Trả lời nhanh
Bộ máy nhà nước ta gồm bốn nhóm cơ quan ở trung ương và hệ thống địa phương: Quốc hội (lập hiến, lập pháp); Chủ tịch nước (nguyên thủ quốc gia); Chính phủ (hành pháp); Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân (tư pháp); cùng chính quyền địa phương gồm Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân. Quốc hội đứng đầu, bầu và giám sát các cơ quan còn lại.
Sơ đồ bộ máy nhà nước hoàn chỉnh
Em có thể dựa vào sơ đồ dưới đây để điền vào chỗ trống khi đề bài cho sơ đồ khuyết. Hãy nhìn theo ba tầng: tầng trên là Quốc hội; tầng giữa là Chủ tịch nước, Chính phủ, Tòa án, Viện kiểm sát; tầng dưới là các cơ quan cấp dưới.
Chức năng của từng cơ quan
| Cơ quan | Vị trí, chức năng chính |
|---|---|
| Quốc hội | Cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Làm Hiến pháp và luật, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, giám sát tối cao. |
| Chủ tịch nước | Người đứng đầu Nhà nước, thay mặt nước về đối nội và đối ngoại. Công bố Hiến pháp, luật; thống lĩnh lực lượng vũ trang nhân dân. |
| Chính phủ | Cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, cơ quan chấp hành của Quốc hội. Tổ chức thi hành Hiến pháp, luật; quản lý kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại. |
| Tòa án nhân dân | Cơ quan xét xử của nước ta, thực hiện quyền tư pháp; bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân. |
| Viện kiểm sát nhân dân | Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, bảo đảm pháp luật được thi hành nghiêm chỉnh và thống nhất. |
| Hội đồng nhân dân | Cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, do cử tri địa phương bầu, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của Nhân dân địa phương. |
| Ủy ban nhân dân | Cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, do Hội đồng nhân dân cùng cấp bầu; chấp hành nghị quyết của Hội đồng nhân dân và văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên. |
Vì sao sơ đồ lại sắp xếp như vậy?
Theo Hiến pháp 2013, quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp. Vì thế sơ đồ không chỉ là các ô xếp cạnh nhau mà còn thể hiện mối quan hệ giữa chúng.
- Quyền lập pháp thuộc về Quốc hội, nên Quốc hội ở vị trí cao nhất.
- Quyền hành pháp thuộc về Chính phủ cùng hệ thống Bộ, cơ quan ngang Bộ và Ủy ban nhân dân các cấp.
- Quyền tư pháp thuộc về Tòa án nhân dân; Viện kiểm sát nhân dân giữ vai trò công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp.
- Quốc hội bầu Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; các chức danh này chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Quốc hội.
Cùng với đó, Nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Mẹo nhớ nhanh
- Nhớ cụm “Lập – Hành – Tư”: lập pháp (Quốc hội), hành pháp (Chính phủ), tư pháp (Tòa án, Viện kiểm sát).
- Chủ tịch nước đứng riêng một ô vì là nguyên thủ quốc gia, không thuộc nhóm hành pháp hay tư pháp.
- Ở địa phương luôn có cặp đôi: Hội đồng nhân dân (quyền lực) – Ủy ban nhân dân (hành chính).
Lưu ý khi làm bài
- Đừng nhầm “cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất” (Quốc hội) với “cơ quan hành chính nhà nước cao nhất” (Chính phủ).
- Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể là tổ chức chính trị – xã hội, không nằm trong bộ máy nhà nước nên không vẽ vào sơ đồ này.
- Các cơ quan thuộc Quốc hội như Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội thường được vẽ ngay dưới hoặc bên cạnh ô Quốc hội.
- Số cấp chính quyền địa phương có thể được điều chỉnh theo luật. Từ ngày 01/7/2025, nước ta triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh và xã), không còn cấp huyện. Khi làm bài, em bám theo sơ đồ trong sách giáo khoa em đang học, còn nguyên tắc tổ chức vẫn như trên.
Bài luyện tập
- Cơ quan nào là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất?
Đáp án: Chính phủ, đồng thời là cơ quan chấp hành của Quốc hội. - Ai thay mặt nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về đối nội và đối ngoại?
Đáp án: Chủ tịch nước, người đứng đầu Nhà nước. - Đúng hay sai: “Hội đồng nhân dân các cấp do Quốc hội bầu ra.”
Đáp án: Sai. Hội đồng nhân dân do cử tri ở địa phương trực tiếp bầu. - Điền vào chỗ trống: “Quốc hội thực hiện quyền ……… và quyền quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.”
Đáp án: lập hiến, lập pháp.
Câu hỏi thường gặp
Cơ quan nào đứng đầu bộ máy nhà nước Việt Nam?
Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân và là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Quốc hội bầu Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao và giám sát hoạt động của các cơ quan đó.
Chủ tịch nước thuộc nhóm lập pháp, hành pháp hay tư pháp?
Chủ tịch nước không thuộc riêng nhóm nào. Đây là người đứng đầu Nhà nước, thay mặt nước về đối nội và đối ngoại, nên trong sơ đồ thường được vẽ thành một ô riêng ngang hàng với Chính phủ, Tòa án và Viện kiểm sát.
Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân khác nhau thế nào?
Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, do cử tri bầu. Ủy ban nhân dân là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, do Hội đồng nhân dân cùng cấp bầu và chấp hành nghị quyết của Hội đồng nhân dân.
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có thuộc bộ máy nhà nước không?
Không. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể là tổ chức chính trị – xã hội, nằm trong hệ thống chính trị nhưng không phải cơ quan nhà nước, nên không được vẽ trong sơ đồ bộ máy nhà nước.