Cơ cấu sản xuất công nghiệp nước ta đang chuyển dịch theo hướng nào?

Câu hỏi này xuất hiện nhiều trong đề trắc nghiệm Địa lí (phần công nghiệp). Vì mỗi đề có thể đưa ra các phương án khác nhau, dưới đây là cách hiểu để bạn tự chọn đúng, thay vì học thuộc một chữ cái.

Cơ cấu công nghiệp chuyển dịch theo những hướng nào?

Khi đề nói “cơ cấu sản xuất công nghiệp”, hãy xác định đề đang hỏi cơ cấu theo ngành, theo thành phần kinh tế hay theo lãnh thổ. Ba khía cạnh này đều đang thay đổi:

Vì sao tăng công nghiệp chế biến, chế tạo?

• Tài nguyên có hạn: khoáng sản không tái tạo, nếu chỉ khai thác thô thì nhanh cạn và giá trị thấp.
• Giá trị gia tăng cao hơn: sản phẩm chế biến, chế tạo bán được giá hơn nhiều so với nguyên liệu thô.
• Tạo nhiều việc làm: các ngành như dệt may, điện tử, chế biến thực phẩm thu hút đông lao động.
• Thích ứng thị trường: nhu cầu trong nước và xuất khẩu đều ưu tiên hàng chế biến.
• Bảo vệ môi trường: giảm áp lực khai thác tài nguyên, hướng tới sản xuất xanh.

Cách loại trừ phương án sai

Nếu đề cho các phương án, bạn có thể gạt nhanh những kiểu sau:

• Phương án nói “tăng tỉ trọng khai thác, giảm chế biến” → sai, ngược xu hướng.
• Phương án nói “giảm tỉ trọng khu vực ngoài Nhà nước và vốn nước ngoài” → sai, hai khu vực này đang tăng.
• Phương án nói “chỉ tập trung vào một vài ngành truyền thống” → sai, cơ cấu đang đa dạng hoá.
• Phương án có cụm “tăng tỉ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo”, “đa dạng hoá sản phẩm”, “hiện đại hoá” → thường là đúng.

Mẹo nhớ

Nhớ ba chữ “Chế – Tư – Hiện”: Chế biến, chế tạo tăng; khu vực Tư nhân và nước ngoài tăng; Hiện đại hoá công nghệ. Khai khoáng và khu vực Nhà nước thì giảm tỉ trọng tương đối.

Lỗi sai thường gặp

• Hiểu “giảm tỉ trọng khai khoáng” là “ngừng khai khoáng”. Thực tế khai khoáng vẫn quan trọng, chỉ là tỉ trọng trong cơ cấu giảm tương đối.
• Nhầm “giảm tỉ trọng” với “giảm giá trị sản xuất”. Giá trị tuyệt đối vẫn có thể tăng.
• Lẫn cơ cấu công nghiệp với cơ cấu kinh tế chung (nông – lâm – thuỷ sản, công nghiệp – xây dựng, dịch vụ). Hãy đọc kĩ đề hỏi cấp độ nào.

Bài luyện tập

1. Điền khuyết: Trong cơ cấu ngành công nghiệp nước ta, nhóm ngành có tỉ trọng ngày càng tăng là công nghiệp …….
   Đáp án: chế biến, chế tạo.
2. Đúng/Sai: “Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài ngày càng đóng góp nhiều hơn vào sản xuất công nghiệp.”
   Đáp án: Đúng, nhờ thu hút đầu tư vào điện tử, dệt may, chế tạo.
3. Tự luận ngắn: Nêu hai ý nghĩa của việc chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo hướng hiện đại hoá.
   Gợi ý: nâng cao năng suất và giá trị gia tăng; sử dụng hợp lí tài nguyên, giảm ô nhiễm; tạo việc làm chất lượng và tăng sức cạnh tranh.

Tóm lại, gặp câu hỏi về hướng chuyển dịch cơ cấu công nghiệp, hãy ưu tiên phương án thể hiện tăng công nghiệp chế biến, chế tạo, đa dạng hoá và hiện đại hoá. Nếu bạn gặp đề có phương án cụ thể khác, hãy đối chiếu với bảng trên để chọn.