Trả lời nhanh
Không. Nguyễn Khuyến uống rượu thu để tiêu sầu, quên nỗi buồn thế sự, nhưng kết quả ấy không đạt được. Rượu chỉ làm ông “say nhè” sau vài chén, còn cảnh vật vẫn hiu hắt, mắt vẫn “đỏ hoe”. Nỗi buồn của một nhà nho yêu nước đứng trước cảnh nước mất nhà tan quá sâu, rượu không giải nổi.
Hiểu đúng câu hỏi
Câu hỏi hỏi về bài thơ Nôm Thu ẩm (Uống rượu mùa thu) của Nguyễn Khuyến. “Kết quả đó” là kết quả mà người uống rượu mong đợi: rượu giúp vui, giúp quên sầu. Vì vậy ta cần làm hai việc: nêu rõ nhà thơ mong gì ở rượu, rồi chỉ ra bài thơ cho thấy điều mong ấy có thành hay không.
Lưu ý: trang này giải theo nội dung bài thơ. Nếu đề của em ghi “kết quả đó” kèm một ý cụ thể khác, em chỉ cần thay phần mở đầu cho khớp, các dẫn chứng bên dưới vẫn dùng được.
Nhà thơ mong đợi điều gì ở chén rượu?
Trong văn chương trung đại, rượu thường là bạn của kẻ sĩ lúc thất ý: uống để quên, để khuây, để giải sầu. Nguyễn Khuyến cáo quan về quê ở ẩn, chứng kiến đất nước rơi vào tay thực dân. Nỗi buồn ấy âm thầm, nặng và dai dẳng. Bởi vậy, “thu ẩm” là cách ông tìm một chút nhẹ lòng giữa đêm thu vắng lặng.
Bài thơ cho thấy điều gì? Vì sao không đạt?
1. Cảnh vật trước khi uống đã nhuốm buồn
Mở đầu là “năm gian nhà cỏ thấp le te”, “ngõ tối đêm sâu đóm lập loè”. Không gian nhỏ bé, tối, vắng, chỉ có ánh đom đóm yếu ớt. Đây là bức tranh của một con người cô độc, và nó không hề đổi sắc khi rượu vào.
2. Rượu không đem lại niềm vui thật sự
Hai câu kết là chỗ then chốt:
“Rượu tiếng rằng hay, hay chả mấy,
Độ năm ba chén đã say nhè.”
- “Tiếng rằng hay”: người đời đồn rượu hay (giải được sầu), nhưng nhà thơ nói “hay chả mấy” – tức chẳng hay là bao. Ông đã tự nghiệm ra rượu không linh nghiệm như người ta tưởng.
- “Độ năm ba chén đã say nhè”: say rất nhanh, say một cách nhếch nhác. Cái say ấy không phải cái say thanh thoát của người thoát tục, mà là cái say của người đã mỏi mệt, không còn sức chống đỡ nỗi buồn.
3. Say rồi mà lòng vẫn không nguôi
Câu “Mắt lão không vầy cũng đỏ hoe” cho thấy mắt đỏ không hẳn vì rượu; đó có thể là đôi mắt đã khóc thầm, thức khuya, buồn nhiều. Nghĩa là chén rượu chỉ phủ lên bên ngoài, còn nỗi đau bên trong vẫn nguyên.
4. Giọng tự trào chua chát
Cách nói “hay chả mấy”, “say nhè” mang giọng tự giễu mình. Cười mình thực ra là cách che nỗi xót xa. Sự tự trào ấy là bằng chứng rõ nhất rằng ông không hề được giải thoát, chỉ đang gượng cười với chính mình.
Bảng tóm tắt dẫn chứng
| Mong đợi | Thực tế trong bài | Kết luận |
|---|---|---|
| Rượu giúp quên sầu | Cảnh vẫn tối, vắng, nhỏ bé; nỗi buồn vẫn hiện | Không quên được |
| Rượu “hay” | “Hay chả mấy” | Rượu không linh nghiệm |
| Say để thanh thản | “Năm ba chén đã say nhè” | Say gượng, say mệt, không thanh thản |
| Vui lên | “Mắt lão… đỏ hoe”, giọng tự giễu | Buồn nặng hơn |
Mẫu trả lời ngắn (khoảng 5–6 câu)
Trong bài Thu ẩm, Nguyễn Khuyến muốn mượn rượu để khuây nỗi buồn thế sự, nhưng ông không đạt được kết quả ấy. Cảnh vật quanh ông vẫn hiu quạnh: nhà cỏ thấp, ngõ tối, đom đóm lập loè. Hai câu kết “Rượu tiếng rằng hay, hay chả mấy / Độ năm ba chén đã say nhè” cho thấy rượu chẳng hay như lời đồn, chỉ làm ông say nhanh chứ không làm lòng nhẹ đi. Đôi mắt “đỏ hoe” cùng giọng tự trào chua chát tiết lộ nỗi đau sâu kín của một nhà nho yêu nước bất lực trước cảnh nước mất. Vì thế, rượu không giải được sầu, và chính điều ấy càng làm nổi bật tấm lòng nặng ưu thời mẫn thế của nhà thơ.
Lỗi sai thường gặp
- Trả lời “có đạt” vì thấy nhà thơ “say”: say không đồng nghĩa với hết buồn.
- Chỉ nêu kết luận “không” mà thiếu dẫn chứng; cần ít nhất hai câu thơ cụ thể.
- Hiểu “hay chả mấy” là khen rượu hay. Thực ra đây là lời chê nhẹ, mang nghĩa “chẳng hay bao nhiêu”.
- Quên nhắc bối cảnh nhà thơ về ở ẩn, buồn vì thời cuộc, nên bài thơ mất chiều sâu.
Mẹo nhớ
Nhớ ba chữ: Cảnh – Rượu – Mắt. Cảnh vẫn buồn, rượu không hay, mắt vẫn đỏ. Ba ý này đủ để lập luận cho câu “không đạt được kết quả”.
Luyện tập
- Đề: Chỉ ra nét nghệ thuật tự trào trong hai câu kết của Thu ẩm và tác dụng của nó.
Gợi ý đáp án: Cách nói “hay chả mấy”, “say nhè” là giọng tự giễu; nó che đi nỗi xót xa, đồng thời cho thấy rượu bất lực, nỗi buồn của nhà thơ càng sâu. - Đề: Vì sao nói “mắt lão không vầy cũng đỏ hoe” gợi nhiều hơn một cái say?
Gợi ý đáp án: Mắt đỏ có thể do rượu nhưng cũng có thể do khóc thầm, thức đêm; câu thơ để ngỏ, hàm ý nỗi đau bên trong. - Đề: Viết một câu kết luận cho đoạn văn bàn về việc nhà thơ có giải được sầu bằng rượu hay không.
Gợi ý đáp án: Rượu chỉ làm Nguyễn Khuyến say chứ không làm ông quên, bởi nỗi đau thời thế của ông lớn hơn mọi chén rượu.
Câu hỏi thường gặp
Thu ẩm của Nguyễn Khuyến viết về điều gì?
Bài thơ tả cảnh đêm thu ở nhà quê và việc nhà thơ uống rượu giải sầu, qua đó bộc lộ nỗi buồn thầm kín của một nhà nho ở ẩn, ưu tư trước thời cuộc.
Câu "Rượu tiếng rằng hay, hay chả mấy" có nghĩa là gì?
Nghĩa là người đời đồn rượu hay, nhưng thực tế nhà thơ thấy rượu chẳng hay bao nhiêu, vì không giúp ông quên được nỗi buồn.
Vì sao nói Nguyễn Khuyến không đạt được kết quả khi uống rượu?
Vì sau mấy chén ông chỉ say nhè, cảnh vật vẫn hiu quạnh, mắt vẫn đỏ hoe và giọng thơ vẫn tự giễu chua chát, tức nỗi buồn chưa hề nguôi.
Trả lời câu hỏi này cần có những ý nào?
Nêu mục đích uống rượu (giải sầu), kết luận không đạt, rồi đưa dẫn chứng: cảnh vật buồn, hai câu kết, hình ảnh mắt đỏ hoe và giọng tự trào.