Trả lời nhanh
Nhận định “Dân cư nước ta hiện nay phân bố đều khắp giữa các vùng” là SAI. Dân cư nước ta phân bố không đều: tập trung đông ở đồng bằng, ven biển và các đô thị lớn; thưa thớt ở miền núi, cao nguyên. Nguyên nhân chính là khác biệt về điều kiện tự nhiên, lịch sử khai thác lãnh thổ và trình độ phát triển kinh tế.
Vì sao nhận định này sai?
Muốn nói dân cư “phân bố đều” thì mật độ dân số giữa các vùng phải xấp xỉ nhau. Thực tế mật độ dân số giữa các vùng nước ta chênh nhau nhiều lần, có nơi hơn chục lần. Vì vậy đáp án đúng phải là: dân cư phân bố chưa hợp lí, không đều.
Khi làm bài, em chỉ cần nhớ một ý chốt: “đều khắp” là từ tuyệt đối, hầu như luôn sai trong địa lí dân cư.
Biểu hiện của sự phân bố dân cư không đều
1. Giữa đồng bằng với trung du, miền núi
- Các đồng bằng (đồng bằng sông Hồng, đồng bằng sông Cửu Long, duyên hải miền Trung) chiếm phần nhỏ diện tích nhưng tập trung phần lớn dân số.
- Trung du và miền núi phía Bắc, Tây Nguyên chiếm diện tích lớn nhưng dân cư thưa.
2. Giữa các vùng kinh tế
Số liệu dưới đây chỉ là mức làm tròn gần đúng để em hình dung, mỗi năm có thay đổi nhẹ:
| Vùng | Mức mật độ dân số (ước chừng) | Nhận xét |
|---|---|---|
| Đồng bằng sông Hồng | Trên 1 000 người/km² | Cao nhất cả nước |
| Đông Nam Bộ | Khoảng 800 người/km² | Cao nhờ đô thị hoá, công nghiệp |
| Đồng bằng sông Cửu Long | Khoảng 400 người/km² | Cao hơn mức trung bình |
| Trung du và miền núi Bắc Bộ | Dưới 150 người/km² | Thấp, địa hình đồi núi |
| Tây Nguyên | Khoảng 100 người/km² | Thấp nhất cả nước |
Mật độ trung bình cả nước khoảng 300 người/km². Như vậy vùng đông nhất gấp khoảng 10 lần vùng thưa nhất.
3. Giữa thành thị và nông thôn
Khoảng 38% dân số sống ở đô thị, còn khoảng 62% ở nông thôn (số liệu gần đúng những năm gần đây). Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh có mật độ lên tới hàng nghìn người/km², trong khi nhiều huyện miền núi chỉ vài chục người/km².
Nguyên nhân dẫn đến phân bố dân cư chênh lệch
- Tự nhiên: đồng bằng đất phù sa màu mỡ, nguồn nước dồi dào, khí hậu thuận lợi nên dễ trồng lúa, định cư. Miền núi địa hình hiểm trở, giao thông khó, đất dốc.
- Lịch sử khai thác lãnh thổ: đồng bằng sông Hồng có lịch sử định cư, trồng lúa nước lâu đời nên dân đông; Tây Nguyên và nhiều vùng núi được khai thác muộn hơn.
- Kinh tế – xã hội: công nghiệp, dịch vụ và đô thị tập trung ở đồng bằng, ven biển nên thu hút lao động nhập cư.
- Hạ tầng, việc làm: nơi có đường giao thông, trường học, bệnh viện, khu công nghiệp thì dân cư đông hơn.
Hậu quả và hướng khắc phục
- Đồng bằng và đô thị: áp lực việc làm, nhà ở, môi trường, giao thông.
- Miền núi: thiếu lao động, tài nguyên chưa được khai thác hiệu quả.
- Hướng giải quyết: phân bố lại dân cư và lao động hợp lí; phát triển công nghiệp, dịch vụ ở trung du, miền núi; xây dựng hạ tầng; phát triển đô thị theo vùng; thực hiện chính sách dân số phù hợp.
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo nhớ: “Đồng bằng – ven biển – đô thị thì đông; núi – cao nguyên thì thưa”.
- Lỗi 1: nhầm “dân đông” với “diện tích rộng”. Tây Nguyên và Trung du miền núi Bắc Bộ rộng nhưng dân thưa.
- Lỗi 2: chỉ nêu nguyên nhân tự nhiên mà quên yếu tố lịch sử và kinh tế – xã hội.
- Lỗi 3: kết luận “sai” mà không dẫn chứng. Hãy luôn nêu ít nhất một cặp vùng đối lập, kèm số liệu.
Bài luyện tập
Bài 1. Nhận định sau đúng hay sai: “Mật độ dân số vùng Tây Nguyên cao hơn đồng bằng sông Hồng vì Tây Nguyên có diện tích lớn hơn”?
Đáp án: Sai. Diện tích lớn không làm mật độ cao; Tây Nguyên có mật độ thấp nhất cả nước, còn đồng bằng sông Hồng cao nhất.
Bài 2. Một vùng có diện tích 20 000 km² và dân số 2 triệu người. Tính mật độ dân số (ví dụ tự đặt).
Đáp án: 2 000 000 : 20 000 = 100 người/km².
Bài 3. Nêu hai nguyên nhân khiến dân cư tập trung đông ở đồng bằng sông Hồng.
Gợi ý: đất phù sa màu mỡ, thuận lợi trồng lúa nước; lịch sử khai thác lâu đời, kinh tế phát triển, nhiều đô thị và khu công nghiệp.
Cách viết câu trả lời hoàn chỉnh
Em có thể viết mẫu: “Nhận định trên sai. Dân cư nước ta phân bố không đều: đồng bằng sông Hồng mật độ trên 1 000 người/km², trong khi Tây Nguyên chỉ khoảng 100 người/km². Nguyên nhân do điều kiện tự nhiên, lịch sử khai thác lãnh thổ và trình độ phát triển kinh tế – xã hội khác nhau giữa các vùng.”
Câu hỏi thường gặp
Dân cư nước ta hiện nay phân bố đều khắp giữa các vùng đúng hay sai?
Sai. Dân cư nước ta phân bố không đều: đông ở đồng bằng, ven biển, đô thị; thưa ở miền núi và cao nguyên.
Vùng nào của nước ta có mật độ dân số cao nhất và thấp nhất?
Đồng bằng sông Hồng có mật độ cao nhất (trên 1 000 người/km²); Tây Nguyên có mật độ thấp nhất (khoảng 100 người/km²), số liệu làm tròn gần đúng.
Nguyên nhân chính khiến dân cư phân bố không đều là gì?
Do điều kiện tự nhiên (địa hình, đất, nước), lịch sử khai thác lãnh thổ, trình độ phát triển kinh tế – xã hội và hạ tầng khác nhau giữa các vùng.
Cần làm gì để phân bố dân cư hợp lí hơn?
Phát triển kinh tế, công nghiệp, dịch vụ và hạ tầng ở trung du, miền núi; phân bố lại lao động; quy hoạch đô thị hợp lí; thực hiện chính sách dân số phù hợp.