Trả lời nhanh
Phương thức biểu đạt chính của văn bản “Giá trị của hòn đá” là tự sự: câu chuyện kể về việc người cha bảo con mang hòn đá đi hỏi giá ở nhiều nơi. Chủ đề: giá trị của mỗi người (hay mỗi vật) không cố định mà tuỳ nơi được trân trọng, nên đừng tự hạ thấp mình vì vài lời đánh giá thiếu hiểu biết.
Câu chuyện nói về điều gì?
Theo phiên bản truyện ngụ ngôn phổ biến, nhân vật người con băn khoăn về giá trị của bản thân và cuộc sống. Người cha đưa cho con một hòn đá, dặn mang ra các nơi khác nhau để hỏi giá nhưng không được bán.
Ở chỗ này, người ta chỉ trả giá rất thấp, coi đó là hòn đá bình thường. Sang nơi khác, người ta bắt đầu quan tâm hơn. Đến nơi những người sành sỏi về đá quý, họ nhìn ra giá trị thật và trả giá rất cao. Cuối truyện, người cha nói với con điều cốt lõi: giá trị được nhìn nhận phụ thuộc vào nơi ta đứng và những người đánh giá ta.
Lưu ý: nếu đề của em in một bản kể có chi tiết khác (tên địa điểm, mức giá…), hãy bám sát văn bản trong đề. Cách làm bên dưới vẫn áp dụng được.
Cách xác định phương thức biểu đạt chính
Muốn gọi tên phương thức biểu đạt, hãy tự hỏi: văn bản chủ yếu làm gì?
| Phương thức | Dấu hiệu nhận biết | Có trong văn bản này? |
|---|---|---|
| Tự sự | Có nhân vật, sự việc, diễn biến theo thời gian | Có, là chính: cha giao đá, con đi hỏi giá, nghe giá, trở về |
| Miêu tả | Tả hình dáng, cảnh vật, cảm xúc | Rất ít, nếu có chỉ phụ trợ |
| Biểu cảm | Bộc lộ tình cảm, cảm xúc trực tiếp | Không đáng kể |
| Nghị luận | Nêu lí lẽ, bài học, quan điểm | Có, ở lời người cha cuối truyện (yếu tố phụ) |
| Thuyết minh | Giới thiệu đặc điểm, cách thức | Không |
Vì phần lớn văn bản là kể việc nên đáp án: tự sự (có thể nói thêm: kết hợp yếu tố nghị luận ở lời kết).
Cách xác định chủ đề
- Tìm hình ảnh trung tâm: hòn đá. Đá là hình ảnh ẩn dụ cho con người.
- Theo dõi sự thay đổi: cùng một hòn đá nhưng giá trả khác nhau theo từng nơi. Vậy giá trị nằm ở mắt nhìn của người đánh giá.
- Đọc lời chốt: câu người cha nói cuối truyện thường chứa thông điệp.
- Viết thành một câu hoàn chỉnh: chủ đề là vấn đề tác giả đặt ra, không phải kể lại truyện.
Chủ đề: Mỗi người đều có giá trị riêng; đừng vội hạ thấp bản thân vì lời chê của người không hiểu mình, hãy rèn luyện và tìm môi trường biết trân trọng mình.
Mẫu trả lời gọn để chép vào bài
- Phương thức biểu đạt chính: tự sự.
- Chủ đề: giá trị của con người không phụ thuộc vào lời đánh giá của một vài người, mà tuỳ thuộc vào năng lực thực sự và nơi ta được thấu hiểu, trân trọng.
- Ý nghĩa hình ảnh hòn đá: hòn đá tượng trưng cho mỗi con người, nhìn bề ngoài có vẻ bình thường nhưng có thể rất quý.
Lỗi sai thường gặp
- Ghi “miêu tả” vì có nhắc đến hòn đá. Hòn đá chỉ là đối tượng của câu chuyện, văn bản không tập trung tả nó.
- Ghi “nghị luận” làm phương thức chính vì có bài học. Bài học chỉ nằm ở lời kết, còn thân truyện là kể.
- Nhầm chủ đề với nội dung: viết “cha bảo con đi hỏi giá hòn đá” là nội dung kể lại, chưa phải chủ đề.
- Hiểu lệch thông điệp: truyện không khuyên chê người khác hay chỉ trông chờ người ngoài, mà khuyên tự tin và biết chọn môi trường phù hợp.
Mẹo nhớ
Hỏi “Ai? Làm gì? Rồi sao?” – nếu trả lời được liền mạch như vậy thì thường là tự sự. Với chủ đề, hãy hỏi “Nếu hòn đá là mình thì truyện dạy mình điều gì?“
Bài luyện tập
Bài 1. Nêu ý nghĩa của việc người cha dặn con “chỉ hỏi giá, không bán”.
Gợi ý: Mục đích không phải kiếm tiền mà để con tự quan sát cách người khác đánh giá cùng một vật. Qua đó con hiểu giá trị phụ thuộc vào người đánh giá, không làm mất vật quý.
Bài 2. Từ truyện, em rút ra bài học gì cho bản thân khi bị bạn bè chê một môn học yếu? (3–4 câu)
Gợi ý: Không nản chí, xem lời chê là thông tin để cố gắng. Nhớ rằng mình còn nhiều điểm mạnh khác. Tìm bạn bè, thầy cô biết giúp đỡ, đồng thời không ngừng rèn luyện để giá trị thật được thể hiện.
Bài 3. Câu nào sau đây diễn đạt đúng chủ đề? (A) Đá quý luôn đắt hơn đá thường. (B) Giá trị của mỗi người được nhìn nhận khác nhau tuỳ môi trường, nên cần tự tin và biết mình là ai. (C) Không nên tin lời ai.
Đáp án: B. A chỉ là chuyện về vật, C là suy diễn sai thông điệp.
Câu hỏi thường gặp
Phương thức biểu đạt chính của văn bản Giá trị của hòn đá là gì?
Là tự sự, vì văn bản kể một chuỗi sự việc: cha giao hòn đá, con đi hỏi giá ở nhiều nơi và nghe lời nhận xét của cha. Lời bài học cuối truyện là yếu tố nghị luận phụ.
Chủ đề của văn bản Giá trị của hòn đá là gì?
Giá trị của mỗi người không bị quyết định bởi lời đánh giá của một vài người. Ta cần tự tin vào bản thân, không ngừng hoàn thiện và tìm môi trường biết trân trọng mình.
Hòn đá trong truyện tượng trưng cho điều gì?
Hòn đá là hình ảnh ẩn dụ cho con người: bề ngoài có thể bình thường nhưng giá trị thực sự chỉ được nhận ra khi gặp người hiểu biết.
Làm sao phân biệt chủ đề với nội dung chính của văn bản?
Nội dung chính trả lời văn bản kể hay nói về việc gì. Chủ đề là vấn đề tư tưởng, bài học mà tác giả muốn gửi gắm. Hãy viết chủ đề thành một nhận định khái quát.