Trả lời nhanh
Vật chất là tất cả những gì tồn tại xung quanh ta và có khối lượng, chiếm một khoảng không gian (thể tích). Ví dụ về vật chất: nước, không khí, đá, sắt, gỗ, cây cối, con vật, cái bàn. Vì thế vật chất gồm cả những thứ nhìn thấy được lẫn không khí là thứ ta không nhìn thấy.
Vật chất là gì?
Hãy nhìn quanh lớp học: bàn ghế, quyển vở, cây bút, bạn ngồi cạnh, cả không khí bạn đang hít thở. Tất cả đều là vật chất. Điểm chung của chúng là có khối lượng (đặt lên cân thì cân được) và chiếm một phần không gian (có thể tích).
Vật chất tồn tại ở nhiều dạng: rắn, lỏng, khí. Dù ta nhìn thấy hay không, miễn có khối lượng và chiếm thể tích thì đó là vật chất.
Ví dụ về vật chất trong đời sống
- Thể rắn: hòn đá, thanh sắt, quyển sách, viên kẹo, chiếc cặp.
- Thể lỏng: nước uống, dầu ăn, sữa, nước biển, xăng.
- Thể khí: không khí, hơi nước, khí oxygen, khí carbon dioxide.
- Vật sống: cây phượng, con mèo, con người, vi khuẩn.
- Trong tự nhiên: Mặt Trời, Mặt Trăng, dòng sông, ngọn núi, đám mây.
Vì sao không khí cũng là vật chất?
Nhiều bạn nghĩ không khí “trống rỗng” nên không phải vật chất. Thực ra có hai bằng chứng đơn giản:
- Có thể tích: bơm căng quả bóng thì bóng phồng lên, nghĩa là không khí đã chiếm chỗ bên trong.
- Có khối lượng: quả bóng bơm căng cân nặng hơn một chút so với khi xẹp (với cân đủ nhạy).
Phân biệt vật thể và chất
Trong bài học về chất quanh ta, em cần phân biệt hai khái niệm dễ nhầm:
- Vật thể là những gì có hình dạng, kích thước rõ ràng (đếm được từng cái): cái bàn, cái cốc, cây bút.
- Chất là thứ tạo nên vật thể: gỗ, thủy tinh, nhựa, nhôm, nước.
| Vật thể | Chất tạo nên |
|---|---|
| Cái bàn học | Gỗ (hoặc sắt, nhựa) |
| Cốc uống nước | Thủy tinh |
| Chiếc nồi | Nhôm |
| Chai nước ngọt | Nhựa |
| Giọt nước | Nước |
Mẹo nhớ: hỏi “có đếm được là một cái, hai cái không?” Nếu có, đó là vật thể; còn “làm bằng gì?” thì câu trả lời là chất.
Vật thể còn chia thành: vật thể tự nhiên (cây, đá, con sông), vật thể nhân tạo (xe đạp, điện thoại), vật sống (con gà, cây lúa) và vật không sống (hòn đá, cái bút).
Những thứ nào không phải vật chất theo cách hiểu ở lớp 6?
Ánh sáng, nhiệt, âm thanh không có khối lượng và không chiếm thể tích như chất nên không xếp là chất. Chúng là các biểu hiện của năng lượng. Ý nghĩ, cảm xúc, tình bạn cũng không phải vật chất theo nghĩa này.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng thứ nhìn không thấy thì không phải vật chất (sai với không khí, hơi nước).
- Nhầm “cái cốc” là chất. Cái cốc là vật thể, chất là thủy tinh.
- Xếp ánh sáng đèn, tiếng nhạc vào vật chất vì “tồn tại”. Hãy kiểm tra: có khối lượng, chiếm thể tích không?
Bài luyện tập
Câu 1. Trong các mục sau, mục nào là vật chất: hòn đá, ánh sáng đèn, nước biển, tiếng nhạc, không khí?
Đáp án: hòn đá, nước biển, không khí (có khối lượng, chiếm thể tích). Ánh sáng đèn và tiếng nhạc không phải chất.
Câu 2. Chiếc thìa nhôm: đâu là vật thể, đâu là chất?
Đáp án: chiếc thìa là vật thể; nhôm là chất tạo nên thìa.
Câu 3. Phân loại: con chó, cái nón lá, Mặt Trăng.
Đáp án: con chó là vật thể tự nhiên, vật sống; cái nón lá là vật thể nhân tạo, vật không sống; Mặt Trăng là vật thể tự nhiên, vật không sống.
Ghi nhớ
- Vật chất là mọi thứ có khối lượng và chiếm thể tích.
- Vật chất có ở thể rắn, lỏng, khí, cả trong vật sống lẫn vật không sống.
- Vật thể do một hay nhiều chất tạo nên.
Câu hỏi thường gặp
Vật chất là gì?
Vật chất là mọi thứ tồn tại xung quanh ta, có khối lượng và chiếm một khoảng không gian (thể tích), như nước, không khí, đá, gỗ, cây cối, con vật.
Không khí có phải là vật chất không?
Có. Không khí có khối lượng và chiếm thể tích, ví dụ nó làm căng quả bóng hay lốp xe, dù ta không nhìn thấy.
Ánh sáng và âm thanh có phải vật chất không?
Theo cách hiểu ở chương trình lớp 6, ánh sáng và âm thanh không có khối lượng, không chiếm thể tích như chất nên không xếp vào các chất; chúng liên quan đến năng lượng.
Vật thể và chất khác nhau thế nào?
Vật thể có hình dạng, kích thước xác định như cái cốc, cái bàn. Chất là thứ tạo nên vật thể như thủy tinh, gỗ, nhôm.