Viết phương trình hoá học của một số phản ứng một chiều mà em biết
Lớp 11Hóa học

Viết phương trình hoá học của một số phản ứng một chiều mà em biết

Trả lời nhanh

Phản ứng một chiều là phản ứng chỉ xảy ra theo một chiều, từ chất tham gia tạo thành sản phẩm, được viết bằng mũi tên một chiều (→). Ví dụ: 2KClO3 → 2KCl + 3O2 (xúc tác MnO2, t°); NaCl + AgNO3 → AgCl↓ + NaNO3; HCl + NaOH → NaCl + H2O; CaCO3 + 2HCl → CaCl2 + H2O + CO2↑. Trong các phản ứng này sản phẩm tách khỏi hệ hoặc rất bền nên không quay lại tạo chất đầu.

Phản ứng một chiều là gì?

Trong điều kiện đang xét, các chất tham gia phản ứng với nhau tạo ra sản phẩm, nhưng sản phẩm không phản ứng ngược lại để tạo thành chất ban đầu. Vì thế phản ứng tiến đến khi hết một trong các chất đầu, không có trạng thái cân bằng. Phương trình dùng mũi tên một chiều “→”.

Thông thường, phản ứng gần như một chiều khi sản phẩm có ít nhất một đặc điểm: là chất kết tủa, là chất khí bay ra khỏi dung dịch, hoặc là chất điện li rất yếu như nước.

Tám phương trình hoá học của phản ứng một chiều

  1. Nhiệt phân kali clorat: 2KClO3 → 2KCl + 3O2↑ (xúc tác MnO2, đun nóng). Hiện tượng: có khí không màu thoát ra, làm que đóm còn tàn đỏ bùng cháy.
  2. Tạo kết tủa bạc clorua: NaCl + AgNO3 → AgCl↓ + NaNO3. Hiện tượng: xuất hiện kết tủa trắng, kết tủa hoá đen dần ngoài ánh sáng.
  3. Phản ứng trung hoà: HCl + NaOH → NaCl + H2O. Hiện tượng: dung dịch nóng lên; nếu có phenolphtalein thì màu hồng mất đi khi axit vừa đủ.
  4. Đá vôi tác dụng với axit: CaCO3 + 2HCl → CaCl2 + H2O + CO2↑. Hiện tượng: chất rắn tan dần, sủi bọt khí; khí làm đục nước vôi trong.
  5. Kẽm tác dụng với axit loãng: Zn + H2SO4 (loãng) → ZnSO4 + H2↑. Hiện tượng: kẽm tan, có bọt khí không màu thoát ra.
  6. Đốt cháy metan: CH4 + 2O2 → CO2 + 2H2O (t°). Hiện tượng: cháy với ngọn lửa xanh nhạt, toả nhiều nhiệt.
  7. Tạo kết tủa bari sunfat: BaCl2 + H2SO4 → BaSO4↓ + 2HCl. Hiện tượng: có kết tủa trắng không tan trong axit.
  8. Natri tác dụng với nước: 2Na + 2H2O → 2NaOH + H2↑. Hiện tượng: natri chạy trên mặt nước, tan dần, có khí thoát ra, dung dịch làm quỳ tím hoá xanh.
So sánh phản ứng một chiều và phản ứng thuận nghịch với ví dụ phương trình hoá học
Hình 1. Phản ứng một chiều dùng mũi tên →, phản ứng thuận nghịch dùng mũi tên ⇌.

Vì sao các phản ứng trên là một chiều?

  • Có chất kết tủa (AgCl, BaSO4): sản phẩm rời khỏi dung dịch, các ion không còn gặp nhau để tạo lại chất đầu.
  • Có chất khí bay ra (O2, CO2, H2): khí thoát khỏi hệ phản ứng nên phản ứng ngược không xảy ra.
  • Có chất điện li yếu (H2O trong phản ứng trung hoà): sản phẩm rất bền, hầu như không phân li ngược.
  • Toả nhiều nhiệt, sản phẩm rất bền (đốt cháy CH4): CO2 và H2O không tự tạo lại CH4 và O2.

So sánh với phản ứng thuận nghịch

Tiêu chí Phản ứng một chiều Phản ứng thuận nghịch
Kí hiệu → ⇌
Chiều xảy ra Chỉ từ chất đầu sang sản phẩm Xảy ra cả chiều thuận và chiều nghịch
Kết quả Phản ứng hết một chất đầu Đạt trạng thái cân bằng, còn cả chất đầu
Ví dụ 2KClO3 → 2KCl + 3O2 N2 + 3H2 ⇌ 2NH3; 2SO2 + O2 ⇌ 2SO3

Lỗi sai thường gặp

  • Viết mũi tên ⇌ cho phản ứng trung hoà hay phản ứng tạo kết tủa. Những phản ứng này viết mũi tên một chiều.
  • Dùng mũi tên một chiều cho phản ứng tổng hợp NH3 hay SO3. Hai phản ứng này là thuận nghịch.
  • Quên cân bằng: kiểm tra số nguyên tử mỗi nguyên tố hai vế bằng nhau, ví dụ ở phản ứng CH4 có 4 H và 4 H (2H2O).
  • Quên điều kiện và dấu ↑, ↓ làm lời giải thiếu đầy đủ.

Mẹo nhớ

Muốn nhanh chóng nhận ra phản ứng một chiều, em tự hỏi: “Sản phẩm có tạo kết tủa, khí hay nước không?”. Nếu có, phản ứng thường là một chiều. Phản ứng giữa các chất khí ở nhiệt độ cao trong bình kín thường là thuận nghịch.

Luyện tập

  1. Viết phương trình cho phản ứng của dung dịch Na2CO3 với dung dịch HCl. Đáp án: Na2CO3 + 2HCl → 2NaCl + H2O + CO2↑.
  2. Phản ứng CuSO4 + 2NaOH có phải phản ứng một chiều không? Đáp án: Có, tạo kết tủa Cu(OH)2 xanh lam: CuSO4 + 2NaOH → Cu(OH)2↓ + Na2SO4.
  3. Cho ví dụ hai phản ứng thuận nghịch. Đáp án: N2 + 3H2 ⇌ 2NH3 và H2 + I2 ⇌ 2HI.

Câu hỏi thường gặp

Phản ứng một chiều là gì?

Là phản ứng chỉ xảy ra theo chiều từ chất tham gia tạo sản phẩm, sản phẩm không phản ứng ngược lại tạo chất đầu, nên phương trình dùng mũi tên một chiều.

Cho ví dụ phản ứng một chiều trong dung dịch?

Ví dụ NaCl + AgNO3 → AgCl↓ + NaNO3 hoặc HCl + NaOH → NaCl + H2O; sản phẩm là kết tủa hoặc chất điện li yếu.

Phản ứng nào là thuận nghịch, không phải một chiều?

Phản ứng tổng hợp amoniac N2 + 3H2 ⇌ 2NH3 và 2SO2 + O2 ⇌ 2SO3 là phản ứng thuận nghịch, viết bằng hai mũi tên.

Làm sao nhận biết nhanh phản ứng một chiều?

Xem sản phẩm có kết tủa, chất khí bay ra hoặc chất điện li yếu như nước không; nếu có thì thường là phản ứng một chiều.

Bài học liên quan