Trả lời nhanh
Chỗ trống cần điền là địa hình núi cao. Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ có các khối núi cao, nổi bật là dãy Hoàng Liên Sơn với đỉnh Phan-xi-păng 3143 m. Nhờ độ cao lớn, khí hậu thay đổi theo độ cao và hình thành đủ ba đai: nhiệt đới gió mùa, cận nhiệt đới gió mùa trên núi và ôn đới gió mùa trên núi.
Đề bài và cách hiểu đúng
Câu hỏi thường gặp ở dạng: “Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ là nơi có đầy đủ ba đai cao khí hậu ở địa hình …”. Chỗ trống hỏi về dạng địa hình quyết định sự phân hoá khí hậu theo độ cao.
Đáp án: núi cao (vùng núi cao, có đỉnh vượt 2600 m). Các dạng địa hình thấp như đồng bằng, đồi hay trung du không đủ độ cao để tạo ra các đai cận nhiệt và ôn đới trên núi.
Vì sao núi cao lại tạo ra ba đai cao khí hậu?
Càng lên cao, nhiệt độ càng giảm. Trung bình cứ lên cao khoảng 100 m, nhiệt độ giảm chừng 0,6°C. Vì vậy, một ngọn núi đủ cao sẽ “mang” trên mình nhiều kiểu khí hậu, giống như đi từ vùng nhiệt đới lên vùng ôn đới.
Ở nước ta, độ cao của địa hình quyết định số đai khí hậu. Hoàng Liên Sơn thuộc miền Tây Bắc có đỉnh trên 3000 m nên đủ cả ba đai. Các núi thấp hơn chỉ có một hoặc hai đai.
Ranh giới và đặc điểm ba đai cao
| Đai cao | Độ cao (miền Bắc) | Đặc điểm khí hậu |
|---|---|---|
| Nhiệt đới gió mùa | Dưới khoảng 600–700 m | Mùa hạ nóng, nhiệt độ trung bình tháng trên 25°C; đất feralit, rừng nhiệt đới |
| Cận nhiệt đới gió mùa trên núi | Từ khoảng 600–700 m đến 2600 m | Mát mẻ, không có tháng nào trên 25°C; có rừng lá rộng, lá kim xen kẽ |
| Ôn đới gió mùa trên núi | Từ 2600 m trở lên | Nhiệt độ trung bình tháng dưới 15°C, mùa đông có thể dưới 5°C; thực vật ôn đới như đỗ quyên, lãnh sam |
Lưu ý: độ cao ranh giới có thể khác nhau chút ít giữa các tài liệu, nhưng mốc 2600 m cho đai ôn đới thì thống nhất.
Tây Bắc và Bắc Trung Bộ: ai đóng góp gì?
- Tây Bắc: có Hoàng Liên Sơn, Phan-xi-păng 3143 m, cao nhất cả nước, nên có cả đai ôn đới gió mùa trên núi.
- Bắc Trung Bộ: dãy Trường Sơn Bắc chạy theo hướng tây bắc – đông nam, đỉnh thấp hơn nên chủ yếu có đai nhiệt đới và cận nhiệt đới trên núi.
Khi đề gộp “miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ”, ý nhấn mạnh toàn miền có địa hình núi cao, trong đó Hoàng Liên Sơn tạo ra đai cao nhất.
Loại trừ các phương án dễ nhầm
- Đồng bằng: độ cao thấp (thường dưới 100 m), chỉ thuộc đai nhiệt đới gió mùa → sai.
- Đồi, trung du: độ cao vài chục đến vài trăm mét, vẫn nằm trong đai nhiệt đới → sai.
- Cao nguyên: dù cao 500–1000 m nhưng không vượt 2600 m, không đủ để có đai ôn đới → sai.
- Núi cao: có đỉnh vượt 2600 m, đủ ba đai → đúng.
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo: nhớ “600 – 2600”: dưới 600–700 m là nhiệt đới; đến 2600 m là cận nhiệt; trên 2600 m là ôn đới.
- Lỗi hay gặp: nhầm đai ôn đới có ở cả Trường Sơn. Thực tế, đai này gắn với Hoàng Liên Sơn.
- Lỗi khác: cho rằng khí hậu phân hoá theo độ cao chỉ do vĩ độ. Độ cao và hướng sườn mới là nhân tố chính trong trường hợp này.
Bài luyện tập
- Điền khuyết: Đai ôn đới gió mùa trên núi ở nước ta bắt đầu từ độ cao khoảng … m trở lên. Đáp án: 2600 m.
- Tính nhanh: Chân núi có nhiệt độ 24°C. Giả sử cứ lên 100 m giảm 0,6°C, ở độ cao 1500 m nhiệt độ khoảng bao nhiêu? Đáp án: giảm 15 × 0,6 = 9°C, còn khoảng 15°C. Đây là ví dụ tự đặt để minh hoạ.
- Giải thích: Vì sao vùng đồng bằng sông Hồng không có đai cận nhiệt đới trên núi? Đáp án: vì địa hình thấp, không đạt độ cao từ khoảng 600–700 m trở lên.
Câu hỏi thường gặp
Ba đai cao khí hậu ở Việt Nam gồm những đai nào?
Gồm đai nhiệt đới gió mùa (chân núi), đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi (đến khoảng 2600 m) và đai ôn đới gió mùa trên núi (trên 2600 m).
Vì sao đai ôn đới gió mùa trên núi chỉ có ở Hoàng Liên Sơn?
Vì chỉ vùng núi này có các đỉnh vượt 2600 m, ví dụ Phan-xi-păng cao 3143 m, nên mới đủ lạnh để hình thành đai ôn đới.
Đáp án của câu 'Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ có đầy đủ ba đai cao khí hậu ở địa hình …' là gì?
Là địa hình núi cao, vì độ cao lớn làm nhiệt độ giảm dần và tạo ra sự phân hoá khí hậu theo độ cao.