Trả lời nhanh
Chất không thuộc nhóm chất ma túy thường là rượu, bia, thuốc lá, cà phê, trà hoặc các loại thuốc thông thường như paracetamol, vitamin. Các chất này không nằm trong danh mục chất ma túy do Chính phủ ban hành. Ngược lại, heroin, thuốc phiện, cần sa, cocain, methamphetamine (ma túy đá), MDMA (thuốc lắc) đều là chất ma túy.
Lưu ý: đề bài thường cho 4 phương án khác nhau theo từng bộ đề. Vì vậy bài này hướng dẫn cách loại trừ để em áp dụng cho mọi phương án, thay vì chỉ học thuộc một đáp án.
Chất ma túy là gì?
Theo Luật Phòng, chống ma túy năm 2021, chất ma túy là chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong danh mục chất ma túy do Chính phủ ban hành.
- Chất gây nghiện: chất kích thích hoặc ức chế thần kinh, dễ làm người dùng lệ thuộc vào nó.
- Chất hướng thần: chất kích thích, ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác, dùng nhiều lần có thể dẫn đến nghiện.
Như vậy, một chất chỉ được gọi là ma túy khi có hai điều kiện: gây nghiện hoặc tác động lên thần kinh, và có tên trong danh mục của Nhà nước. Chữ “danh mục” là mấu chốt khi loại trừ đáp án.
Các nhóm chất ma túy thường gặp
| Nhóm | Ví dụ | Nguồn gốc |
|---|---|---|
| Nhóm thuốc phiện (opioid) | Thuốc phiện, morphine, heroin | Từ cây thuốc phiện (anh túc) hoặc bán tổng hợp |
| Nhóm cần sa | Cần sa (marijuana), nhựa cần sa | Từ cây cần sa |
| Nhóm cocain | Lá coca, cocain | Từ cây coca |
| Ma túy tổng hợp | Methamphetamine (“đá”), MDMA (“thuốc lắc”) | Điều chế trong phòng thí nghiệm trái phép |
Những chất dễ bị nhầm là ma túy
Các phương án “bẫy” trong đề thường là những chất có tác dụng kích thích nhưng không thuộc danh mục:
- Rượu, bia: gây hại cho sức khoẻ, có thể lệ thuộc, nhưng pháp luật quản lý riêng, không xếp vào chất ma túy.
- Thuốc lá (nicotine): cũng gây nghiện nhưng không thuộc danh mục chất ma túy.
- Cà phê, trà (caffeine): chất kích thích nhẹ, dùng hằng ngày, không phải ma túy.
- Thuốc chữa bệnh thông thường: paracetamol, vitamin, kháng sinh… dùng đúng chỉ định.
Cần phân biệt thêm: tiền chất ma túy (ví dụ ephedrine dùng để điều chế ma túy tổng hợp) là hoá chất cần cho sản xuất ma túy, được kiểm soát chặt, nhưng theo định nghĩa của luật thì tiền chất là khái niệm riêng, không phải chất ma túy.
Cách loại trừ phương án
- Phương án có tên quen thuộc như heroin, cần sa, cocain, “đá”, “thuốc lắc” → là ma túy, loại.
- Phương án là đồ uống, thức ăn, gia vị, thuốc thông thường → khả năng cao không phải ma túy, chọn.
- Phương án gây nghiện nhưng là sản phẩm hợp pháp (rượu, thuốc lá) → vẫn không thuộc danh mục ma túy.
- Nếu có phương án thuốc giảm đau mạnh như morphine → vẫn là chất gây nghiện, chỉ dùng trong y tế có kiểm soát.
Lỗi sai thường gặp
- Nghĩ “chất gây nghiện thì đều là ma túy”: sai, thuốc lá gây nghiện nhưng không nằm trong danh mục.
- Nghĩ thuốc có nguồn gốc ma túy thì không bao giờ dùng được: morphine trong bệnh viện vẫn dùng khi bác sĩ chỉ định, nhưng dùng trái phép là vi phạm pháp luật.
- Nhầm “thuốc lắc” với thuốc chữa bệnh: đây là tên gọi thông tục của MDMA, một chất ma túy tổng hợp.
Mẹo nhớ: hỏi hai câu “Có trong danh mục của Nhà nước không?” và “Dùng ngoài y tế có bị cấm hoàn toàn không?”. Nếu cả hai đều có thì là ma túy.
Luyện tập
Câu 1. Chất nào sau đây là chất ma túy? A. Cà phê; B. Heroin; C. Bia; D. Vitamin C.
Đáp án: B. Heroin thuộc nhóm opioid, là chất gây nghiện nằm trong danh mục.
Câu 2. Chất nào sau đây không thuộc nhóm chất ma túy? A. Cần sa; B. Cocain; C. Nicotine trong thuốc lá; D. MDMA.
Đáp án: C. Nicotine gây nghiện nhưng không có trong danh mục chất ma túy; ba chất còn lại đều là ma túy.
Câu 3. Vì sao nói không phải chất gây nghiện nào cũng là ma túy?
Gợi ý: vì ma túy là chất gây nghiện, chất hướng thần được ghi trong danh mục Chính phủ ban hành; rượu, thuốc lá gây hại nhưng không nằm trong danh mục này.
Vì sao cần phòng, chống ma túy?
Ma túy huỷ hoại sức khoẻ và tinh thần, làm người dùng mất khả năng học tập, lao động, gây tan vỡ gia đình và kéo theo tội phạm. Học sinh cần biết từ chối lời rủ rê, không thử “một lần cho biết”, và báo ngay với thầy cô, cha mẹ hoặc công an khi phát hiện dấu hiệu mua bán, sử dụng ma túy.
Câu hỏi thường gặp
Rượu, bia có phải là chất ma túy không?
Không. Rượu, bia gây hại cho sức khoẻ nhưng không nằm trong danh mục chất ma túy do Chính phủ ban hành, pháp luật quản lý chúng riêng.
Thuốc lá gây nghiện thì có phải ma túy không?
Không. Nicotine trong thuốc lá có gây nghiện nhưng không thuộc danh mục chất ma túy nên không được xếp vào nhóm này.
Chất ma túy gồm những nhóm nào?
Các nhóm thường gặp là nhóm thuốc phiện (morphine, heroin), cần sa, cocain và ma túy tổng hợp như methamphetamine, MDMA.
Tiền chất ma túy có phải là chất ma túy không?
Theo Luật Phòng, chống ma túy, tiền chất là hoá chất dùng để điều chế ma túy và được kiểm soát riêng, không phải là chất ma túy.