Trả lời nhanh
Đáp án đúng là đặc điểm thiên nhiên mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa. Núi nước ta phần lớn là núi thấp (dưới 1000 m) nên không đủ cao để làm mất nền nhiệt đới. Các đai cao chỉ chiếm diện tích nhỏ, còn đai nhiệt đới gió mùa chân núi chiếm ưu thế.
Đề bài trên là câu hỏi quen thuộc trong phần “Đặc điểm chung của tự nhiên Việt Nam” (Địa lí 12). Ở đây chúng ta giải theo cách lập luận để em dùng được với mọi dạng phương án. Nếu đề của em có bốn đáp án khác với phần phân tích dưới đây, em vẫn áp dụng được cách loại trừ.
Vì sao đồi núi thấp lại quyết định tính chất nhiệt đới?
Hãy nhớ một chuỗi nhân – quả ngắn: núi thấp → đai cao ít → nền nhiệt đới còn nguyên.
- Đồi núi chiếm khoảng 3/4 diện tích đất liền, đồng bằng chỉ khoảng 1/4.
- Trong số đồi núi, núi thấp (dưới 1000 m) chiếm tỉ lệ rất lớn, khoảng 85%. Núi cao trên 2000 m chỉ chiếm vài phần trăm.
- Đai nhiệt đới gió mùa ở miền Bắc lên tới khoảng 600–700 m, ở miền Nam tới khoảng 900–1000 m. Phần lớn núi nước ta nằm gọn trong đai này.
- Vì vậy, phần lớn lãnh thổ có nhiệt độ cao quanh năm, mưa nhiều, sinh vật nhiệt đới chiếm ưu thế. Đó chính là tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa.
Nếu nước ta có nhiều núi cao như dãy Himalaya thì các đai cận nhiệt, ôn đới, băng tuyết sẽ chiếm diện tích lớn. Khi đó tính nhiệt đới sẽ bị phá vỡ nhiều.
Cách loại trừ các phương án hay gặp
Trong các đề cùng dạng, người ra đề thường đưa thêm những đặc điểm “nghe có vẻ liên quan”. Em hãy đối chiếu từng ý với nguyên nhân tương ứng.
| Đặc điểm của thiên nhiên | Nguyên nhân chủ yếu |
|---|---|
| Tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa | Vị trí trong vùng nội chí tuyến, gió mùa và địa hình chủ yếu là đồi núi thấp |
| Chịu ảnh hưởng sâu sắc của biển | Đường bờ biển dài, lãnh thổ hẹp ngang, giáp Biển Đông |
| Thiên nhiên phân hoá đa dạng theo Bắc – Nam, Đông – Tây, độ cao | Vị trí kéo dài theo vĩ độ, hướng núi, gió mùa, độ cao địa hình |
| Thiên nhiên có sự khác nhau giữa mùa khô và mùa mưa | Hoạt động của gió mùa |
Từ bảng trên, em thấy “đồi núi thấp” gắn trực tiếp với tính chất nhiệt đới. Nếu đề hỏi “nguyên nhân chủ yếu” của sự phân hoá đa dạng hay tính chất chịu ảnh hưởng của biển thì địa hình đồi núi thấp không phải đáp án chính.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn “phân hoá đa dạng”. Địa hình có vai trò trong phân hoá, nhưng khi đề nhấn mạnh “đồi núi thấp” thì ý chính là độ cao thấp nên giữ nền nhiệt đới.
- Nhầm với “chịu ảnh hưởng của biển”. Ảnh hưởng của biển do Biển Đông và hình dạng lãnh thổ, không phải do độ cao núi.
- Quên từ khoá “chủ yếu”. Một đặc điểm thiên nhiên thường do nhiều nhân tố. Em phải chọn nhân tố nổi bật nhất mà đề nêu.
Mẹo nhớ nhanh
Gặp cụm “đồi núi thấp” hãy nghĩ đến chữ “thấp” = vẫn nóng ẩm = nhiệt đới. Gặp cụm “hướng núi”, “dãy Hoàng Liên Sơn, Trường Sơn” hãy nghĩ đến phân hoá. Gặp “bờ biển”, “Biển Đông” hãy nghĩ đến ảnh hưởng của biển.
Bài luyện tập
- Điền khuyết: “Núi thấp dưới 1000 m chiếm tỉ lệ lớn nên đai ……… chiếm ưu thế trong cơ cấu các đai cao ở nước ta.”
Đáp án: đai nhiệt đới gió mùa (chân núi). - Đúng/Sai: “Đồng bằng chiếm khoảng 3/4 diện tích lãnh thổ nước ta.”
Đáp án: Sai. Đồng bằng chỉ khoảng 1/4, đồi núi chiếm khoảng 3/4. - Giải thích ngắn: Vì sao ở nước ta các đai ôn đới chỉ xuất hiện ở một số đỉnh núi cao như Hoàng Liên Sơn?
Gợi ý: Núi cao trên 2600 m rất ít, chỉ tập trung ở vùng Tây Bắc nên đai ôn đới gió mùa trên núi chỉ chiếm diện tích nhỏ.
Tóm tắt
Địa hình nhiều đồi núi thấp là nguyên nhân chủ yếu làm cho thiên nhiên nước ta mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa. Em nhớ phân biệt với đặc điểm phân hoá đa dạng (do hướng núi, độ cao, vị trí) và đặc điểm chịu ảnh hưởng của biển (do Biển Đông).
Câu hỏi thường gặp
Địa hình nhiều đồi núi thấp ảnh hưởng thế nào đến thiên nhiên Việt Nam?
Núi thấp dưới 1000 m nằm trong đai nhiệt đới gió mùa nên phần lớn lãnh thổ giữ được nền nhiệt đới ẩm gió mùa, các đai cận nhiệt và ôn đới chỉ chiếm diện tích nhỏ.
Đồi núi chiếm bao nhiêu phần diện tích nước ta?
Đồi núi chiếm khoảng 3/4 diện tích đất liền, trong đó núi thấp dưới 1000 m chiếm khoảng 85% diện tích đồi núi. Đồng bằng chiếm khoảng 1/4.
Đai nhiệt đới gió mùa ở nước ta lên đến độ cao bao nhiêu?
Ở miền Bắc đai này lên tới khoảng 600–700 m, ở miền Nam lên tới khoảng 900–1000 m.
Làm sao phân biệt nguyên nhân của tính nhiệt đới và sự phân hoá đa dạng của thiên nhiên?
Tính nhiệt đới liên quan đến vị trí nội chí tuyến, gió mùa và núi thấp. Phân hoá đa dạng liên quan đến vĩ độ kéo dài, hướng núi và độ cao địa hình.