Trả lời nhanh
Chủ đề của truyện ngắn Chiếc lược ngà (Nguyễn Quang Sáng) là tình cha con sâu nặng, thiêng liêng trong hoàn cảnh chiến tranh. Qua câu chuyện ông Sáu và bé Thu, tác giả ca ngợi tình phụ tử bền chặt, đồng thời cho thấy những mất mát, đau thương mà chiến tranh gây ra cho con người.
Chủ đề là gì? Phân biệt với nội dung và nhan đề
Chủ đề là vấn đề trung tâm mà nhà văn muốn nói tới xuyên suốt tác phẩm. Nó không phải là việc kể lại cốt truyện, mà là điều tác giả muốn gửi gắm qua cốt truyện đó.
Với Chiếc lược ngà, nếu hỏi “truyện kể chuyện gì” thì em trả lời: một người cha đi kháng chiến lâu năm, về thăm con nhưng con không nhận, đến lúc con nhận ra thì phải chia tay; ở chiến khu ông làm chiếc lược tặng con rồi hy sinh. Còn hỏi “chủ đề là gì” thì em phải khái quát: tình cha con thiêng liêng trong chiến tranh.
Chủ đề được thể hiện qua những chi tiết nào?
1. Tình cảm của ông Sáu dành cho con
- Hơn tám năm xa nhà, về đến nơi, ông xúc động muốn ôm con vào lòng nhưng bị con xa lánh; nỗi đau ấy hiện lên qua ánh mắt, nụ cười gượng và cả cái đánh con trong lúc nóng giận.
- Những ngày ở khu căn cứ, ông day dứt vì chưa làm tròn bổn phận với con. Ông tận dụng mảnh ngà voi, tỉ mỉ cưa, gọt, khắc từng răng lược, khắc dòng chữ tặng con. Chiếc lược là kết tinh của nỗi nhớ thương và tình yêu.
- Lúc hy sinh, điều ông còn nghĩ đến là chiếc lược, ông nhờ bạn trao lại cho con.
2. Tình cảm của bé Thu dành cho cha
- Em cương quyết không gọi “ba” vì người đàn ông này có vết sẹo, khác với người cha trong tấm ảnh. Sự bướng bỉnh ấy thật ra là biểu hiện của lòng yêu cha và sự trung thực của một đứa trẻ.
- Giây phút chia tay, tình cảm bị kìm nén bùng lên: em gọi “Ba!”, ôm chặt lấy cha, không muốn cha đi. Tiếng “ba” ấy là cao trào cảm xúc của cả truyện.
- Về sau, em lớn lên, đi theo con đường của cha, trở thành cô giao liên, và nhận chiếc lược như nhận lại hình bóng cha.
3. Bóng dáng chiến tranh
Chính chiến tranh làm cha con xa cách, làm cho vết sẹo hằn trên mặt ông Sáu thành lí do bé Thu không nhận cha, và cướp đi người cha khi tình cha con vừa được đánh thức. Vì vậy, tình cha con ở đây còn gắn với lời tố cáo nhẹ nhàng mà sâu sắc về những tổn thất của chiến tranh.
Chiếc lược ngà mang ý nghĩa gì?
| Phương diện | Ý nghĩa |
|---|---|
| Vật kỉ niệm | Là món quà duy nhất ông Sáu để lại cho con. |
| Kết tinh tình cảm | Chứa nỗi nhớ con, sự ân hận và tình yêu của người cha. |
| Sợi dây nối | Nối ông Sáu với bé Thu, nối người đã mất với người còn sống. |
| Nhan đề | Gợi lên tình cha con bền vững, đẹp đẽ như ngà voi, vượt qua cả cái chết. |
Cách trình bày chủ đề khi làm bài
- Nêu thẳng chủ đề ở câu đầu: tình cha con trong chiến tranh.
- Chọn 2–3 dẫn chứng tiêu biểu: bữa cơm và cái hất trứng cá, giây phút chia tay, việc làm lược.
- Phân tích nghệ thuật: tình huống truyện éo le, người kể chuyện là bác Ba (người chứng kiến), miêu tả tâm lí trẻ em chân thực, chi tiết chiếc lược giàu ý nghĩa.
- Mở rộng: tình cảm gia đình cao quý, giá trị của hoà bình.
Đoạn văn mẫu
Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng là câu chuyện cảm động về tình cha con trong chiến tranh. Bé Thu bướng bỉnh chối từ tiếng “ba” bao nhiêu thì khi chia tay, em gọi cha tha thiết bấy nhiêu. Ở chiến khu, ông Sáu dồn hết nhớ thương vào việc làm chiếc lược ngà tặng con. Hai tấm lòng ấy cuối cùng chỉ gặp nhau qua kỉ vật, bởi chiến tranh đã cướp đi người cha. Câu chuyện nhắc chúng ta biết trân trọng tình cảm gia đình và giá trị của hoà bình.
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ kể lại cốt truyện mà không khái quát thành chủ đề.
- Cho rằng bé Thu hư, ngang ngược; thực ra em là đứa trẻ cứng cỏi, yêu cha theo cách riêng.
- Chỉ nói đến tình cảm của ông Sáu mà bỏ quên tình cảm của bé Thu.
- Quên nhắc bối cảnh chiến tranh khiến chủ đề thiếu chiều sâu.
Luyện tập
Câu 1. Vì sao nói tiếng “Ba!” của bé Thu là đỉnh điểm cảm xúc của truyện?
Gợi ý: Vì đó là lúc tình cảm bị kìm nén suốt mấy ngày bùng ra, giải toả mọi hiểu lầm, đồng thời đúng vào lúc cha con phải xa nhau, làm cho cảnh chia tay vừa xúc động vừa nghẹn ngào.
Câu 2. Nếu bỏ chi tiết ông Sáu làm lược, chủ đề truyện bị ảnh hưởng thế nào?
Gợi ý: Tình cảm của người cha sẽ thiếu bằng chứng cụ thể, truyện mất đi phần nối tiếp sau chia tay và mất ý nghĩa của nhan đề.
Câu 3. Viết một câu khái quát chủ đề trong khoảng 20 từ.
Gợi ý: Truyện ca ngợi tình cha con thiêng liêng, sâu nặng và tố cáo những mất mát chiến tranh gây ra cho con người.
Câu hỏi thường gặp
Chủ đề của truyện Chiếc lược ngà là gì?
Là tình cha con sâu nặng, thiêng liêng trong hoàn cảnh chiến tranh, qua câu chuyện của ông Sáu và bé Thu, đồng thời gợi lên những mất mát do chiến tranh gây ra.
Ai là tác giả của Chiếc lược ngà và truyện ra đời khi nào?
Tác giả là nhà văn Nguyễn Quang Sáng. Truyện được viết năm 1966, trong thời kì kháng chiến chống Mĩ.
Vì sao bé Thu không nhận ông Sáu là cha?
Vì gương mặt ông có vết sẹo, không giống người cha trong tấm ảnh mà em vẫn nhớ. Thái độ ấy xuất phát từ tình cảm trung thực và tính cách cứng cỏi của em.
Chiếc lược ngà có ý nghĩa gì trong truyện?
Chiếc lược là kỉ vật kết tinh tình yêu thương, nỗi nhớ và sự ân hận của người cha; đồng thời là sợi dây nối ông Sáu với con sau khi ông hy sinh.