Trả lời nhanh
Địa hình Việt Nam có bốn nét chính: đồi núi chiếm 3/4 diện tích và chủ yếu là đồi núi thấp, cấu trúc đa dạng, mang tính nhiệt đới ẩm gió mùa, chịu tác động mạnh của con người. Vì vậy các ý như “đồng bằng chiếm phần lớn diện tích” hay “núi cao trên 2000 m chiếm ưu thế” là đặc điểm nước ta KHÔNG có.
Đề bài hỏi gì?
Đây là dạng câu hỏi phủ định: bốn phương án có ba ý đúng và một ý sai, em phải chọn ý sai. Đề này có nhiều phiên bản với các phương án khác nhau, nên bài viết không gán một chữ cái A, B, C, D cố định. Em hãy đối chiếu phương án trong đề của mình với bảng đặc điểm bên dưới để chọn ý sai.
Các đặc điểm ĐÚNG của địa hình Việt Nam
| Đặc điểm | Nội dung cần nhớ |
|---|---|
| Đồi núi chiếm ưu thế | Đồi núi chiếm khoảng 3/4 diện tích lãnh thổ, đồng bằng chiếm khoảng 1/4. |
| Chủ yếu là đồi núi thấp | Địa hình dưới 1000 m chiếm khoảng 85% diện tích; núi cao trên 2000 m chỉ khoảng 1%. |
| Cấu trúc đa dạng | Có núi, cao nguyên, đồng bằng, bán bình nguyên, địa hình bờ biển và thềm lục địa. Địa hình cũ được Tân kiến tạo nâng lên (tái trẻ hoá) nên có nhiều bậc. |
| Hướng núi | Hai hướng chính là tây bắc – đông nam (Hoàng Liên Sơn, Trường Sơn Bắc) và hướng vòng cung (cánh cung Đông Bắc, Trường Sơn Nam). |
| Nhiệt đới ẩm gió mùa | Nóng ẩm, mưa nhiều làm đá bị phong hoá mạnh, xâm thực – bồi tụ diễn ra nhanh; có địa hình cacxtơ, đất trượt, đồng bằng châu thổ lấn ra biển. |
| Chịu tác động của con người | Ruộng bậc thang, đê điều, hồ đập, khai thác khoáng sản, đô thị hoá làm biến đổi bề mặt địa hình. |
Những ý SAI hay được dùng làm đáp án
Các câu dưới đây thường xuất hiện ở phương án “không có”. Đây là ví dụ minh hoạ các kiểu bẫy hay gặp, không phải nguyên văn một đề cụ thể.
- “Đồng bằng chiếm phần lớn diện tích.” Sai, vì đồng bằng chỉ khoảng 1/4, còn đồi núi chiếm 3/4.
- “Địa hình núi cao chiếm phần lớn diện tích.” Sai, vì núi cao trên 2000 m chỉ khoảng 1%. Phần lớn là đồi núi thấp.
- “Địa hình đơn điệu, chỉ có một hướng núi.” Sai, vì nước ta có hai hướng chính và nhiều kiểu địa hình.
- “Địa hình ít chịu tác động của con người.” Sai, vì con người làm thay đổi địa hình rất rõ.
- “Địa hình ôn đới, băng hà phát triển.” Sai, vì nước ta nằm trong vùng nhiệt đới ẩm gió mùa, địa hình do ngoại lực nóng ẩm chi phối, không có băng hà.
Cách làm nhanh: loại trừ theo ba bước
- Tìm ngay các con số trong phương án (3/4, 1/4, 85%, 1%) và so với bảng trên.
- Gặp từ tuyệt đối như “chủ yếu là núi cao”, “hoàn toàn”, “không chịu tác động” thì nghi ngờ trước.
- Kiểm tra xem ý đó có hợp với khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa và lịch sử địa chất nâng lên của nước ta không.
Mẹo nhớ
Em nhớ số “3 – 1 – 85 – 1”. Đồi núi 3/4, đồng bằng 1/4, dưới 1000 m chiếm 85%, trên 2000 m chỉ 1%. Nước ta nhiều đồi núi nhưng chủ yếu là núi thấp, không phải xứ sở của núi cao.
Lỗi sai thường gặp
- Thấy “đồi núi chiếm phần lớn diện tích” rồi suy ra núi cao nhiều. Thực tế đó là đồi núi thấp.
- Nhầm “địa hình nhiều bậc” với “địa hình toàn núi cao”. Nhiều bậc là do nâng lên không đều, thấp dần từ nội địa ra biển.
- Quên rằng đồng bằng tuy nhỏ nhưng là nơi tập trung dân cư và sản xuất nông nghiệp.
Luyện tập
Câu 1. Ý nào sau đây KHÔNG đúng với địa hình Việt Nam: (a) đồi núi thấp chiếm ưu thế, (b) có hai hướng núi chính, (c) núi trên 2000 m chiếm hơn một nửa diện tích, (d) chịu tác động của con người?
Đáp án: (c). Núi trên 2000 m chỉ khoảng 1% diện tích.
Câu 2. Vì sao nói địa hình nước ta mang tính nhiệt đới ẩm gió mùa?
Gợi ý: Nhiệt độ cao, mưa nhiều và tập trung theo mùa làm đá phong hoá mạnh, nước chảy xâm thực ở đồi núi và bồi tụ ở đồng bằng, tạo địa hình cacxtơ, đất trượt, đồng bằng châu thổ.
Câu 3. Kể hai ví dụ cho thấy con người làm thay đổi địa hình.
Gợi ý: Ruộng bậc thang ở miền núi, hệ thống đê sông Hồng, hồ chứa thuỷ điện, khai thác mỏ lộ thiên.
Câu hỏi thường gặp
Đồi núi chiếm bao nhiêu phần diện tích lãnh thổ Việt Nam?
Đồi núi chiếm khoảng 3/4 diện tích, trong đó địa hình dưới 1000 m chiếm khoảng 85%. Đồng bằng chiếm khoảng 1/4.
Vì sao nói địa hình nước ta chủ yếu là đồi núi thấp?
Vì phần lớn lãnh thổ có độ cao dưới 1000 m, còn núi trên 2000 m chỉ chiếm khoảng 1% diện tích.
Địa hình Việt Nam có những hướng núi chính nào?
Có hai hướng chính là tây bắc – đông nam (như Hoàng Liên Sơn, Trường Sơn Bắc) và hướng vòng cung (như các cánh cung vùng Đông Bắc, Trường Sơn Nam).
Làm sao tìm nhanh đáp án trong câu hỏi "không có đặc điểm nào"?
Đối chiếu từng phương án với các đặc điểm đúng, chú ý các con số và từ tuyệt đối. Phương án nào mâu thuẫn như "đồng bằng chiếm phần lớn" hoặc "núi cao chiếm ưu thế" thì chọn.