Trả lời nhanh
Cả hai bản vẽ đều có khung tên, hình biểu diễn và kích thước. Khác nhau ở chỗ: bản vẽ chi tiết có thêm yêu cầu kĩ thuật (dùng để chế tạo một chi tiết), còn bản vẽ lắp có thêm bảng kê và phân tích chi tiết (dùng để lắp ráp, kiểm tra cả sản phẩm). Kích thước trên bản vẽ lắp chỉ là kích thước chung, lắp ghép.
Bản vẽ chi tiết và bản vẽ lắp dùng để làm gì?
Muốn so sánh cho đúng, trước hết em cần nhớ mục đích của mỗi loại bản vẽ.
- Bản vẽ chi tiết biểu diễn một chi tiết (ví dụ một ống lót, một trục). Thợ gia công nhìn vào đó để chế tạo và kiểm tra chi tiết.
- Bản vẽ lắp biểu diễn hình dạng, kết cấu của một sản phẩm gồm nhiều chi tiết ghép với nhau (ví dụ bộ vòng đai, bộ ròng rọc). Thợ lắp ráp nhìn vào đó để biết ghép các chi tiết ra sao.
Bảng so sánh nội dung cần đọc
| Nội dung cần đọc | Bản vẽ chi tiết | Bản vẽ lắp |
|---|---|---|
| Khung tên | Có: tên gọi chi tiết, vật liệu, tỉ lệ, cơ sở thiết kế… | Có: tên gọi sản phẩm, tỉ lệ, cơ sở thiết kế… |
| Hình biểu diễn | Hình chiếu, hình cắt, mặt cắt… của một chi tiết | Hình chiếu, hình cắt… của cả bộ phận, thể hiện vị trí tương quan giữa các chi tiết |
| Kích thước | Đầy đủ kích thước để gia công: kích thước chung, kích thước các phần của chi tiết | Kích thước chung của sản phẩm và kích thước lắp ghép giữa các chi tiết |
| Yêu cầu kĩ thuật | Có: dung sai, độ nhẵn bề mặt, xử lí bề mặt, nhiệt luyện… | Thường không có mục này (nếu có chỉ là yêu cầu về lắp ráp, kiểm tra) |
| Bảng kê | Không có | Có: số thứ tự, tên chi tiết, số lượng, vật liệu |
| Phân tích chi tiết | Không có | Có: xác định vị trí, cách ghép của từng chi tiết |
| Công dụng | Chế tạo, kiểm tra chi tiết | Lắp ráp, kiểm tra, sử dụng sản phẩm |
Trình tự đọc của mỗi loại bản vẽ
Sự khác biệt về nội dung kéo theo sự khác biệt về trình tự đọc. Em nên viết ra thành hai dãy riêng để khỏi nhầm.
Đọc bản vẽ chi tiết
- Khung tên: tên chi tiết, vật liệu, tỉ lệ.
- Hình biểu diễn: tên các hình chiếu, vị trí hình cắt (nếu có).
- Kích thước: kích thước chung và kích thước các phần.
- Yêu cầu kĩ thuật: gia công, xử lí bề mặt.
Đọc bản vẽ lắp
- Khung tên: tên sản phẩm, tỉ lệ.
- Bảng kê: tên và số lượng từng chi tiết.
- Hình biểu diễn: tên các hình chiếu, hình cắt.
- Kích thước: kích thước chung, kích thước lắp giữa các chi tiết.
- Phân tích chi tiết: vị trí các chi tiết, cách lắp ghép.
- Tổng hợp: trình tự tháo, lắp và công dụng của sản phẩm.
Vì sao có sự khác nhau này?
Bản vẽ chi tiết phục vụ chế tạo, nên phải nói rõ chi tiết làm bằng gì, sai số bao nhiêu, bề mặt nhẵn đến đâu: đó chính là yêu cầu kĩ thuật. Còn bản vẽ lắp phục vụ ghép nhiều chi tiết, nên cần biết có những chi tiết nào (bảng kê) và chúng khớp với nhau thế nào (phân tích chi tiết), chứ không cần ghi mọi kích thước gia công của từng chi tiết.
Mẹo nhớ nhanh
- Bản vẽ chi tiết có “Yêu cầu” (yêu cầu kĩ thuật): chi tiết thì phải gia công đúng yêu cầu.
- Bản vẽ lắp có “Kê – Phân tích” (bảng kê, phân tích chi tiết): lắp thì phải biết có gì và ghép ra sao.
- Cả hai cùng có bộ ba “Tên – Hình – Kích thước” (khung tên, hình biểu diễn, kích thước).
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng bản vẽ lắp có yêu cầu kĩ thuật như bản vẽ chi tiết. Thực tế mục này là đặc trưng của bản vẽ chi tiết.
- Nghĩ rằng bản vẽ lắp ghi đầy đủ kích thước của mọi chi tiết. Thực ra chỉ có kích thước chung và kích thước lắp.
- Đọc bản vẽ lắp mà bỏ qua bảng kê, nên không biết số lượng từng chi tiết.
- Viết “vật liệu” cho bản vẽ lắp: vật liệu nằm ở khung tên của bản vẽ chi tiết (và ở cột vật liệu của bảng kê khi cần).
Bài luyện tập (ví dụ tự đặt)
Câu 1. Một bản vẽ có khung tên ghi “Trục bánh xe”, vật liệu thép, kèm dòng “Làm tù cạnh, mạ kẽm”. Đây là bản vẽ gì?
Đáp án: Bản vẽ chi tiết, vì chỉ biểu diễn một chi tiết, có vật liệu và yêu cầu kĩ thuật (xử lí bề mặt).
Câu 2. Bản vẽ “Bộ giá đỡ” có bảng kê gồm 4 dòng: thân, nắp, bu lông, đai ốc. Em cần đọc mục nào để biết bu lông và đai ốc lắp vào đâu?
Đáp án: Đọc hình biểu diễn rồi phần phân tích chi tiết, đối chiếu số thứ tự trong bảng kê với số ghi trên hình để xác định vị trí lắp.
Câu 3. Kể ra hai nội dung chỉ có ở bản vẽ lắp và một nội dung chỉ có ở bản vẽ chi tiết.
Đáp án: Bản vẽ lắp: bảng kê, phân tích chi tiết. Bản vẽ chi tiết: yêu cầu kĩ thuật.
Tóm tắt
Giống nhau: khung tên, hình biểu diễn, kích thước. Khác nhau: bản vẽ chi tiết thêm yêu cầu kĩ thuật để chế tạo; bản vẽ lắp thêm bảng kê và phân tích chi tiết để lắp ráp. Khi làm bài, em nên trả lời theo bảng so sánh ở trên rồi nêu công dụng của từng loại.
Câu hỏi thường gặp
Bản vẽ chi tiết và bản vẽ lắp giống nhau ở điểm nào?
Cả hai đều có khung tên, hình biểu diễn (hình chiếu, hình cắt…) và kích thước. Đây là phần nội dung chung khi đọc.
Bản vẽ lắp có yêu cầu kĩ thuật không?
Mục yêu cầu kĩ thuật là đặc trưng của bản vẽ chi tiết. Bản vẽ lắp thay bằng bảng kê và phân tích chi tiết; nếu có ghi chú thì chỉ là yêu cầu về lắp ráp, kiểm tra.
Kích thước trên bản vẽ lắp khác gì bản vẽ chi tiết?
Bản vẽ chi tiết ghi đầy đủ kích thước để gia công từng phần của chi tiết. Bản vẽ lắp chỉ ghi kích thước chung của sản phẩm và kích thước lắp ghép giữa các chi tiết.
Thứ tự đọc bản vẽ lắp là gì?
Đọc khung tên, bảng kê, hình biểu diễn, kích thước, phân tích chi tiết, rồi tổng hợp để hiểu trình tự tháo lắp và công dụng của sản phẩm.