Trả lời nhanh
Quy luật địa ô là sự thay đổi có quy luật của các thành phần và cảnh quan địa lí theo kinh độ, tức là theo chiều từ bờ đại dương vào sâu trong lục địa. Nguyên nhân chính là sự phân bố đất liền và biển, đại dương cùng hướng núi, làm ảnh hưởng của biển giảm dần, độ ẩm và lượng mưa thay đổi theo hướng đông – tây.
Quy luật địa ô là gì?
Vỏ địa lí là lớp vỏ do các thành phần tự nhiên (khí hậu, nước, đất, sinh vật, địa hình…) tác động qua lại với nhau. Trong đó có hai quy luật phân bố lớn: quy luật địa đới và quy luật phi địa đới. Quy luật địa ô thuộc nhóm phi địa đới.
Nói gọn: cùng một vĩ độ nhưng ở các kinh độ khác nhau thì khí hậu, thực vật, đất đai vẫn khác nhau vì khoảng cách tới biển khác nhau.
Nguyên nhân của quy luật địa ô
- Phân bố lục địa và đại dương không đồng đều: vùng ven biển nhận hơi ẩm từ biển, vùng trung tâm lục địa xa biển nên khô hơn.
- Ảnh hưởng của biển giảm dần khi đi sâu vào đất liền: độ ẩm, lượng mưa giảm, biên độ nhiệt năm tăng.
- Hướng núi: các dãy núi chạy theo hướng kinh tuyến hoặc ngăn gió từ biển làm sườn đón gió mưa nhiều, sườn khuất gió khô hơn.
Nguồn năng lượng gây ra quy luật này không phải bức xạ Mặt Trời (như địa đới) mà là nội lực, thể hiện qua sự phân chia lục địa – đại dương và địa hình.
Biểu hiện của quy luật địa ô
Dễ thấy nhất là ở vùng ôn đới lục địa rộng lớn như Á – Âu hay Bắc Mỹ. Đi từ ven biển vào sâu trong nội địa, ta gặp lần lượt các kiểu cảnh quan có độ ẩm giảm dần.
| Thành phần | Thay đổi từ ven biển vào trung tâm lục địa |
|---|---|
| Khí hậu | Từ khí hậu hải dương ẩm, mưa nhiều sang khí hậu lục địa khô, biên độ nhiệt lớn |
| Lượng mưa, độ ẩm | Giảm dần |
| Thực vật | Rừng → thảo nguyên → bán hoang mạc → hoang mạc |
| Đất | Từ đất rừng giàu mùn sang đất thảo nguyên, rồi đất hoang mạc nghèo mùn |
Ở nước ta, sự khác nhau giữa vùng ven biển với vùng núi phía tây về độ ẩm, lượng mưa, thảm thực vật cũng phản ánh ảnh hưởng của biển và hướng núi theo chiều đông – tây.
Phân biệt địa đới, địa ô và đai cao
| Quy luật | Thay đổi theo | Nguyên nhân chủ yếu |
|---|---|---|
| Địa đới | Vĩ độ (bắc – nam) | Góc chiếu và lượng bức xạ Mặt Trời |
| Địa ô | Kinh độ (đông – tây) | Phân bố lục địa – đại dương, ảnh hưởng của biển, hướng núi |
| Đai cao | Độ cao địa hình | Nhiệt độ giảm và độ ẩm thay đổi theo độ cao |
Mẹo nhớ: địa ô – nhìn bản đồ thấy các “ô” cảnh quan xếp theo hướng ngang (đông – tây); địa đới – các “đới” chạy như những dải song song với xích đạo.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn “theo vĩ độ” hoặc “theo độ cao” khi gặp câu hỏi về địa ô – nhớ rằng địa ô gắn với kinh độ.
- Nhầm địa ô thuộc quy luật địa đới. Thực tế nó là quy luật phi địa đới, cùng nhóm với quy luật đai cao.
- Cho rằng nguyên nhân là bức xạ Mặt Trời. Nguyên nhân là phân bố đất liền – biển và địa hình.
Luyện tập
- Điền khuyết: Quy luật địa ô là sự thay đổi có quy luật của các thành phần và cảnh quan địa lí theo …….
Đáp án: kinh độ. - Đúng hay sai? “Càng vào sâu trong lục địa ôn đới, lượng mưa nhìn chung càng giảm.”
Đáp án: Đúng, vì ảnh hưởng của biển yếu dần. - Quy luật nào chịu tác động trực tiếp của lượng bức xạ Mặt Trời: địa đới hay địa ô?
Đáp án: Địa đới; địa ô do sự phân bố lục địa – đại dương và địa hình.
Câu hỏi thường gặp
Quy luật địa ô của vỏ địa lí là quy luật về gì?
Là quy luật về sự thay đổi có quy luật của các thành phần và cảnh quan địa lí theo kinh độ, tức theo hướng từ bờ đại dương vào sâu trong lục địa.
Quy luật địa ô thuộc quy luật địa đới hay phi địa đới?
Thuộc nhóm quy luật phi địa đới, vì nó không do bức xạ Mặt Trời theo vĩ độ mà do phân bố lục địa – đại dương và địa hình.
Nguyên nhân chính của quy luật địa ô là gì?
Sự phân bố đất liền và biển, đại dương làm ảnh hưởng của biển giảm dần vào trong lục địa; hướng núi cũng góp phần thay đổi độ ẩm và lượng mưa.
Ví dụ nào thể hiện rõ quy luật địa ô?
Ở ôn đới Á – Âu hay Bắc Mỹ, từ ven biển vào nội địa cảnh quan chuyển dần từ rừng sang thảo nguyên, bán hoang mạc rồi hoang mạc.