Trả lời nhanh
Nhận định này là ĐÚNG. Hiện thực lịch sử là toàn bộ những gì đã xảy ra trong quá khứ của xã hội loài người. Nó tồn tại khách quan, không phụ thuộc vào việc ta có biết đến, ghi chép lại hay muốn nó diễn ra như thế nào. Con người chỉ có thể nhận thức, tìm hiểu nó chứ không thể thay đổi nó.
Hiện thực lịch sử là gì?
Trong bài mở đầu môn Lịch sử lớp 10, từ “lịch sử” được hiểu theo hai nghĩa. Nghĩa thứ nhất là những gì đã diễn ra trong quá khứ, gọi là hiện thực lịch sử. Nghĩa thứ hai là sự nhận thức, hiểu biết và ghi chép của con người về quá khứ ấy, gọi là nhận thức lịch sử (cũng là khoa học lịch sử).
Câu em đang tìm chính là định nghĩa nghĩa thứ nhất. Hai đặc điểm cần nhớ là đã diễn ra (thuộc về quá khứ) và khách quan, độc lập (không lệ thuộc ý muốn, cảm xúc hay nhận thức của con người).
Vì sao nhận định trên đúng?
- “Tất cả những điều đã diễn ra trong quá khứ”: gồm mọi sự kiện, hiện tượng, con người, hoạt động của xã hội loài người, từ lớn như một cuộc chiến tranh đến nhỏ như đời sống một làng xóm.
- “Tồn tại khách quan”: sự việc đã xảy ra thì là đã xảy ra. Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 có xảy ra hay không không phụ thuộc vào việc người đời sau có tin hay không.
- “Độc lập”: dù sử sách bị thất lạc, bị viết sai hay không ai biết đến, sự thật quá khứ vẫn không thay đổi.
Phân biệt hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử
| Tiêu chí | Hiện thực lịch sử | Nhận thức lịch sử |
|---|---|---|
| Bản chất | Cái đã xảy ra trong quá khứ | Hiểu biết, ghi chép, giải thích về quá khứ |
| Tính chất | Khách quan, một và không thay đổi | Có thể đầy đủ hoặc thiếu sót, thay đổi khi có tư liệu mới |
| Phụ thuộc con người? | Không | Có (trình độ, quan điểm, tư liệu) |
| Ví dụ | Sự kiện 2/9/1945 Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập | Bài viết, sách, phim tài liệu về sự kiện đó |
Mẹo nhớ: hiện thực = “cái đã xảy ra”, nhận thức = “cái ta biết và kể lại về nó”. Quá khứ chỉ có một, còn cách kể có thể nhiều, nhưng một cách kể đúng phải bám sát tư liệu đáng tin cậy.
Các cách diễn đạt sai thường gặp
- “Hiện thực lịch sử là những gì được ghi trong sách sử” → Sai. Sách sử là sản phẩm của nhận thức, còn nhiều sự kiện chưa được ghi lại.
- “Hiện thực lịch sử phụ thuộc vào quan điểm của nhà sử học” → Sai. Quan điểm chỉ ảnh hưởng đến nhận thức lịch sử.
- “Hiện thực lịch sử chỉ là những sự kiện lớn của các triều đại” → Sai. Nó bao gồm toàn bộ hoạt động của con người, kể cả đời sống thường ngày.
- “Hiện thực lịch sử có thể thay đổi khi phát hiện tư liệu mới” → Sai. Thứ thay đổi là hiểu biết của chúng ta.
Bài luyện tập
- Đúng hay sai? “Nhà sử học viết sai một sự kiện thì sự kiện ấy cũng thay đổi theo.”
Đáp án: Sai. Sự kiện (hiện thực lịch sử) vẫn như cũ, chỉ có nhận thức bị sai. - Trong các mục sau, mục nào là hiện thực lịch sử, mục nào là nhận thức lịch sử? (a) Trận Điện Biên Phủ kết thúc ngày 7/5/1954; (b) cuốn sách nghiên cứu về chiến dịch Điện Biên Phủ.
Đáp án: (a) hiện thực lịch sử; (b) nhận thức lịch sử. - Điền vào chỗ trống: “Hiện thực lịch sử tồn tại ______, ______ với ý muốn và nhận thức của con người.”
Đáp án: khách quan; độc lập.
Lưu ý: ví dụ và bài tập trên do chúng tôi tự đặt để em luyện tập, không phải câu hỏi nguyên văn của một đề cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Hiện thực lịch sử là gì?
Là tất cả những gì đã diễn ra trong quá khứ của xã hội loài người, tồn tại khách quan, độc lập với ý muốn và nhận thức của con người.
Hiện thực lịch sử khác nhận thức lịch sử thế nào?
Hiện thực lịch sử là cái đã xảy ra và không thay đổi. Nhận thức lịch sử là sự hiểu biết, ghi chép, giải thích của con người về quá khứ, có thể thiếu sót và được bổ sung khi có tư liệu mới.
Sách sử có phải là hiện thực lịch sử không?
Không. Sách sử là kết quả của nhận thức lịch sử, được viết dựa trên tư liệu và quan điểm của người viết.
Vì sao phải nghiên cứu lịch sử nếu hiện thực không thay đổi được?
Để hiểu đúng quá khứ, rút ra bài học kinh nghiệm cho hiện tại và tương lai, giáo dục truyền thống và lòng yêu nước.