Trả lời nhanh
Trình tự đọc bản vẽ chi tiết gồm 4 bước: (1) khung tên, (2) hình biểu diễn, (3) kích thước, (4) yêu cầu kĩ thuật. Sau khi đọc xong, ta tổng hợp lại để mô tả hình dạng, cấu tạo và công dụng của chi tiết. Đọc theo thứ tự này giúp ta đi từ thông tin chung đến thông tin cụ thể, ít bỏ sót.
Bản vẽ chi tiết là gì?
Bản vẽ chi tiết là bản vẽ biểu diễn hình dạng, kích thước và các yêu cầu kĩ thuật của một chi tiết máy. Người thợ dựa vào bản vẽ này để chế tạo và kiểm tra chi tiết. Vì vậy muốn đọc đúng, ta cần biết trong bản vẽ có những nội dung nào và đọc chúng theo thứ tự hợp lí.
Trình tự đọc bản vẽ chi tiết
| Bước | Nội dung cần đọc | Thông tin thu được |
|---|---|---|
| 1 | Khung tên | Tên gọi chi tiết, vật liệu, tỉ lệ bản vẽ (ngoài ra còn có tên người vẽ, cơ sở thiết kế…) |
| 2 | Hình biểu diễn | Tên các hình chiếu, hình cắt, mặt cắt; vị trí của chúng trên bản vẽ |
| 3 | Kích thước | Kích thước chung của chi tiết và kích thước các phần của chi tiết |
| 4 | Yêu cầu kĩ thuật | Dung sai, độ nhẵn bề mặt, xử lí bề mặt (nhiệt luyện, mạ, sơn…) |
| Tổng hợp | Gộp các thông tin trên | Mô tả hình dạng, cấu tạo, công dụng của chi tiết |
Giải thích vì sao phải đọc theo thứ tự này
- Khung tên trước: biết chi tiết tên gì, làm bằng vật liệu gì thì ta mới hình dung được nó dùng ở đâu, trước khi nhìn vào các nét vẽ.
- Hình biểu diễn tiếp theo: có hình dạng rồi mới gắn được các con số kích thước vào đúng bộ phận.
- Kích thước sau hình: kích thước luôn “đứng” trên hình biểu diễn nên cần hiểu hình trước.
- Yêu cầu kĩ thuật sau cùng: đây là điều kiện bổ sung khi gia công, chỉ có ý nghĩa khi đã rõ hình và kích thước.
Ví dụ đọc một bản vẽ (ví dụ tự đặt)
Giả sử có bản vẽ một chi tiết hình ống với các thông tin dưới đây. Đây là ví dụ minh hoạ cách trình bày, không phải bản vẽ trong sách giáo khoa.
| Bước | Kết quả đọc |
|---|---|
| Khung tên | Tên: Ống lót; vật liệu: thép; tỉ lệ 1:1 |
| Hình biểu diễn | Hình cắt đặt ở vị trí hình chiếu đứng; hình chiếu cạnh |
| Kích thước | Đường kính ngoài 30 mm, đường kính lỗ 20 mm, chiều dài 40 mm |
| Yêu cầu kĩ thuật | Làm tù cạnh sắc; mạ kẽm bề mặt ngoài |
| Tổng hợp | Chi tiết dạng ống tròn rỗng, thân hình trụ, dùng để lót trục hoặc lỗ, giảm mài mòn |
Nhận xét: nhờ hình cắt, ta thấy ngay lỗ thông suốt bên trong. Hai đường kính cho biết bề dày thành ống là (30 − 20) : 2 = 5 mm.
Mẹo nhớ nhanh
Nhớ câu: “Khung – Hình – Kích – Yêu” (Khung tên – Hình biểu diễn – Kích thước – Yêu cầu kĩ thuật), cuối cùng là Tổng hợp.
Lỗi sai thường gặp
- Nhảy ngay vào đọc kích thước mà chưa xem hình biểu diễn, dẫn đến gắn nhầm số đo.
- Nhầm với trình tự đọc bản vẽ lắp (có thêm bảng kê, phân tích chi tiết, tổng hợp quan hệ lắp ghép) hoặc bản vẽ nhà. Bản vẽ chi tiết không có bảng kê.
- Bỏ qua tỉ lệ ở khung tên nên đánh giá sai kích thước thật. Khi tính kích thước, luôn dùng con số ghi trên bản vẽ, không đo trực tiếp bằng thước.
- Quên bước tổng hợp, nên không nêu được công dụng của chi tiết.
Bài luyện tập
- Câu 1. Sắp xếp theo đúng thứ tự: kích thước – khung tên – yêu cầu kĩ thuật – hình biểu diễn.
Đáp án: khung tên → hình biểu diễn → kích thước → yêu cầu kĩ thuật. - Câu 2. Muốn biết chi tiết làm bằng vật liệu gì, ta xem nội dung nào của bản vẽ?
Đáp án: khung tên. - Câu 3. Một chi tiết có đường kính ngoài 50 mm, đường kính lỗ 30 mm. Bề dày thành là bao nhiêu?
Đáp án: (50 − 30) : 2 = 10 mm.
Tóm tắt
Đọc bản vẽ chi tiết theo thứ tự khung tên, hình biểu diễn, kích thước, yêu cầu kĩ thuật rồi tổng hợp. Khi trả lời trắc nghiệm hoặc tự luận, chỉ cần nêu đủ các bước này theo đúng thứ tự là đạt ý chính.
Câu hỏi thường gặp
Trình tự đọc bản vẽ chi tiết gồm mấy bước?
Gồm 4 bước: khung tên, hình biểu diễn, kích thước, yêu cầu kĩ thuật; sau đó tổng hợp để mô tả hình dạng, cấu tạo và công dụng của chi tiết.
Đọc khung tên của bản vẽ chi tiết cho biết điều gì?
Cho biết tên gọi chi tiết, vật liệu chế tạo và tỉ lệ bản vẽ, ngoài ra còn có thông tin về người vẽ, người kiểm tra hay cơ sở thiết kế.
Bản vẽ chi tiết khác bản vẽ lắp ở chỗ nào khi đọc?
Bản vẽ chi tiết chỉ biểu diễn một chi tiết nên không có bảng kê. Bản vẽ lắp biểu diễn nhiều chi tiết ghép với nhau, nên khi đọc phải xem thêm bảng kê và vị trí các chi tiết.
Yêu cầu kĩ thuật trên bản vẽ chi tiết gồm những gì?
Gồm các chỉ dẫn về gia công và xử lí bề mặt như dung sai, độ nhẵn bề mặt, nhiệt luyện, mạ hoặc sơn.