Trả lời nhanh
Số dân châu Phi tăng rất nhanh từ những năm 50 của thế kỉ XX (giữa thế kỉ XX). Từ thời điểm này, tỉ suất sinh vẫn rất cao trong khi tỉ suất tử giảm nhờ y tế tiến bộ và đời sống cải thiện, nên gia tăng tự nhiên lớn. Châu Phi vì thế có dân số tăng nhanh nhất thế giới.
Hiểu đúng câu hỏi
Câu hỏi này thuộc phần dân cư – xã hội châu Phi trong Địa lí 7. Đề thường cho dạng điền khuyết hoặc trắc nghiệm các mốc thời gian “những năm 50, 60, 70, 80 của thế kỉ XX”. Nếu đề của em có bốn mốc như vậy, hãy chọn mốc những năm 50 của thế kỉ XX.
Cách nhớ: dân số châu Phi bắt đầu “bùng nổ” ngay sau Chiến tranh thế giới thứ hai, trước cả “Năm châu Phi” (1960) khi hàng loạt nước giành độc lập.
Vì sao dân số châu Phi tăng nhanh từ giữa thế kỉ XX?
- Tỉ suất sinh cao kéo dài: nhiều quốc gia còn tập quán sinh nhiều con, nông nghiệp cần nhiều lao động, trình độ dân trí và kế hoạch hoá gia đình chưa phổ biến.
- Tỉ suất tử giảm: y tế, tiêm chủng, phòng chống dịch bệnh phát triển hơn trước, nên người dân sống lâu hơn, trẻ em ít tử vong hơn.
- Bối cảnh lịch sử: sau khi giành độc lập, nhiều nước ổn định hơn và có điều kiện cải thiện đời sống.
Gia tăng tự nhiên = tỉ suất sinh − tỉ suất tử. Khi sinh còn cao mà tử giảm nhanh, khoảng cách giữa hai chỉ số lớn dần và dân số tăng vọt.
Mức tăng thể hiện thế nào?
Giữa thế kỉ XX, châu Phi chỉ có khoảng hơn 200 triệu người. Đến nay dân số đã vượt 1,3 tỉ người, tức tăng gấp khoảng 6 lần trong chưa đầy một thế kỉ. Tốc độ tăng dân số của châu Phi hiện cao hơn mức trung bình của thế giới và cao hơn hầu hết các châu lục khác.
Hệ quả của dân số tăng nhanh
| Lĩnh vực | Tác động |
|---|---|
| Kinh tế | Tăng trưởng kinh tế khó theo kịp tăng dân số, thu nhập bình quân đầu người thấp |
| Xã hội | Thiếu việc làm, thiếu lương thực, giáo dục và y tế quá tải |
| Môi trường | Khai thác rừng, đất, nước quá mức; hoang mạc hoá, suy thoái đất |
| Đô thị | Dân di cư vào thành phố, đô thị hoá tự phát, nhiều khu nhà ổ chuột |
Tuy nhiên, dân số trẻ đông cũng là tiềm năng về lực lượng lao động nếu được đầu tư giáo dục và đào tạo nghề.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm với mốc 1960 (“Năm châu Phi”): đó là mốc chính trị – giành độc lập, không phải mốc bắt đầu bùng nổ dân số.
- Cho rằng dân số tăng nhanh chỉ vì tỉ suất sinh tăng. Thực tế tỉ suất sinh vốn cao, còn tỉ suất tử giảm mới là yếu tố làm khoảng cách mở rộng.
- Nhầm “dân số đông nhất” với “dân số tăng nhanh nhất”: châu Á đông nhất, còn châu Phi tăng nhanh nhất.
Luyện tập có đáp án
- Điền khuyết: “Dân số châu Phi tăng rất nhanh từ những năm … của thế kỉ XX, chủ yếu do tỉ suất … còn cao và tỉ suất … giảm.”
Đáp án: 50; sinh; tử. - Tính toán (số liệu tự đặt làm ví dụ): một quốc gia châu Phi có tỉ suất sinh 35‰, tỉ suất tử 9‰. Tính tỉ lệ gia tăng tự nhiên.
Đáp án: 35 − 9 = 26‰, tức 2,6%/năm. - Tự luận ngắn: nêu hai biện pháp giúp giảm sức ép dân số ở châu Phi.
Gợi ý: đẩy mạnh giáo dục, nhất là cho nữ giới; phổ biến kế hoạch hoá gia đình; phát triển kinh tế, tạo việc làm.
Câu hỏi thường gặp
Số dân châu Phi tăng rất nhanh từ những năm nào?
Từ những năm 50 của thế kỉ XX. Khi đó tỉ suất sinh vẫn cao còn tỉ suất tử giảm, khiến gia tăng tự nhiên lớn.
Nguyên nhân chính khiến dân số châu Phi tăng nhanh là gì?
Tỉ suất sinh cao kéo dài kết hợp với tỉ suất tử giảm nhờ y tế và đời sống cải thiện, nên mức gia tăng tự nhiên rất lớn.
Dân số tăng nhanh gây khó khăn gì cho châu Phi?
Gây sức ép lên lương thực, việc làm, giáo dục, y tế, đồng thời làm suy thoái môi trường và đô thị hoá tự phát.
Châu Phi có đông dân nhất thế giới không?
Không. Châu Á đông dân nhất, nhưng châu Phi là châu lục có tốc độ tăng dân số thuộc loại nhanh nhất thế giới.