Trả lời nhanh
Phần Thực hành tiếng Việt trang 113 (Ngữ văn 6, Kết nối tri thức, tập 1) tập trung vào biện pháp tu từ trong đoạn văn tả biển: ẩn dụ và so sánh. Em cần chỉ ra từ ngữ dùng làm ẩn dụ, nói rõ nó gợi hình ảnh gì, phân tích hiệu quả diễn đạt, rồi tự viết một đoạn văn ngắn tả cảnh biển có dùng ít nhất một biện pháp tu từ.
Ôn nhanh kiến thức cần dùng
Trước khi làm bài, em hãy nắm chắc hai khái niệm sau, vì hầu hết câu hỏi của phần này đều xoay quanh chúng.
| Biện pháp | Cách nhận biết | Ví dụ tự đặt |
|---|---|---|
| So sánh | Có hai sự vật đặt cạnh nhau và có từ so sánh (như, tựa, giống, bao nhiêu…bấy nhiêu) | Mặt hồ phẳng lặng như một tấm gương lớn. |
| Ẩn dụ | Gọi tên sự vật này bằng tên sự vật khác có nét tương đồng, không có từ so sánh | Những ngọn đèn đường thức suốt đêm để canh giấc ngủ phố phường. |
Điểm khác biệt quan trọng: so sánh luôn để lộ cả hai vế, còn ẩn dụ giấu đi vế được so sánh và chỉ để lại hình ảnh dùng thay thế.
Gợi ý làm câu hỏi về ẩn dụ trong đoạn tả mặt trời mọc trên biển
Đoạn văn được trích từ bài Cô Tô của nhà văn Nguyễn Tuân. Khi gặp các hình ảnh như quả trứng hồng hào thăm thẳm, mâm bạc, mâm bể, chất bạc nén, em làm theo ba bước:
- Gọi tên đối tượng thật: quả trứng hồng chính là mặt trời lúc mới nhô lên; mâm bạc, mâm bể gợi mặt biển rộng và sáng.
- Tìm nét giống nhau: mặt trời tròn, đỏ hồng như quả trứng; mặt biển phẳng, loáng ánh nắng như chiếc mâm bằng bạc.
- Nêu tác dụng: hình ảnh giúp ta thấy cảnh bình minh vừa rực rỡ vừa lớn lao, đồng thời cho thấy cái nhìn say mê của người viết trước vẻ đẹp biển đảo.
Hình ảnh chất bạc nén là cách nói gợi sự giàu có, đầy đặn của vùng biển, nên ngoài vẻ đẹp thị giác nó còn mang nghĩa trù phú.
Gợi ý làm câu hỏi về cảnh sau bão
- Khi miêu tả cơn bão, tác giả dùng so sánh để người đọc hình dung được sức mạnh khốc liệt của gió biển.
- Từ như hỏa lực được dùng theo lối ẩn dụ, biến sức gió thành sức công phá của vũ khí, làm cơn bão hiện lên dữ dội hơn.
- Hình ảnh chân trời, ngấn bể sạch như tấm kính lau hết mây hết bụi cho thấy bầu trời sau bão trong veo, tinh khiết. Em nói rõ tác dụng: tạo cảm giác nhẹ nhõm, trong trẻo sau những giờ phút dữ dội.
Lưu ý khi trình bày: mỗi ý chỉ cần một đến hai câu, đủ ba phần là biện pháp gì, ở từ ngữ nào, tạo hiệu quả gì.
Gợi ý viết đoạn văn tả cảnh biển có dùng biện pháp tu từ
Bài tập viết đoạn yêu cầu em dựa vào quan sát hoặc trí nhớ về một bãi biển. Em có thể tham khảo đoạn mẫu sau, rồi thay bằng cảm nhận của riêng mình để bài văn có nét riêng:
Sáng sớm ở biển Quy Nhơn, mặt nước lặng như tấm lụa xanh vừa được giặt sạch. Những con sóng nhỏ chạy vào bờ, rón rén liếm lên cát như đàn mèo con. Xa xa, mấy chiếc thuyền đánh cá cắm lá cờ nhỏ, chấm vào chân trời những nét đỏ. Gió thổi qua mang vị mặn mòi của muối, khiến em thấy lòng nhẹ hẳn.
Trong đoạn trên có hai phép so sánh (lụa, mèo con) và một ẩn dụ nhẹ (chấm vào chân trời những nét đỏ). Khi viết, em nên dùng từ ngữ chính xác, đừng ép đưa quá nhiều biện pháp vào cùng một câu.
Lỗi sai thường gặp
- Gọi mọi hình ảnh đẹp là ẩn dụ, trong khi câu có từ như vẫn là so sánh.
- Chỉ chép lại từ ngữ mà không giải thích nét tương đồng giữa hai sự vật.
- Viết tác dụng quá chung chung như “làm câu văn hay hơn” mà không nói rõ hay ở chỗ nào.
- Đoạn văn mẫu viết dài nhưng không có hình ảnh tu từ nào, nên không đáp ứng yêu cầu bài tập.
Mẹo ghi nhớ
Có thể nhớ nhanh bằng câu: “Có từ như là so sánh, giấu vế thì gọi ẩn dụ”. Khi làm bài, hãy khoanh tròn từ so sánh (nếu có) trước, vì nó là dấu hiệu dễ thấy nhất.
Bài luyện tập có đáp án
- Xác định biện pháp tu từ trong câu: “Cánh đồng lúa chín là tấm thảm vàng trải đến tận chân trời.” Đáp án: ẩn dụ (hoặc so sánh ngầm), vì cánh đồng lúa chín được gọi là tấm thảm vàng dựa trên nét giống về màu sắc và độ trải rộng.
- Câu “Biển hiền như một người mẹ” dùng biện pháp nào? Đáp án: so sánh, vì có từ như nối hai vế biển và người mẹ.
- Viết một câu tả bầu trời sau cơn mưa có dùng ẩn dụ. Gợi ý: Sau cơn mưa, bầu trời mở ra khung cửa xanh thẳm cho nắng ùa vào.
Em cũng có thể xem thêm bài Soạn bài Thực hành tiếng Việt trang 113 phiên bản đầy đủ để đối chiếu cách trình bày, hoặc luyện thêm với 12 câu trắc nghiệm Thực hành tiếng Việt trang 113.
Câu hỏi thường gặp
Phần Thực hành tiếng Việt trang 113 lớp 6 học nội dung gì?
Phần này ôn và vận dụng biện pháp tu từ ẩn dụ và so sánh trong các đoạn văn miêu tả cảnh biển, kèm bài tập viết đoạn văn ngắn.
Làm sao phân biệt ẩn dụ và so sánh?
So sánh có đủ hai vế và thường có từ như, tựa, giống; ẩn dụ chỉ gọi tên sự vật này bằng sự vật khác có nét tương đồng, không có từ so sánh.
Khi phân tích tác dụng của biện pháp tu từ cần nêu những ý nào?
Nêu rõ biện pháp gì, ở từ ngữ nào, gợi hình ảnh hay cảm xúc gì và thể hiện cái nhìn của người viết như thế nào.