Trả lời nhanh
Quang Trung – Nguyễn Huệ (1753–1792) là người anh hùng áo vải đất Tây Sơn, nhà quân sự thiên tài của dân tộc. Ông cùng anh em khởi nghĩa Tây Sơn (1771), đánh tan 5 vạn quân Xiêm ở Rạch Gầm – Xoài Mút (1785) và đại phá 29 vạn quân Thanh ở Ngọc Hồi – Đống Đa dịp Tết Kỷ Dậu (1789). Sau chiến thắng, vua Quang Trung ban nhiều chính sách tiến bộ như khuyến nông, mở trường học và đề cao chữ Nôm.
Câu hỏi “Chia sẻ những hiểu biết của em về người anh hùng Quang Trung – Nguyễn Huệ” yêu cầu gì?
Đây là câu hỏi ở phần Trước khi đọc văn bản Quang Trung đại phá quân Thanh (trích hồi thứ mười bốn tiểu thuyết chương hồi Hoàng Lê nhất thống chí của nhóm tác giả Ngô gia văn phái) trong Ngữ văn 8 bộ Kết nối tri thức. Câu hỏi không kiểm tra em thuộc bao nhiêu mốc năm, mà giúp em huy động những gì đã biết từ môn Lịch sử, từ sách báo, phim ảnh hay lễ hội để bước vào văn bản dễ dàng hơn.
Một câu trả lời tốt nên có ba ý: Quang Trung là ai (thân thế, quê hương), ông đã làm được gì (những chiến công tiêu biểu, nhất là trận đánh quân Thanh) và em nghĩ gì về ông (phẩm chất, bài học). Em có thể trình bày bằng lời nói trong khoảng 1–2 phút hoặc viết thành một đoạn văn ngắn.
Những hiểu biết cơ bản về Quang Trung – Nguyễn Huệ
Thân thế và quê hương
- Nguyễn Huệ sinh năm 1753 tại ấp Tây Sơn, phủ Quy Nhơn (vùng đất Bình Định xưa, nay thuộc tỉnh Gia Lai). Ông là em của Nguyễn Nhạc; cùng với Nguyễn Lữ, ba người thường được gọi chung là “anh em Tây Sơn”.
- Xuất thân từ một gia đình nông dân, ông được người đời trân trọng gọi là “người anh hùng áo vải”.
- Năm 1788, ông lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu Quang Trung. Ông mất năm 1792 khi mới khoảng 40 tuổi, để lại nhiều dự định lớn còn dang dở.
Những chiến công tiêu biểu
| Thời gian | Sự kiện | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 1771 | Ba anh em Tây Sơn dựng cờ khởi nghĩa | Mở đầu phong trào nông dân lớn nhất thế kỉ XVIII |
| Đầu năm 1785 | Trận Rạch Gầm – Xoài Mút trên sông Tiền, đánh tan khoảng 5 vạn quân Xiêm | Bảo vệ vùng đất phía Nam, thể hiện tài dùng mai phục trên sông |
| 1786 | Tiến quân ra Bắc, lật đổ chính quyền họ Trịnh | Xóa bỏ ranh giới chia cắt Đàng Trong – Đàng Ngoài, tạo cơ sở thống nhất đất nước |
| Cuối 1788 – đầu 1789 | Lên ngôi hoàng đế ở Phú Xuân, thần tốc ra Bắc, đại phá 29 vạn quân Thanh | Bảo vệ vững chắc độc lập dân tộc, một trong những chiến thắng chống ngoại xâm vĩ đại nhất |
Chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa (Tết Kỷ Dậu 1789)
Khi vua Lê Chiêu Thống cầu cứu nhà Thanh, khoảng 29 vạn quân Thanh do Tôn Sĩ Nghị chỉ huy kéo vào nước ta và chiếm Thăng Long. Nghe tin, Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế ngày 22/12/1788 rồi lập tức tiến quân ra Bắc. Trên đường đi, ông tuyển thêm quân ở Nghệ An, duyệt binh ở Thanh Hóa, rồi tập kết ở Tam Điệp. Tại đây, ông cho quân sĩ ăn Tết trước và hẹn đến ngày mùng 7 Tết sẽ vào Thăng Long mở tiệc ăn mừng.
Đêm 30 Tết, quân Tây Sơn chia làm nhiều đạo tiến công. Đêm mùng 3 Tết, quân ta vây và hạ đồn Hà Hồi. Rạng sáng mùng 5 Tết, quân Tây Sơn đánh mạnh vào đồn Ngọc Hồi, đồng thời một cánh quân khác đánh vào Đống Đa. Quân Thanh tan vỡ, Tôn Sĩ Nghị hoảng sợ bỏ chạy. Trưa mùng 5 Tết, vua Quang Trung tiến vào Thăng Long, sớm hơn hai ngày so với lời hẹn.
Những chính sách sau chiến thắng
- Chiếu khuyến nông: kêu gọi dân phiêu tán trở về quê, khai hoang ruộng bỏ hoang, khôi phục sản xuất.
- Chiếu lập học: khuyến khích mở trường ở làng xã; mời La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp lập Viện Sùng chính để dịch sách chữ Hán ra chữ Nôm.
- Đề cao chữ Nôm: dùng chữ Nôm trong chiếu chỉ, văn bản nhà nước, khẳng định ý thức tự chủ về văn hóa.
- Mở cửa buôn bán: đề nghị nhà Thanh mở cửa ải, lập chợ biên giới để hàng hóa lưu thông.
Bài nói mẫu: Chia sẻ hiểu biết về Quang Trung – Nguyễn Huệ
Dưới đây là hai cách trình bày để em tham khảo, một bản ngắn để nói trước lớp và một bản dài hơn để viết vào vở chuẩn bị bài.
Bài nói ngắn (khoảng 1 phút)
Em xin chia sẻ về người anh hùng Quang Trung – Nguyễn Huệ. Ông sinh năm 1753 ở đất Tây Sơn, xuất thân nông dân nên được gọi là “người anh hùng áo vải”. Cùng các anh, ông lãnh đạo khởi nghĩa Tây Sơn, đánh tan quân Xiêm ở Rạch Gầm – Xoài Mút năm 1785. Chiến công em nhớ nhất là mùa xuân năm 1789, chỉ trong mấy ngày Tết, ông đã chỉ huy quân sĩ đại phá 29 vạn quân Thanh ở Ngọc Hồi – Đống Đa và tiến vào Thăng Long sớm hơn lời hẹn. Em khâm phục ông vì lòng yêu nước, tài cầm quân thần tốc và sự quyết đoán. Em sẽ học tập thật tốt để xứng đáng với những người anh hùng của dân tộc.
Đoạn văn chuẩn bị bài (khoảng 200 chữ)
Mỗi dịp Tết đến, em lại nhớ tới câu chuyện về vua Quang Trung “ăn Tết sớm” rồi thần tốc ra Bắc đánh giặc. Quang Trung tên thật là Nguyễn Huệ, sinh năm 1753, là một trong ba anh em lãnh đạo phong trào Tây Sơn. Ông là vị tướng tài ba, cầm quân thần tốc: năm 1785, ông dùng thế trận mai phục trên sông Tiền để tiêu diệt quân Xiêm; năm 1786, ông ra Bắc lật đổ họ Trịnh. Khi quân Thanh sang xâm lược, ông lên ngôi hoàng đế, hành quân hàng trăm cây số từ Phú Xuân ra Bắc, vừa đi vừa tuyển quân. Chỉ trong năm ngày đầu xuân Kỷ Dậu, quân Tây Sơn đã quét sạch quân xâm lược. Không chỉ giỏi đánh giặc, ông còn là nhà trị nước có tầm nhìn: ban chiếu khuyến nông, mở trường học, coi trọng chữ Nôm. Đến nay, ngày mùng 5 Tết, người dân Hà Nội vẫn tổ chức lễ hội Gò Đống Đa để tưởng nhớ ông. Em tự hào vì dân tộc mình có một người anh hùng như thế và mong được đọc thêm về những trận đánh của ông.
Liên hệ với văn bản Quang Trung đại phá quân Thanh
Những hiểu biết trên giúp em đọc văn bản có định hướng. Khi đọc, em nên chú ý:
- Hình tượng người anh hùng: hành động mạnh mẽ, quyết đoán khi nghe tin giặc chiếm Thăng Long; lời dụ quân sĩ thể hiện lòng yêu nước và ý thức về chủ quyền; trí tuệ sáng suốt khi nhận định tình hình địch – ta; tài dụng binh như thần trong trận đánh.
- Thái độ của tác giả: nhóm Ngô gia văn phái vốn trung thành với nhà Lê, nhưng vẫn tôn trọng sự thật lịch sử và tái hiện chân thực chiến công của Quang Trung. Đây là điểm thú vị khi phân tích tác phẩm.
- Sự đối lập: khí thế của quân Tây Sơn tương phản với sự tháo chạy hỗn loạn của quân Thanh và số phận thảm hại của vua tôi Lê Chiêu Thống.
- Đặc điểm truyện lịch sử: cốt truyện dựa trên sự kiện có thật, nhân vật là người thật, lời kể theo trình tự thời gian, có xen miêu tả chi tiết.
Gợi ý cách chuẩn bị và lỗi thường gặp
- Chọn lọc thông tin: không cần kể hết mọi mốc năm; chọn 2–3 sự kiện tiêu biểu và nói rõ một chiến công em ấn tượng nhất.
- Dùng số liệu chính xác: quân Thanh khoảng 29 vạn (290 000 người), chiến thắng diễn ra dịp Tết Kỷ Dậu 1789. Tránh nhầm với trận Bạch Đằng (thời Trần) hay chiến thắng Chi Lăng (thời Lê sơ).
- Thể hiện cảm xúc riêng: kết thúc bằng một câu nêu suy nghĩ của em, ví dụ niềm tự hào hoặc bài học về lòng yêu nước.
- Nêu nguồn hiểu biết: nói em biết từ sách Lịch sử, chuyến tham quan Bảo tàng Quang Trung, phim hay lễ hội Gò Đống Đa sẽ làm phần chia sẻ tự nhiên, thuyết phục hơn.
Lỗi hay gặp là nhầm Nguyễn Huệ với Nguyễn Nhạc (người anh cả, xưng Thái Đức hoàng đế) hoặc cho rằng Quang Trung lập ra nhà Nguyễn. Thực tế, nhà Nguyễn do Nguyễn Ánh (Gia Long) lập năm 1802, sau khi triều Tây Sơn sụp đổ.
Câu hỏi thường gặp
Quang Trung – Nguyễn Huệ sinh năm nào, quê ở đâu?
Nguyễn Huệ sinh năm 1753 tại ấp Tây Sơn, phủ Quy Nhơn (vùng Bình Định xưa, nay thuộc tỉnh Gia Lai), mất năm 1792.
Vì sao Quang Trung được gọi là người anh hùng áo vải?
Vì ông xuất thân từ nông dân, không thuộc dòng dõi quý tộc, nhưng đã lãnh đạo nhân dân lập nên những chiến công lẫy lừng chống ngoại xâm.
Vua Quang Trung đánh tan bao nhiêu quân Thanh?
Khoảng 29 vạn quân Thanh do Tôn Sĩ Nghị chỉ huy đã bị đánh tan trong chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa dịp Tết Kỷ Dậu năm 1789.
Văn bản Quang Trung đại phá quân Thanh của ai?
Văn bản trích hồi thứ mười bốn của Hoàng Lê nhất thống chí, tiểu thuyết chương hồi do nhóm tác giả Ngô gia văn phái viết.
Lễ hội Gò Đống Đa diễn ra vào ngày nào?
Lễ hội được tổ chức vào ngày mùng 5 Tết Nguyên đán hằng năm tại Hà Nội để kỉ niệm chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa.