Trả lời nhanh
Kiến trúc nhà ở đặc trưng của Việt Nam thường được chia thành 4 loại: (1) nhà ở nông thôn truyền thống, (2) nhà ở thành thị (nhà liên kế, nhà chung cư, biệt thự), (3) nhà sàn ở vùng núi và (4) nhà nổi ở vùng sông nước. Mỗi loại hình thành để thích nghi với khí hậu, địa hình và cách sinh sống của từng vùng.
Vì sao nhà ở Việt Nam lại có nhiều loại như vậy?
Nước ta có đồng bằng, miền núi, ven biển, sông ngòi chằng chịt và có nhiều dân tộc cùng sinh sống. Khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, mưa nhiều, có bão lũ. Vì vậy, người dân xây nhà sao cho tránh nóng, tránh ẩm, tránh lũ và tiện cho công việc làm ăn của mình.
Nói cách khác, kiểu nhà ở là “câu trả lời” của con người trước điều kiện tự nhiên và nghề nghiệp ở nơi đó. Hiểu như vậy, em sẽ không phải học thuộc máy móc mà vẫn nhớ được đặc điểm từng loại.
Bốn loại kiến trúc nhà ở đặc trưng
1. Nhà ở nông thôn truyền thống
- Nơi phổ biến: làng quê vùng đồng bằng, tiêu biểu là đồng bằng Bắc Bộ.
- Đặc điểm: thường là nhà một tầng, hay gặp kiểu nhà ba gian (có thể thêm hai chái), khung bằng gỗ, mái lợp ngói hoặc rơm, tranh; nhà quay hướng nam hoặc đông nam để đón mát.
- Không gian xung quanh: có sân, vườn, ao, cổng; nhà bếp, chuồng trại, kho thường làm riêng ở gần nhà chính.
- Lí do: phục vụ sản xuất nông nghiệp (phơi thóc, nuôi gà, lợn, trồng rau) và sinh hoạt của gia đình nhiều thế hệ.
2. Nhà ở thành thị
- Nơi phổ biến: thành phố, thị xã, nơi đất hẹp và dân cư đông.
- Đặc điểm: nhà xây kiên cố bằng gạch, bê tông, thép; thường nhiều tầng; mái bằng hoặc mái dốc.
- Các kiểu thường gặp: nhà liên kế (nhà phố, nhà ống – mặt tiền hẹp, chiều sâu dài, các nhà xây sát nhau), nhà chung cư (nhiều hộ trong một toà nhà cao tầng), nhà biệt thự (nhà riêng, có sân vườn, thiết kế đẹp).
- Lí do: tiết kiệm diện tích đất, thuận tiện đi lại, học tập, làm việc.
3. Nhà sàn
- Nơi phổ biến: vùng núi, trung du, Tây Nguyên, thường gặp ở các dân tộc như Tày, Thái, Mường, Ê-đê, Ba Na…
- Đặc điểm: sàn nhà cao hơn mặt đất, đặt trên hệ cột bằng gỗ hoặc tre; vật liệu lấy từ thiên nhiên như gỗ, tre, nứa, lá; gầm sàn dùng để nuôi gia súc, để củi, nông cụ.
- Lí do: tránh ẩm thấp, tránh thú dữ, côn trùng, hạn chế nước lũ; nền đất dốc vẫn dựng được nhà.
4. Nhà nổi
- Nơi phổ biến: vùng sông nước, nhất là đồng bằng sông Cửu Long, ven sông và hồ.
- Đặc điểm: nhà dựng trên bè hoặc thuyền, nổi trên mặt nước, có phao (thùng, can nhựa, ống tre…) đỡ bên dưới; nhà thường nhỏ, nhẹ.
- Lí do: nước lên xuống nhà vẫn nổi theo; người dân tiện đánh bắt, nuôi cá bè và buôn bán trên sông.
Bảng tóm tắt để ôn nhanh
| Loại nhà | Khu vực | Điểm nhận biết | Lí do chính |
|---|---|---|---|
| Nông thôn truyền thống | Đồng bằng, làng quê | Nhà ba gian, mái ngói/tranh, có sân vườn ao | Phục vụ nông nghiệp, gia đình nhiều thế hệ |
| Thành thị | Thành phố, thị xã | Xây kiên cố, nhiều tầng; nhà phố, chung cư, biệt thự | Tiết kiệm đất, tiện sinh hoạt |
| Nhà sàn | Miền núi, Tây Nguyên | Sàn cao trên cột gỗ, tre | Tránh ẩm, thú dữ, lũ |
| Nhà nổi | Sông nước, Nam Bộ | Nhà trên bè, có phao đỡ | Thích nghi nước lên xuống, làm nghề sông nước |
Mẹo nhớ
Em nhớ theo “bốn nơi – bốn nhà”: làng – nhà ba gian; phố – nhà ống, chung cư; núi – nhà sàn; sông – nhà nổi. Chỉ cần nhớ được nơi ở là suy ra đặc điểm.
Lỗi sai thường gặp
- Tách nhà chung cư, nhà biệt thự thành các loại riêng: trong cách phân loại 4 loại này, chúng đều thuộc nhà ở thành thị.
- Nhầm nhà sàn với nhà nổi: nhà sàn dựng trên cột cắm xuống đất; nhà nổi nằm trên mặt nước nhờ phao hoặc bè.
- Cho rằng nhà nông thôn truyền thống luôn là nhà tranh vách đất: đây chỉ là một dạng; nhiều nhà dùng khung gỗ, mái ngói.
Lưu ý: một số tài liệu có thể chia nhỏ hơn (ví dụ thêm nhà trệt, nhà dài ở Tây Nguyên…). Khi làm bài theo sách giáo khoa, em hãy bám cách chia mà sách và thầy cô em đang dùng; cách chia phổ biến nhất ở lớp 6 là 4 loại như trên.
Bài luyện tập
- Gia đình bạn An ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, sống bằng nghề nuôi cá bè trên sông. Kiểu nhà phù hợp nhất là gì? Vì sao?
Đáp án: nhà nổi, vì nhà nổi theo mực nước lên xuống và thuận tiện cho nghề nuôi cá, đi lại trên sông. - Nêu hai lợi ích của việc làm gầm sàn cao ở nhà sàn.
Đáp án: tránh ẩm thấp, thú dữ và côn trùng; hạn chế nước lũ (có thể thêm: tận dụng gầm để nuôi gia súc, chứa đồ). - Vì sao ở thành phố người ta ưa chuộng xây nhà nhiều tầng và chung cư?
Đáp án: đất đô thị hẹp, đắt đỏ, dân cư đông; nhà nhiều tầng giúp tận dụng không gian, tiết kiệm diện tích đất.
Câu hỏi thường gặp
Kiến trúc nhà ở đặc trưng của Việt Nam gồm những loại nào?
Thường chia thành 4 loại: nhà ở nông thôn truyền thống, nhà ở thành thị (nhà liên kế, chung cư, biệt thự), nhà sàn và nhà nổi.
Nhà sàn thường có ở đâu và vì sao phải làm sàn cao?
Nhà sàn phổ biến ở vùng núi, trung du, Tây Nguyên. Sàn cao giúp tránh ẩm, thú dữ, côn trùng và nước lũ, đồng thời gầm sàn dùng để nuôi gia súc, chứa đồ.
Nhà nổi khác nhà sàn ở điểm nào?
Nhà sàn dựng trên hệ cột cắm xuống đất ở vùng núi; nhà nổi đặt trên bè hoặc phao, nổi theo mực nước ở vùng sông nước như đồng bằng sông Cửu Long.
Nhà chung cư và biệt thự có phải loại nhà riêng không?
Trong cách chia 4 loại, cả hai đều thuộc nhà ở thành thị, cùng với nhà liên kế (nhà phố, nhà ống).