ứng thuộc loại nội phân tử:

  • N−3 → N+1 + 4e (quá trình oxi hoá, NH4+ là chất khử).
  • N+5 + 4e → N+1 (quá trình khử, NO3− là chất oxi hoá).

Số e cho bằng số e nhận (đều là 4) nên hệ số của NH4NO3 và N2O đều là 1. Còn lại H và O chia vào nước: vế trái có 4H và 3O, vế phải N2O đã giữ 1O nên còn 2O và 4H, tức là 2H2O. Kiểm tra: mỗi vế đều có 2N, 4H, 3O.

Khi nào NH4NO3 cho sản phẩm khác?

Sản phẩm phụ thuộc nhiệt độ. Đây là chỗ học sinh hay nhầm khi làm bài tập.

Nhiệt độ Phương trình Ghi chú
≈ 200–260°C NH4NO3 → N2O + 2H2O Phản ứng thường gặp trong SGK và đề thi
Trên ≈ 300°C 2NH4NO3 → 2N2 + O2 + 4H2O Toả nhiều nhiệt, sinh nhiều khí, có thể gây nổ

Kiểm tra phương trình thứ hai: vế trái 4N, 8H, 6O; vế phải 4N, 8H, 2O + 4O = 6O. Cân bằng đúng. Do phản ứng toả nhiệt mạnh và sinh thể tích khí lớn, amoni nitrat từng được dùng làm thành phần thuốc nổ, vì vậy việc bảo quản và sử dụng phải theo quy định an toàn.

So sánh với nhiệt phân một số muối amoni khác

  • NH4Cl → NH3 + HCl (muối của axit không có tính oxi hoá, phản ứng thuận nghịch, không phải oxi hoá – khử).
  • (NH4)2CO3 → 2NH3 + CO2 + H2O.
  • NH4NO2 → N2 + 2H2O (điều chế N2 trong phòng thí nghiệm).
  • NH4NO3 → N2O + 2H2O.

Mẹo nhớ: gốc axit không có tính oxi hoá (Cl−, CO32−) thì muối amoni cho NH3. Gốc axit có tính oxi hoá (NO2−, NO3−) thì NH4+ bị oxi hoá thành N2 hoặc N2O, không ra NH3.

Lỗi sai thường gặp

  • Viết sản phẩm là NH3 + HNO3. Cặp này chỉ tồn tại ở trạng thái cân bằng ở nhiệt độ thấp, không phải sản phẩm nhiệt phân chính trong chương trình phổ thông.
  • Nhầm N2O với NO hoặc NO2. N2O không màu, không hoá nâu trong không khí.
  • Quên cân bằng nước (viết H2O thay vì 2H2O).
  • Không để ý nhiệt độ đề bài cho nên chọn sai giữa N2O và N2.

Bài tập vận dụng

Ví dụ. Nhiệt phân hoàn toàn 8 gam NH4NO3 ở khoảng 220°C. Tính thể tích N2O (đktc) và khối lượng nước tạo thành.

Giải: M(NH4NO3) = 80 g/mol nên n = 8 : 80 = 0,1 mol. Theo phương trình, n(N2O) = 0,1 mol, V = 0,1 × 22,4 = 2,24 lít. n(H2O) = 0,2 mol, m = 0,2 × 18 = 3,6 gam. Kiểm tra bảo toàn khối lượng: 0,1 × 44 + 3,6 = 8 gam. Đúng.

Bài 1. Nhiệt phân hoàn toàn 16 gam NH4NO3 ở 250°C. Tính thể tích N2O (đktc).

Đáp án: n = 0,2 mol nên V(N2O) = 0,2 × 22,4 = 4,48 lít.

Bài 2. Nhiệt phân hoàn toàn 40 gam NH4NO3 ở nhiệt độ cao theo phương trình 2NH4NO3 → 2N2 + O2 + 4H2O. Làm lạnh để ngưng tụ hết hơi nước, tính thể tích hỗn hợp khí còn lại (đktc).

Đáp án: n(NH4NO3) = 0,5 mol, thu được 0,5 mol N2 và 0,25 mol O2, tổng 0,75 mol. V = 0,75 × 22,4 = 16,8 lít.

Bài 3. Trong phản ứng NH4NO3 → N2O + 2H2O, nguyên tố nào là chất khử, chất oxi hoá?

Đáp án: N trong NH4+ (số oxi hoá −3) là chất khử; N trong NO3− (số oxi hoá +5) là chất oxi hoá.

Câu hỏi thường gặp

NH4NO3 nhiệt phân ra gì?

Ở khoảng 200–260°C, NH4NO3 nhiệt phân thành khí N2O và hơi nước: NH4NO3 → N2O + 2H2O. Ở nhiệt độ cao hơn (trên khoảng 300°C), sản phẩm là N2, O2 và H2O.

Phản ứng nhiệt phân NH4NO3 có phải phản ứng oxi hoá – khử không?

Có. Đây là phản ứng oxi hoá – khử nội phân tử: N có số oxi hoá −3 trong NH4+ tăng lên +1, N có số oxi hoá +5 trong NO3− giảm xuống +1.

Vì sao NH4NO3 nhiệt phân không tạo ra NH3 như NH4Cl?

Vì gốc NO3− có tính oxi hoá, oxi hoá NH4+ thành N2O hoặc N2. NH4Cl có gốc Cl− không oxi hoá nên chỉ phân huỷ thành NH3 và HCl.

Nhiệt phân 8 gam NH4NO3 thu được bao nhiêu lít N2O?

n(NH4NO3) = 8 : 80 = 0,1 mol nên thu được 0,1 mol N2O, tương ứng 2,24 lít ở đktc.