Trả lời nhanh
Để phòng chống khô hạn lâu dài, biện pháp hàng đầu phải là xây dựng và hoàn thiện hệ thống thủy lợi (hồ chứa, đập, kênh mương, trạm bơm, tưới tiết kiệm). Lý do: khô hạn là do thiếu nước trong mùa khô, nên muốn chủ động lâu dài phải dự trữ nước mùa mưa và phân phối nước cho sản xuất. Các biện pháp khác chỉ hỗ trợ.
Khô hạn là gì và vì sao xảy ra?
Khô hạn là hiện tượng thiếu nước kéo dài do lượng mưa thấp, bốc hơi lớn, làm sông suối, ao hồ cạn, đất thiếu ẩm và cây trồng không phát triển được. Ở nước ta, khô hạn thường gặp trong mùa khô ở Tây Nguyên, Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ và những năm El Niño.
Vùng Ninh Thuận – Bình Thuận có lượng mưa thấp nhất cả nước, lại chịu nắng nóng và bốc hơi mạnh nên khô hạn diễn ra nặng và kéo dài hơn nơi khác.
Vì sao thủy lợi là biện pháp hàng đầu?
- Đánh vào nguyên nhân gốc: mùa mưa thừa nước, mùa khô thiếu nước. Hồ chứa và đập giữ nước mùa mưa để dùng mùa khô.
- Chủ động và bền vững: không phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết từng năm, khác với giải pháp tình thế như chở nước, khoan giếng khẩn cấp.
- Phục vụ nhiều mục tiêu: tưới tiêu, nước sinh hoạt, thủy điện, chống lũ, nuôi trồng thủy sản.
- Kết hợp hiện đại: tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa giúp tiết kiệm nước ở vùng khan hiếm.
Các biện pháp khác – vai trò hỗ trợ
| Biện pháp | Tác dụng | Mức độ |
|---|---|---|
| Xây hồ chứa, kênh mương, trạm bơm, tưới tiết kiệm | Trữ và điều tiết nước | Hàng đầu, lâu dài |
| Trồng rừng, bảo vệ rừng đầu nguồn | Giữ nước, tăng độ ẩm, hạn chế bốc hơi | Quan trọng, bổ trợ lâu dài |
| Chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ | Chọn cây chịu hạn, né mùa khô | Thích ứng |
| Khoan giếng, chở nước, bơm cứu hạn | Cấp nước tạm thời | Tình thế, ngắn hạn |
Cách làm bài trắc nghiệm dạng này
- Đọc kỹ cụm “lâu dài” và “hàng đầu”: loại các phương án mang tính tạm thời (chở nước, khoan giếng).
- Tìm phương án giải quyết nguyên nhân thiếu nước một cách chủ động: thủy lợi.
- Nếu có cả “trồng rừng” thì đó là biện pháp quan trọng nhưng hiệu quả chậm, mang tính bổ trợ, nên không xếp hàng đầu.
Lưu ý: đề bài gốc có thể có các phương án diễn đạt khác nhau; hãy chọn phương án nói về thủy lợi (xây công trình trữ nước, tưới tiết kiệm).
Lỗi sai thường gặp
- Chọn “trồng rừng” vì thấy quen với “bảo vệ môi trường”. Trồng rừng cần nhiều năm mới phát huy tác dụng và không thay thế được việc trữ nước.
- Nhầm với phòng chống lũ, ngập, xói mòn (khi đó trọng tâm khác: đê điều, rừng đầu nguồn).
- Bỏ qua từ “lâu dài” nên chọn biện pháp cứu hạn tức thời.
Mẹo nhớ: khô hạn = thiếu nước → “giữ nước mùa mưa, dùng mùa khô” → thủy lợi.
Luyện tập
- Vì sao biện pháp “chở nước đến vùng hạn” không được coi là giải pháp lâu dài?
Đáp án: vì chỉ giải quyết tạm thời, tốn kém, không giải quyết nguyên nhân thiếu nguồn nước. - Nêu hai biện pháp bổ trợ cho thủy lợi ở vùng khô hạn Nam Trung Bộ.
Đáp án: trồng và bảo vệ rừng đầu nguồn; chuyển đổi sang cây trồng chịu hạn (như nho, điều, thanh long…) kèm tưới tiết kiệm. - Tưới nhỏ giọt có ý nghĩa gì ở vùng khô hạn?
Đáp án: đưa nước trực tiếp đến gốc cây, giảm thất thoát và bốc hơi, tiết kiệm nước.
Câu hỏi thường gặp
Biện pháp hàng đầu để phòng chống khô hạn lâu dài là gì?
Là xây dựng và hoàn thiện hệ thống thủy lợi: hồ chứa, đập, kênh mương, trạm bơm và áp dụng tưới tiết kiệm nước để chủ động nguồn nước mùa khô.
Trồng rừng có phải biện pháp hàng đầu chống khô hạn không?
Trồng rừng và bảo vệ rừng đầu nguồn rất quan trọng vì giữ nước, giữ ẩm, nhưng hiệu quả chậm nên chỉ mang tính bổ trợ; thủy lợi mới là biện pháp hàng đầu.
Vùng nào ở Việt Nam hay bị khô hạn nghiêm trọng?
Thường là Ninh Thuận, Bình Thuận (Nam Trung Bộ), Tây Nguyên, Đông Nam Bộ trong mùa khô, và nhiều nơi khác vào những năm El Niño.
Vì sao phải chú ý từ “lâu dài” trong câu hỏi?
Vì từ này loại các biện pháp tình thế như chở nước, khoan giếng khẩn cấp, buộc ta chọn giải pháp chủ động và bền vững là thủy lợi.