Trả lời nhanh
Một trong những nguyên nhân làm cho nước ta có nguồn tài nguyên khoáng sản khá phong phú và đa dạng là nước ta nằm ở vị trí tiếp giáp giữa hai vành đai sinh khoáng lớn: Thái Bình Dương và Địa Trung Hải. Nơi đây có hoạt động kiến tạo mạnh, nhiều đợt magma xâm nhập và phun trào, nên hình thành nhiều loại mỏ khác nhau.
Đây là câu hỏi quen thuộc trong phần Địa lí tự nhiên Việt Nam (khoáng sản). Câu hỏi thường dạng điền khuyết: “Một trong những nguyên nhân làm cho nước ta có nguồn tài nguyên khoáng sản khá phong phú và đa dạng là …”. Dưới đây là cách hiểu để em tự điền được, dù đề bài đổi cách diễn đạt.
Vì sao vị trí địa lí lại quyết định khoáng sản?
Khoáng sản hình thành từ các quá trình địa chất: magma trào lên, đá biến chất, trầm tích tích tụ qua hàng triệu năm. Nơi nào các quá trình này diễn ra mạnh và nhiều lần thì nơi đó dễ có nhiều mỏ.
Việt Nam nằm ở rìa đông nam lục địa Á – Âu, gần nơi gặp nhau của các mảng kiến tạo lớn. Vì thế lãnh thổ chịu tác động của cả hai vành đai sinh khoáng:
- Vành đai Thái Bình Dương: liên quan nhiều đến các mỏ kim loại như đồng, vàng, thiếc, chì – kẽm…
- Vành đai Địa Trung Hải: góp phần hình thành nhiều loại khoáng sản khác ở vùng phía bắc và tây bắc.
Hai hệ thống sinh khoáng gặp nhau trên một lãnh thổ không lớn nên khoáng sản nước ta vừa nhiều loại vừa phân bố đan xen.
Các nguyên nhân cùng nhóm cần nhớ
| Nguyên nhân | Giải thích ngắn |
|---|---|
| Vị trí tiếp giáp hai vành đai sinh khoáng | Hoạt động magma, kiến tạo mạnh, tạo điều kiện thành mỏ nội sinh |
| Lịch sử phát triển địa chất lâu dài, phức tạp | Lãnh thổ trải qua nhiều giai đoạn (Tiền Cambri, Cổ kiến tạo, Tân kiến tạo), mỗi giai đoạn để lại loại khoáng sản riêng |
| Nằm trong vùng tiếp xúc của các mảng kiến tạo | Đứt gãy, uốn nếp, xâm nhập magma tạo nhiều điều kiện tụ khoáng |
| Khí hậu nhiệt đới ẩm, phong hoá mạnh | Hình thành các mỏ ngoại sinh, ví dụ bôxit trên đá badan ở Tây Nguyên |
Ví dụ gắn với từng giai đoạn địa chất
- Than đá ở Quảng Ninh: hình thành trong các bể trầm tích cổ, có trữ lượng lớn.
- Dầu mỏ, khí đốt: tập trung ở các bể trầm tích ngoài thềm lục địa phía nam như Cửu Long, Nam Côn Sơn.
- Bôxit: tập trung nhiều ở Tây Nguyên, do phong hoá lớp đá badan.
- Apatit: nổi tiếng ở Lào Cai; thiếc: ở Cao Bằng; sắt: ở Hà Tĩnh, Thái Nguyên…
Có thể nhớ: “Hai vành đai gặp nhau, địa chất nhiều chặng, khí hậu giúp phong hoá” – ba ý này giải thích vì sao khoáng sản nước ta nhiều loại. Nước ta có hàng nghìn mỏ và điểm quặng với khoảng vài chục loại khoáng sản, nhưng phần lớn mỏ có quy mô vừa và nhỏ.
Cách loại trừ phương án sai
Nếu đề cho sẵn phương án, em loại theo nguyên tắc sau:
- Phương án nói về khí hậu, sông ngòi, đất đai, rừng thường là nguyên nhân của tài nguyên sinh vật hoặc nước, không phải nguyên nhân chính của khoáng sản.
- Phương án nói “có đường bờ biển dài” hay “nằm gần xích đạo” không liên quan trực tiếp đến sinh khoáng.
- Phương án nhắc đến vành đai sinh khoáng, hoạt động magma, lịch sử địa chất phức tạp, các mảng kiến tạo thì chọn.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “phong phú” với “trữ lượng lớn”. Khoáng sản nước ta nhiều loại nhưng phần lớn mỏ nhỏ, trừ một số như than, bôxit, apatit, dầu khí.
- Nhầm tên vành đai: nước ta thuộc Thái Bình Dương và Địa Trung Hải, không phải vành đai “Đại Tây Dương”.
- Chọn nguyên nhân khí hậu cho mọi loại khoáng sản. Khí hậu chỉ góp phần với mỏ ngoại sinh như bôxit.
Luyện tập nhanh
- Câu 1. Điền vào chỗ trống: “Nước ta nằm ở nơi tiếp giáp giữa hai vành đai sinh khoáng …… và ……”.
Đáp án: Thái Bình Dương; Địa Trung Hải. - Câu 2. Vì sao Tây Nguyên có bôxit lớn?
Đáp án: Vì có lớp đá badan rộng, trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm bị phong hoá mạnh, tạo quặng bôxit. - Câu 3. Lịch sử địa chất lâu dài, phức tạp ảnh hưởng thế nào đến khoáng sản?
Đáp án: Mỗi giai đoạn kiến tạo hình thành những loại khoáng sản riêng, nên khoáng sản nhiều loại và có nhiều tuổi khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Nước ta nằm trên những vành đai sinh khoáng nào?
Nước ta nằm ở nơi tiếp giáp giữa vành đai sinh khoáng Thái Bình Dương và vành đai sinh khoáng Địa Trung Hải.
Ngoài vị trí địa lí, còn nguyên nhân nào làm khoáng sản nước ta đa dạng?
Còn do lịch sử phát triển địa chất lâu dài, phức tạp qua nhiều giai đoạn kiến tạo, cùng khí hậu nhiệt đới ẩm gây phong hoá tạo mỏ ngoại sinh như bôxit.
Khoáng sản nước ta phong phú có nghĩa là trữ lượng lớn không?
Không. Phong phú nói về số loại và số điểm mỏ. Phần lớn mỏ có quy mô vừa và nhỏ, chỉ một số loại như than, bôxit, apatit, dầu khí có trữ lượng đáng kể.
Bôxit ở nước ta tập trung nhiều ở đâu?
Bôxit tập trung nhiều ở Tây Nguyên, hình thành trên lớp đá badan bị phong hoá trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm.