Trả lời nhanh
Hai kim loại cùng thuộc nhóm IIA phải nằm trong dãy Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Ra (kim loại kiềm thổ). Ví dụ các cặp đúng: Mg và Ca, Ca và Ba, Sr và Ba. Lý do: nguyên tử của chúng đều có 2 electron ở lớp ngoài cùng (cấu hình ns²) và là nguyên tố s. Các kim loại như Na, K (IA), Al (IIIA), Zn (IIB) không thuộc nhóm IIA.
Nhóm IIA gồm những nguyên tố nào?
Nhóm IIA còn gọi là nhóm kim loại kiềm thổ. Đây là cột thứ hai của bảng tuần hoàn, gồm sáu nguyên tố. Khi gặp câu hỏi dạng “hai kim loại đều thuộc nhóm IIA là…”, em chỉ cần kiểm tra cả hai kim loại có nằm trong bảng dưới đây hay không.
| Nguyên tố | Kí hiệu | Số hiệu Z | Cấu hình electron lớp ngoài |
|---|---|---|---|
| Beri | Be | 4 | 2s² |
| Magie | Mg | 12 | 3s² |
| Canxi | Ca | 20 | 4s² |
| Stronti | Sr | 38 | 5s² |
| Bari | Ba | 56 | 6s² |
| Radi | Ra | 88 | 7s² |
Mẹo nhớ thứ tự: đọc theo câu “Bé Mai Cầm Sổ Bà Ra” ứng với Be – Mg – Ca – Sr – Ba – Ra.
Cách làm: kiểm tra từng kim loại
- Xác định vị trí của từng kim loại (nhóm, chu kì) hoặc viết cấu hình electron.
- Kim loại nào có cấu hình kết thúc bằng ns² và là nguyên tố s thì thuộc nhóm IIA.
- Chỉ chọn cặp mà cả hai kim loại đều thoả mãn. Một kim loại sai là loại cả cặp.
Vì sao các kim loại hay nhầm lại không thuộc nhóm IIA?
- Na (Z = 11), K (Z = 19): cấu hình lớp ngoài cùng là 3s¹ và 4s¹, chỉ có 1 electron nên thuộc nhóm IA (kim loại kiềm).
- Al (Z = 13): lớp ngoài cùng 3s²3p¹, có 3 electron, thuộc nhóm IIIA.
- Zn (Z = 30): cấu hình 3d¹⁰4s², cũng có 2 electron ở lớp ngoài cùng nhưng là nguyên tố d, thuộc nhóm IIB. Đây là bẫy phổ biến: “có 2 electron lớp ngoài” chưa đủ để kết luận là nhóm IIA.
- Fe (Z = 26): cấu hình 3d⁶4s², là kim loại chuyển tiếp, thuộc nhóm VIIIB.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “nhóm 2A” với “nhóm 2” nói chung: nhóm IIB (Zn, Cd, Hg) là một nhóm khác.
- Chỉ nhìn số electron lớp ngoài mà bỏ qua việc nguyên tố thuộc khối s hay d.
- Nhầm Be với kim loại kiềm vì nằm gần Li. Thực ra Be (Z = 4) vẫn thuộc nhóm IIA.
- Chọn cặp có một kim loại IIA và một kim loại IA, ví dụ Ca và K.
Một vài tính chất giúp kiểm tra chéo
Kim loại nhóm IIA có tính khử mạnh, trong hợp chất luôn có số oxi hoá +2. Từ Mg đến Ba, tính khử tăng dần khi đi xuống trong nhóm. Ví dụ Ca và Ba khử được nước ở nhiệt độ thường:
Ca + 2H2O → Ca(OH)2 + H2↑ (có khí không màu thoát ra, dung dịch hơi đục do Ca(OH)2 ít tan)
Ba + 2H2O → Ba(OH)2 + H2↑ (phản ứng mạnh hơn, Ba(OH)2 tan tốt)
Khi đốt, muối của chúng cho màu ngọn lửa đặc trưng: Ca màu đỏ cam (đỏ gạch), Sr đỏ tía, Ba lục vàng.
Bài luyện tập
Bài 1. Trong các kim loại Na, Mg, Al, Ca, Fe, Ba, kim loại nào thuộc nhóm IIA?
Đáp án: Mg, Ca, Ba. Na thuộc IA, Al thuộc IIIA, Fe thuộc VIIIB.
Bài 2. Nguyên tố X có Z = 38. X thuộc chu kì, nhóm nào? X có phải kim loại kiềm thổ không?
Đáp án: Cấu hình [Kr]5s², X thuộc chu kì 5, nhóm IIA, là stronti (Sr), đúng là kim loại kiềm thổ.
Bài 3. Cặp nào sau đây không phải hai kim loại cùng nhóm IIA: (Mg, Sr), (Ca, Zn), (Be, Ba)?
Đáp án: (Ca, Zn), vì Zn thuộc nhóm IIB.
Kết luận
Muốn chọn đúng hai kim loại cùng nhóm IIA, em hãy nhớ dãy Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Ra và loại ngay các kim loại kiềm (Na, K…), nhôm và các kim loại chuyển tiếp như Zn, Fe. Nếu đề bài của em có sẵn bốn phương án, hãy kiểm tra từng cặp theo cách trên. Cặp nào gồm hai kim loại đều nằm trong dãy này là đáp án đúng.
Câu hỏi thường gặp
Nhóm IIA còn gọi là nhóm gì?
Nhóm IIA gọi là nhóm kim loại kiềm thổ, gồm Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Ra.
Zn có 2 electron lớp ngoài cùng, vậy có thuộc nhóm IIA không?
Không. Zn có cấu hình 3d¹⁰4s², là nguyên tố d nên thuộc nhóm IIB, không thuộc nhóm IIA.
Kim loại nhóm IIA có số oxi hoá bao nhiêu trong hợp chất?
Luôn là +2, vì nguyên tử nhường 2 electron ở lớp ngoài cùng để đạt cấu hình bền.
Nhóm IIA và nhóm 2A có khác nhau không?
Không khác nhau, đây chỉ là hai cách viết cùng một nhóm: số La Mã IIA hoặc số Ả Rập 2A.