Trả lời nhanh
Đề Ngữ văn 9 Chân trời sáng tạo yêu cầu thảo luận một vấn đề đời sống: những điều cần làm để nơi ta sống trở nên đẹp hơn. Bài nói cần có chào mở, thực trạng một nơi cụ thể, vài việc làm được ngay, một ý phản bác rồi trả lời, và kết bằng việc em nhận trong tuần. Đẹp ở đây gồm sạch, thoáng, yên và cách người trong xóm đối xử với nhau, không chỉ là sơn lại cổng. Bốn bài dưới đây khác độ dài để em chọn khi nói ba phút hoặc khi viết thành bài đủ ý.
Dàn ý cho bài thảo luận
Thảo luận khác bài văn miêu tả. Em đứng trước lớp hoặc trước tổ, nói để người nghe có thể góp ý. Vì thế mỗi ý nên ngắn, có ví dụ nhìn thấy được ở ngõ nhà em, và có chỗ dừng để bạn bắt bẻ.
- Mở: chào, nêu tên vấn đề, nói nơi em chọn là ngõ, khu tập thể, thôn hay sân chung. Một câu vì sao em quan tâm.
- Thực trạng: hai hoặc ba hiện tượng, không liệt kê cả xã. Ví dụ góc cầu thang chất thùng, mương nhỏ tắc sau mưa, ghế đá gãy, đèn hành lang hỏng.
- Vì sao cần làm: ảnh hưởng tới sức khỏe, tới việc đi lại của người già, tới cách khách nhìn xóm. Nói vừa phải, không dọa.
- Việc từng người: phân loại rác tại cửa nhà, tắt đèn sân khi không dùng, không để xe chắn lối, nói nhỏ sau mười giờ đêm, nhặt rác trên đoạn đường em đi học.
- Việc cần cả nhóm: một buổi cuối tuần vét mương hoặc sơn lại hàng rào, lịch trực nhật, một góc cây do từng nhà nhận.
- Phản biện: “việc của tổ dân phố”, “một mình không ăn thua”, “học sinh không có tiền”. Trả lời bằng việc không cần tiền lớn.
- Kết: em nhận một việc trong bảy ngày tới, mời bạn bổ sung, cảm ơn.
Tránh mở bằng định nghĩa từ “đẹp” trong từ điển. Tránh kể mười việc không cái nào có người làm. Một việc có tên người và có thứ Bảy còn thuyết phục hơn một danh sách đẹp.
Bài ngắn: cầu thang chung của khu tập thể
Em chào thầy cô và các bạn. Em muốn nói về cầu thang khu tập thể nơi em ở, vì mỗi ngày em đi qua đó bốn lần và đó là nơi khách bước vào trước khi vào bất cứ căn hộ nào.
Cầu thang không bẩn vì thiếu người quét. Chiều nào cũng có người quét. Cầu thang bẩn vì thùng rác để ngay chiếu nghỉ tầng một, nước rỉ ra bậc, và vì xe đạp dựng chắn một nửa lối. Tối thứ Bảy, tiếng loa kéo đến hơn mười một giờ, ông bà tầng trên không ngủ được. Em không đổ hết cho một nhà. Mỗi nhà góp một thói quen nhỏ.
Em nghĩ có ba việc làm tuần này, không cần họp dài. Một, chuyển thùng vào hốc tường đã có sẵn, lót một mẹt để nước không chảy xuống bậc. Hai, kẻ một vạch bằng phấn, xe để phía trong vạch, lối giữa để người đi. Ba, sau mười giờ thì hạ loa, tai nghe nếu còn muốn nghe nhạc. Ba việc ấy không làm khu thành công viên. Chúng làm cho người già bước xuống không phải vịn tường tránh vũng và tránh ghi-đông xe.
Bạn có thể bảo khu đã có bảo vệ. Bảo vệ không ở từng chiếu nghỉ. Phần chiếu nghỉ là phần nhà mình bước qua. Em nhận cuối tuần này kê lại thùng cùng bác tổ trưởng nếu bác đồng ý, và nhắc bố mẹ em để xe đúng vạch. Em muốn nghe bạn nào ở chung cư hoặc ở ngõ có cách khác. Em cảm ơn mọi người đã nghe.
Bài vừa: con mương cuối ngõ sau mỗi trận mưa
Em chào thầy cô và các bạn. Vấn đề em đưa ra thảo luận là những điều cần làm để nơi ta sống trở nên đẹp hơn. Nơi em chọn không phải cả phường. Em chọn đoạn mương đất dài khoảng ba mươi mét cuối ngõ, chỗ em vẫn dắt xe qua khi tan học.
Mùa khô, đoạn ấy chỉ xấu vì cỏ và túi nilon mắc vào bụi. Mùa mưa, nước không chạy, muỗi nhiều, mùi bốc lên đến hiên nhà thứ năm. Người lớn nói chờ máy của phường. Em đồng ý phần nạo bằng máy không phải việc của học sinh. Phần làm trước khi máy đến thì nhà nào cũng có tay.
Em tách hai loại việc. Việc không tốn tiền: mỗi nhà không xả túi rác ra miệng mương, không đổ đất thừa khi cải tạo sân. Tối chủ nhật, bốn nhà gần nhất dùng cuốc có sẵn, moi rác mắc ở đoạn cống miệng, cho vào bao, để đúng chỗ xe rác dừng sáng thứ Hai. Việc cần người lớn: xin tổ dân phố một buổi, mượn xe rùa, chặt bụt gai để lối đi rộng bằng vai. Học sinh kéo cỏ và gom lá, không xuống lòng mương nếu nước còn sâu.
Đẹp sau buổi ấy sẽ rất bình thường: hết mùi, hết vũng trước cửa, bà cụ đi chợ không phải vòng qua đường cái. Em không hứa trồng hoa giấy trong một tuần. Hoa để sau, khi lòng mương đã thông. Trồng hoa mà nước vẫn ứ thì hoa chết và mọi người hết muốn làm lần sau.
Có ý nói học sinh bàn chuyện này là làm màu. Em nghĩ làm màu là nói cho hay rồi thứ Bảy ở nhà. Bài của em xin một việc kiểm được: tối chủ nhật này em có mặt ở miệng cống, mang theo bao và găng của mẹ. Bạn nào ở ngõ khác thì đổi mương thành bãi rác tạm hoặc thành góc sân trường. Cấu trúc vẫn vậy: một nơi, một việc tuần này, một việc phải nhờ người lớn. Em mời các bạn bổ sung chỗ em chưa nghĩ tới. Em cảm ơn.
Bài dài: đẹp còn là cách nhà bên đối xử với nhau
Em chào thầy cô và các bạn. Em thảo luận về những điều cần làm để nơi ta sống trở nên đẹp hơn. Em ở một ngõ cụt, hai dãy nhà nhìn nhau, cuối ngõ là sân trống vừa đủ một trận cầu. Em chọn ngõ này vì “đẹp” nếu chỉ hiểu là sạch thì chưa đủ. Ngõ sạch mà nhà nào cũng đóng cửa, không ai biết nhà bên có người ốm, thì với em ngõ ấy vẫn chưa đáng ở.
Trước hết là phần nhìn thấy. Góc sân trống hiện để vật liệu xây dựng của một nhà đã xây xong từ tháng trước. Gạch vỡ chiếm chỗ các em nhỏ hay đá bóng. Trên tường ngõ có vài dòng viết bằng sơn. Đèn gắn ở trụ điện chập chờn, tối thì cả ngõ tối theo. Không có gì là thảm họa. Cộng lại thì ngõ trông như chưa có chủ.
Phần khó nói hơn là tiếng và cách cư xử. Trưa hè, máy cắt gạch của thợ thuê chạy đúng giờ người già ngủ. Họ không cố tình. Không ai ra nói sớm, đến khi bực thì nói to, rồi hai nhà tránh mặt cả tuần. Một lần ống nước nhà em vỡ, chính bác hàng xóm có máy cắt ấy mang cờ-lê sang khóa van trước khi bố em về. Em nhớ việc ấy hơn là nhớ bực mình buổi trưa. Nên khi bàn “làm đẹp nơi ở”, em không muốn bài nói chỉ toàn cấm đoán.
Em đề nghị một gói nhỏ, làm trong một tháng, ghi ra giấy dán ở trụ điện chứ không lập hội. Tuần một: nhà có gạch thừa chuyển vào sân riêng hoặc cho người cần, trả sân bóng. Tuần hai: tối thứ Bảy, ai rảnh thì mang chổi, quét từ cửa mình đến giữa ngõ, không phân công dài dòng. Tuần ba: xin điện lực hoặc tổ dân phố xem lại bóng đèn; trong lúc chờ, mỗi nhà để một bóng hiên đủ sáng bậc thềm của mình. Tuần bốn: sơn lại mảng tường bị viết bậy, dùng sơn tường còn dư, không cần một màu hoàn hảo. Song song, một quy ước nói miệng: thợ ồn thì làm trước mười một giờ trưa và sau hai giờ chiều. Ai cần khoan ngoài giờ thì sang nói một câu từ hôm trước.
Em đoán có bạn sẽ nói: chuyện vật liệu và thợ là chuyện người lớn, học sinh thảo luận cho có bài. Đúng là em không ký được hợp đồng sơn. Em làm được ba việc khác. Em không vứt thêm bất cứ thứ gì ra sân bóng. Em nhắc em họ đừng viết lên tường. Và em sang nói cảm ơn bác đã khóa van hôm ống nước vỡ, nhân tiện hỏi xem gạch còn để đến bao giờ. Câu hỏi ấy lịch sự hơn là viết đơn tố. Nếu bác chưa chuyển được, em biết lý do, không đứng giữa ngõ phán.
Một ý nữa em muốn cả lớp phản biện. Có người bảo nơi ở đẹp là phải có cây cảnh, ghế đá, biển tên đường. Em thích cây, nhưng ngõ cụt thiếu chỗ. Một chậu trước cửa từng nhà, loại cây chịu được khói bếp, vẫn hơn một kế hoạch công viên không có đất. Ghế đá để khi sân đã trống. Làm ngược thứ tự thì ghế đặt lên đống gạch, một tuần sau gãy, mọi người bảo “làm cũng vô ích”.
Em kết lại bằng việc của chính em trong bảy ngày: nói chuyện với bác hàng xóm về đống gạch, quét đoạn từ cửa nhà em đến giữa ngõ vào thứ Bảy, và không mở loa ngoài ban công. Em không đại diện được cả ngõ. Em đại diện được thói quen của nhà em. Nếu mỗi bài thảo luận trong lớp hôm nay cũng chốt một việc kiểm được ở nơi bạn ấy ở, thì bài này không dừng ở tiết học. Em mong các bạn chỉ giúp chỗ lập luận còn hổng. Em cảm ơn thầy cô và các bạn đã nghe.
Bài trao đổi: khi bạn nói việc ấy là của phường
Em chào cả lớp. Em không đọc lại một bài dài. Em muốn thử đúng hình thức thảo luận: em nêu ý, bạn phản đối, em trả lời.
Ý của em: nơi ta sống đẹp hơn nếu mỗi nhà nhận một mét vuông trước cửa. Mét ấy gồm bậc thềm không rêu trơn, không để rác qua đêm, và một chậu cây nếu nhà có nắng. Phường lo đường lớn. Mét trước cửa thì chủ nhà nhìn thấy mỗi sáng.
Giả sử bạn Minh nói: “Nhà mình thuê, chủ nhà không cho đục bậc, mình sửa là mất tiền cọc. Học sinh không nên khuyên người thuê làm việc của chủ.” Em nhận ý này đúng một nửa. Người thuê không đục nền, không sơn tường ngoài khi hợp đồng cấm. Người thuê vẫn không xả nước bẩn xuống bậc, vẫn nhắc bạn cùng phòng đừng để túi rác qua đêm, vẫn nhấc thùng vào góc để lối xe lăn của cụ tầng một không vướng. Những việc ấy không động đến tiền cọc.
Giả sử bạn Lan nói: “Ngõ em toàn người già, không ai quét nổi.” Thì việc của người trẻ trong ngõ ấy không phải thiết kế vườn. Việc là mỗi tuần một lần, hai bạn đi học về mang chổi quét hộ đoạn dốc, và báo tổ trưởng chỗ gạch vỡ để người lớn gọi thợ. Đẹp ở ngõ người già là đường không trơn và có người trẻ xuất hiện, không phải là bồn hoa nhiều tầng.
Em chốt: thảo luận không phải để tìm một giải pháp cho mọi nơi. Cùng một đề “nơi ta sống trở nên đẹp hơn”, nhà thuê, ngõ người già và khu tập thể có ba danh sách việc khác nhau. Điểm chung chỉ là việc ấy có người làm trong tuần này và không đẩy hết cho một cơ quan ở xa. Em cảm ơn Minh và Lan, dù hôm nay hai bạn là ý em tạm đặt ra để lớp tập phản biện. Khi thảo luận thật, em sẽ nhường micro chứ không tự đóng cả hai vai.
Cách chỉnh bài trước khi đứng dậy nói
Đọc thành tiếng một lần. Chỗ nào em phải hít hơi giữa câu thì câu ấy dài quá, hãy cắt. Bỏ các từ “vô cùng, hết sức, thiết nghĩ” nếu phía sau chưa có việc cụ thể. Giữ tên gọi trung tính: bác tổ trưởng, nhà cạnh, các em nhỏ. Không nêu tên một người trong ngõ để chê giữa lớp. Thảo luận về nơi ở mà chỉ mặt hàng xóm thì bài đúng ý đẹp nhưng cách làm thì không đẹp.
Nếu thầy cô giới hạn ba phút, dùng bài cầu thang. Nếu được năm đến bảy phút, dùng bài mương hoặc bài ngõ cụt và cắt bớt tuần ba, tuần bốn. Bài trao đổi chỉ dùng khi lớp thật sự có lượt phản biện. Viết vào vở thì xuống dòng theo các ý mở, thực trạng, việc làm, phản biện, kết, để người chấm thấy đủ phần của một bài thảo luận chứ không phải một bài văn tả cảnh ngõ.
Câu hỏi thường gặp
Đề thảo luận nơi ta sống trở nên đẹp hơn thuộc lớp mấy?
Ngữ văn 9, sách Chân trời sáng tạo. Dạng bài là thảo luận một vấn đề đời sống em quan tâm.
Bài thảo luận cần những phần nào?
Mở để nêu vấn đề, nêu thực trạng một nơi cụ thể, đề xuất việc làm được ngay, trả lời một ý trái, kết bằng việc em nhận trong tuần.
“Đẹp hơn” trong đề chỉ là sạch sẽ phải không?
Sạch là một phần. Đề còn gồm lối đi an toàn, chỗ sinh hoạt chung và cách hàng xóm đối xử với nhau.
Nếu chỉ được nói ba phút thì nên cắt ý nào?
Giữ một nơi, một thực trạng, ba việc và một câu em nhận làm. Bỏ danh sách dài và bỏ phần phản biện nếu hết giờ.
Có nên nêu tên hàng xóm khi kể chuyện ngõ không?
Không nên. Kể việc, không chỉ mặt người. Thảo luận về nếp sống mà làm xấu một người cụ thể thì trái mục đích bài.