Trả lời nhanh
Trong nhà em có nhiều đồ làm từ vật liệu cơ khí: nồi nhôm, dao, kéo, khung xe đạp bằng thép; chảo gang; dây điện lõi đồng, ổ khoá đồng thau; xô, chậu, ghế bằng chất dẻo; lốp xe, ron cao su. Các vật liệu này thuộc ba nhóm: kim loại đen, kim loại màu và phi kim loại.
Nhắc lại: vật liệu cơ khí gồm những nhóm nào?
Vật liệu cơ khí là các vật liệu dùng để chế tạo chi tiết máy, dụng cụ và đồ dùng. Khi làm bài, em nên chia thành hai nhóm lớn rồi chia nhỏ tiếp, như vậy câu trả lời sẽ rõ ràng và dễ ghi điểm.
- Kim loại đen: hợp kim của sắt và cacbon, gồm thép (cacbon ≤ 2,14%) và gang (cacbon > 2,14%).
- Kim loại màu: các kim loại và hợp kim không phải thép, gang như đồng, nhôm, kẽm, đồng thau (đồng – kẽm), hợp kim nhôm.
- Phi kim loại: chất dẻo (nhiệt dẻo, nhiệt rắn), cao su,…
Bảng kể tên đồ dùng trong nhà theo từng loại vật liệu
| Nhóm vật liệu | Vật liệu | Đồ dùng trong nhà |
|---|---|---|
| Kim loại đen | Thép | Dao làm bếp, kéo, búa, đinh, vít, bản lề, khung xe đạp, khung giường sắt, tủ sắt, bàn ghế khung sắt |
| Gang | Chảo gang, nắp hố ga trước nhà, một số chân bàn đúc, vỉ nướng bằng gang | |
| Kim loại màu | Nhôm và hợp kim nhôm | Nồi, chảo nhôm, khung cửa nhôm kính, thang nhôm, cánh quạt, vỏ nồi cơm điện |
| Đồng | Lõi dây điện, ổ cắm, đầu phích cắm, một số bộ đồ thờ | |
| Đồng thau | Ruột ổ khoá, vòi nước, tay nắm cửa | |
| Phi kim loại | Chất dẻo nhiệt dẻo (PVC, PE, PP…) | Xô, chậu, rổ, hộp đựng thực phẩm, ghế nhựa, ống nước, vỏ dây điện |
| Chất dẻo nhiệt rắn | Tay cầm nồi, vỏ ổ cắm, công tắc điện | |
| Cao su | Lốp xe đạp, xe máy, ron nồi áp suất, dây thun, găng tay cao su |
Vì sao mỗi đồ vật lại chọn vật liệu như vậy?
Đây là phần giúp bài làm của em hay hơn chỉ liệt kê. Mỗi vật liệu được chọn vì tính chất phù hợp với công dụng.
- Dao, kéo bằng thép: thép cứng, bền, có thể tôi để giữ lưỡi sắc; lại dễ rèn, dập thành hình.
- Chảo gang: gang đúc dễ, giữ nhiệt tốt nhưng giòn, không rèn được nên chỉ dùng cho vật đúc sẵn.
- Nồi nhôm: nhôm nhẹ, dẫn nhiệt tốt, ít bị gỉ.
- Dây điện lõi đồng: đồng dẫn điện rất tốt, dễ kéo thành sợi.
- Xô, chậu nhựa: chất dẻo nhẹ, không gỉ, cách điện, dễ tạo hình hàng loạt, giá rẻ.
- Tay cầm nồi, vỏ ổ cắm: chất dẻo nhiệt rắn chịu nhiệt tốt, cách điện, không bị mềm khi nóng.
- Lốp xe, ron: cao su đàn hồi, chống thấm, giảm chấn.
Mẹo nhớ nhanh để phân loại
- Thấy vật bằng sắt (có nam châm hút, dễ gỉ): nghĩ ngay đến thép hoặc gang.
- Kim loại sáng, nhẹ, không bị nam châm hút: thường là nhôm; màu đỏ cam: đồng; màu vàng: đồng thau.
- Nhẹ, không dẫn điện, không gỉ: thường là chất dẻo. Kéo giãn được rồi co lại: cao su.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “kim loại màu” là kim loại có màu sắc. Thực ra đây là tên gọi nhóm kim loại không phải sắt, thép, gang.
- Xếp inox vào kim loại màu. Inox là thép không gỉ (hợp kim của sắt có thêm crôm, niken) nên vẫn thuộc nhóm kim loại đen.
- Kể đồ gỗ, vải, thuỷ tinh như đồ làm từ vật liệu cơ khí. Các vật liệu này không nằm trong các nhóm vật liệu cơ khí em đã học ở trên.
- Chỉ liệt kê tên đồ vật mà không nói làm từ vật liệu gì. Câu hỏi yêu cầu cả đồ dùng lẫn vật liệu.
Mẫu câu trả lời ngắn gọn để ghi vào vở
Một số đồ dùng trong nhà em được làm từ vật liệu cơ khí như sau: dao, kéo, khung xe đạp làm bằng thép (kim loại đen); chảo làm bằng gang (kim loại đen); nồi, khung cửa làm bằng nhôm (kim loại màu); dây điện lõi đồng (kim loại màu); xô, chậu, ghế làm bằng chất dẻo và lốp xe làm bằng cao su (phi kim loại).
Bài luyện tập
Bài 1. Một chiếc ấm đun nước điện có thân bằng inox, tay cầm bằng nhựa, dây điện lõi đồng. Hãy xếp từng bộ phận vào nhóm vật liệu.
Đáp án: thân inox – thép không gỉ, kim loại đen; tay cầm nhựa – phi kim loại (chất dẻo, thường là loại chịu nhiệt); lõi dây điện đồng – kim loại màu; vỏ bọc dây điện – chất dẻo, phi kim loại.
Bài 2. Vì sao không làm chảo rán bằng nhựa mà làm bằng nhôm, gang hoặc thép?
Đáp án: chảo phải chịu nhiệt độ cao và dẫn nhiệt để làm chín thức ăn. Kim loại chịu được nhiệt và dẫn nhiệt tốt, còn chất dẻo thông thường dễ biến dạng, chảy mềm khi nóng.
Bài 3. Hãy kể tên 3 đồ dùng trong phòng học hoặc phòng ngủ của em và nêu vật liệu làm ra chúng.
Gợi ý: bàn học khung thép; quạt trần có cánh nhôm; ổ cắm điện có vỏ chất dẻo và chân cắm bằng đồng. Em có thể chọn đồ vật khác, miễn nêu đúng vật liệu và nhóm.
Câu hỏi thường gặp
Vật liệu cơ khí gồm những nhóm nào?
Gồm kim loại (kim loại đen như thép, gang; kim loại màu như đồng, nhôm và hợp kim của chúng) và phi kim loại (chất dẻo, cao su…).
Inox thuộc kim loại đen hay kim loại màu?
Inox là thép không gỉ, hợp kim của sắt với crôm, niken nên thuộc nhóm kim loại đen.
Nồi nhôm thuộc nhóm vật liệu nào?
Nồi nhôm làm từ nhôm hoặc hợp kim nhôm nên thuộc kim loại màu.
Phân biệt thép và gang dựa vào đâu?
Dựa vào hàm lượng cacbon: thép có cacbon từ 2,14% trở xuống, gang có cacbon trên 2,14%. Thép dẻo, rèn được; gang cứng, giòn, chủ yếu dùng để đúc.