Địa hình chủ yếu của Tây Á là núi và sơn nguyên

Vị trí của Tây Á và vì sao địa hình lại như vậy

Tây Á (còn gọi là Tây Nam Á) nằm ở phía tây nam châu Á, nơi tiếp giáp ba châu lục Á, Âu, Phi. Khu vực được bao quanh bởi nhiều biển: Biển Đen, Biển Caspi, Địa Trung Hải, Biển Đỏ, Biển Ả Rập và vịnh Ba Tư.

Đây là vùng gặp nhau của nhiều mảng kiến tạo nên phía bắc có các dãy núi uốn nếp trẻ. Phía nam là khối cao nguyên cổ, bằng phẳng hơn. Vì thế địa hình chia thành ba dải gần như song song theo hướng từ bắc xuống nam.

Ba dạng địa hình chính

Giải thích từng bộ phận

• Núi và sơn nguyên phía bắc, đông bắc: các dãy núi chạy gần song song với bờ biển, ôm lấy hai sơn nguyên lớn là Anatolia (thuộc Thổ Nhĩ Kỳ) và Iran. Địa hình hiểm trở, nhiều đỉnh cao, ít thuận lợi cho giao thông.
• Đồng bằng Lưỡng Hà: “Lưỡng Hà” nghĩa là vùng đất giữa hai con sông. Đây là nơi trồng trọt và tập trung dân cư đông nhất, cũng là cái nôi của một nền văn minh cổ đại.
• Sơn nguyên Ả Rập: chiếm phần lớn diện tích phía nam. Do nằm trong vùng khí hậu khô nóng, bề mặt sơn nguyên có nhiều sa mạc cát và đá.

Ảnh hưởng của địa hình đến khí hậu, sông ngòi

Núi cao ở phía bắc và đông bắc chắn gió ẩm từ biển thổi vào sâu trong nội địa, cộng với vị trí gần chí tuyến, nên phần lớn Tây Á khô hạn. Sông ngòi rất ít, chỉ có hệ thống Tigris – Euphrates là lớn nhất, bắt nguồn từ vùng núi phía bắc rồi chảy qua đồng bằng Lưỡng Hà để đổ ra vịnh Ba Tư.

Nguồn nước khan hiếm nên dân cư tập trung ven biển, ven sông và các ốc đảo. Đây cũng là lí do nước ngọt trở thành tài nguyên quý ở khu vực giàu dầu mỏ này.

Mẹo nhớ nhanh

• Nhớ câu: “Bắc núi – giữa sông – nam cao nguyên”.
• Thấy “sơn nguyên” + “Tây Á” → nghĩ ngay Anatolia, Iran, Ả Rập.
• Đồng bằng duy nhất đáng kể → Lưỡng Hà, đi kèm hai sông Tigris và Euphrates.

Lỗi sai thường gặp

• Nhầm Tây Á có địa hình chủ yếu là đồng bằng vì khu vực có nhiều dầu mỏ và ốc đảo. Thực tế đồng bằng chỉ chiếm diện tích nhỏ.
• Nhầm đồng bằng Lưỡng Hà với đồng bằng Ấn – Hằng của Nam Á.
• Cho rằng sơn nguyên Ả Rập có khí hậu ẩm vì ở gần biển; thực ra đây là vùng khô hạn bậc nhất.

Bài luyện tập

1. Điền vào chỗ trống: Địa hình chủ yếu của Tây Á là ………… và ………… .
   Đáp án: núi; sơn nguyên.
2. Đúng hay sai: “Đồng bằng Lưỡng Hà do sông Tigris và Euphrates bồi đắp.”
   Đáp án: Đúng.
3. Tự luận ngắn: Vì sao phần lớn Tây Á có khí hậu khô hạn?
   Gợi ý đáp án: Khu vực nằm gần chí tuyến, chịu ảnh hưởng của áp cao cận chí tuyến; núi cao phía bắc chắn gió ẩm từ biển vào; sơn nguyên Ả Rập rộng, ít sông ngòi nên hình thành nhiều sa mạc.